Điểm số cao kỷ lục: Khi bảng điểm đẹp che mờ lỗ hổng học tập
Lạm phát điểm số là hiện tượng tỷ lệ sinh viên đạt điểm số cao kỷ lục, đặc biệt là bằng giỏi và xuất sắc, tăng nhanh hơn nhiều so với cải thiện thực sự về năng lực học tập, qua đó làm mờ ranh giới giữa thành tích trên giấy và chất lượng giáo dục thực tế mà người học nhận được. Hệ thống giáo dục đại học hiện có khoảng 2,78 triệu người học, trong đó 2,53 triệu là bậc đại học, và tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp bằng xuất sắc đang đạt mức chưa từng có. Tại một số trường, hơn một nửa sinh viên tốt nghiệp bằng loại giỏi hoặc xuất sắc. Khi bảng điểm đỏ rực thành tích, câu hỏi không phải là “con số đẹp đến đâu”, mà là “kiến thức thật sự nằm ở đâu”.
Bộ trưởng lo ngại: Điểm xuất sắc có còn nghĩa là xuất sắc?
Một ví dụ gây chú ý: tại một trường kinh tế lớn, 51,2% trong hơn 5.700 sinh viên tốt nghiệp đạt loại xuất sắc – con số kỷ lục. Ở một trường ngoại thương hàng đầu, tỷ lệ tốt nghiệp xuất sắc duy trì ở mức 25–30% trong các đợt xét tốt nghiệp. Những tỷ lệ này khiến chính Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo phải đặt câu hỏi: khi xưa, trong cả lớp kỹ sư chỉ có vài chục người đạt loại khá, nay hơn nửa khóa học cầm bằng giỏi, phải chăng sinh viên hôm nay vượt trội đến mức đó, hay chúng ta đang chứng kiến lạm phát điểm số? Ông cảnh báo: nếu “giỏi” mà quá dễ, sinh viên sẽ không còn động lực nỗ lực, và học tập có nguy cơ trở thành hình thức, chạy theo bảng điểm hơn là theo đuổi năng lực thực chất.
Quyết tâm xóa lạm phát điểm số: “Học thật, thi thật, chất lượng thật”
Tại Hội nghị Giáo dục đại học được tổ chức sáng 1/10 với sự tham dự của Phó Thủ tướng, Bộ trưởng và đại diện 226 cơ sở giáo dục đại học, Bộ Giáo dục gửi đi thông điệp rõ ràng: phải chấm dứt lạm phát điểm số ở bậc đại học. Theo báo cáo của Cục Giáo dục đại học, nhiệm vụ sống còn trong năm học 2026–2027 là siết chặt đảm bảo chất lượng, đánh giá đúng chuẩn đầu ra và kiểm soát phân bố điểm để tránh lạm phát điểm số, bảo đảm tấm bằng phản ánh trung thực năng lực sinh viên. Câu khẩu hiệu được nhấn mạnh là: “Học thật, thi thật, chất lượng thật”. Điều đó đồng nghĩa với việc những chương trình không đạt chuẩn sẽ bị dừng, trường không thể tiếp tục nuông chiều thành tích ảo, và mỗi điểm số phải đi kèm nỗ lực học tập cụ thể của người học.
Cải cách đánh giá học tập: Từ chấm điểm lý thuyết sang đo năng lực thực
Muốn chặn lạm phát điểm số, không thể chỉ kêu gọi siết chặt mà phải thay đổi cách đánh giá học tập. Một giảng viên kinh tế cho rằng cần giảm thi cử theo kiểu học thuộc lý thuyết, tăng các bài tập tình huống, dự án thực hành và ứng dụng AI, công nghệ trong đánh giá. Bộ Giáo dục cũng coi đổi mới kiểm tra – đánh giá là yêu cầu bắt buộc trong bối cảnh AI can thiệp sâu vào quá trình học, thi. Khi cách đánh giá thay đổi, thứ hạng tốt nghiệp mới có cơ hội phản ánh khả năng tư duy, giải quyết vấn đề, thay vì khả năng ghi nhớ ngắn hạn. Quan trọng hơn, các trường sẽ chịu áp lực chứng minh rằng chuẩn đầu ra của mình tương thích với thị trường lao động, chứ không dừng ở việc “bơm điểm” để bảng thống kê thành tích trông đẹp mắt.
Cha mẹ nên nhìn gì ngoài bảng điểm để không bị “ảo tưởng thành tích”
Trong bối cảnh điểm số cao kỷ lục, cha mẹ khó tránh khỏi cảm giác yên tâm khi con liên tục đạt bằng giỏi, xuất sắc. Tuy nhiên, chính lãnh đạo ngành cảnh báo: khi AI làm tri thức dễ tiếp cận, người chỉ học hời hợt sẽ khó cạnh tranh, khó làm chủ công nghệ. Cùng lúc, Bộ Giáo dục đang xây dựng hệ thống theo dõi người tốt nghiệp, kết nối doanh nghiệp và cựu sinh viên để quan sát việc làm, thu nhập, tiến trình nghề nghiệp và đóng góp xã hội. Nói cách khác, giá trị thật của một tấm bằng không nằm ở xếp loại ghi trên giấy, mà ở việc người sở hữu nó làm được gì ngoài đời sống. Cha mẹ cần đồng hành để con coi điểm số là chỉ báo tham khảo, còn thước đo chính là khả năng tự học suốt đời và thích ứng với thay đổi.
