Giáo dục thực chất là gì – và vì sao điểm 10 chưa đủ?
Giáo dục thực chất là quá trình giúp người học tiến bộ rõ rệt về kiến thức, năng lực, phẩm chất và kỹ năng, trong đó điểm số học sinh chỉ là một chỉ báo tham khảo chứ không phải mục tiêu cuối cùng hay thước đo duy nhất của thành công học tập. Khi phụ huynh xem bảng điểm như tấm hộ chiếu duy nhất cho tương lai con, họ vô tình đẩy nhà trường và chính con mình vào vòng xoáy chạy theo thành tích. Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn thẳng thắn cảnh báo: khi xã hội và gia đình quá kỳ vọng vào điểm số, sẽ khó có giáo dục thực chất. Câu nói này không chỉ phê phán bệnh thành tích, mà còn đặt lại câu hỏi: chúng ta muốn con giỏi thi cử, hay muốn con có khả năng sống và làm việc trong một thế giới đầy biến động.
Vì sao ám ảnh điểm số làm hỏng mục tiêu giáo dục
Trước thềm năm học 2026-2027, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh định hướng “học thật, thi thật, nhân tài thật” và coi đổi mới đánh giá là khâu đột phá để nâng cao chất lượng dạy học. Khi điểm số trở thành áp lực từ kỳ vọng phụ huynh, học sinh dễ rơi vào học thuộc, học đối phó, còn nhà trường thì bị cám dỗ tô hồng thành tích. Trong bối cảnh lãnh đạo cấp cao đã yêu cầu giảm truyền thụ một chiều, học thuộc, học chỉ để thi và tăng tự học, thực hành, trải nghiệm, tư duy độc lập, sáng tạo và năng lực giải quyết vấn đề, việc bám chặt vào con số trên bài kiểm tra là đi ngược xu thế. Điểm cao mà không dám đặt câu hỏi, không biết hợp tác, không chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình thì đó là thất bại của hệ thống, chứ không phải thành công.
Những thay đổi trong hệ thống: tín hiệu nhưng chưa đủ
Ngành giáo dục đang chủ động dịch chuyển khỏi mô hình chạy theo thành tích. Năm học mới, một chương trình và một bộ sách giáo khoa thống nhất trên toàn quốc được triển khai; giáo viên đã được tập huấn để dạy học theo định hướng mới. Ở phổ thông, nhiều chính sách như miễn học phí, hỗ trợ ăn trưa, tổ chức dạy học 2 buổi/ngày, tiến tới miễn phí sách giáo khoa từ năm học 2029-2030 cho tất cả học sinh đang giúp giảm bớt áp lực chi phí, tạo điều kiện để tập trung hơn vào chất lượng. “Năm nay, 108 trường học ở khu vực biên giới được đưa vào sử dụng”, mở ra môi trường học tập tốt hơn cho những học sinh vốn phải học ở điểm trường lẻ. Ở đại học, hơn 40.000 sinh viên giai đoạn 2025-2026 sẽ nhận học bổng, hỗ trợ tài chính để chuyên tâm học tập. Tuy nhiên, nếu phụ huynh vẫn chỉ hỏi “được mấy điểm?” thay vì “con học được gì?”, những chính sách này sẽ khó phát huy hết ý nghĩa.
Phụ huynh cần thay đổi kỳ vọng: từ điểm số sang năng lực
Điểm số học sinh không vô nghĩa, nhưng trở nên nguy hiểm khi bị thổi phồng thành thước đo nhân phẩm và tương lai. Bộ trưởng nhấn mạnh: giáo dục thực chất phải mang lại sự tiến bộ thực sự cho người học, chứ không chỉ được đo bằng điểm số. Với mỗi gia đình, kỳ vọng phụ huynh nên chuyển từ việc so sánh con với bạn bè sang quan sát xem con có đọc hiểu tốt hơn, giao tiếp tự tin hơn, giải quyết vấn đề linh hoạt hơn hay không. Tham gia thực hành, trải nghiệm những hoạt động đa dạng giúp trẻ có kiến thức sâu hơn và phát triển kỹ năng phục vụ tương lai. Phụ huynh nên khuyến khích con đặt câu hỏi, tranh luận, thử sai, thay vì chỉ yêu cầu thuộc lòng đáp án. Khi câu chuyện trong bữa cơm tối chuyển từ “kiểm tra được mấy điểm” sang “hôm nay con học được điều gì mới”, đó là lúc giáo dục thực chất bắt đầu trong mỗi gia đình.
Kết luận: Hạ nhiệt cuộc đua điểm số để con học thật
Ngành giáo dục đang xây dựng bộ chỉ số phát triển giáo dục nhằm đo đúng chất lượng và điều kiện bảo đảm chất lượng của từng nhà trường, địa phương, thay vì chỉ nhìn vào thành tích thi cử. Nhưng mọi nỗ lực chính sách sẽ khó thành công nếu xã hội, nhất là phụ huynh, vẫn tôn sùng điểm số như chiếc nhãn giúp con “giữ mặt mũi” gia đình. Giáo dục thực chất đòi hỏi người lớn dám chấp nhận những điểm 7 trung thực thay vì điểm 10 “được nâng”, dám kiên nhẫn với tiến bộ nhỏ nhưng bền. Khi kỳ vọng phụ huynh hướng đến sự phát triển toàn diện và phát triển kỹ năng trẻ, thay vì chạy đua với bảng điểm, chúng ta mới có hy vọng xây dựng một hệ thống “học thật, thi thật, nhân tài thật” đúng nghĩa.
