Mục 301 trở thành phép thử cho đối tác chiến lược Mỹ – Việt Nam
Mục 301 Mỹ Việt Nam là cụm từ chỉ các cuộc điều tra do Cơ quan Đại diện Thương mại Mỹ khởi xướng nhằm xem xét dư thừa công suất, sản xuất quá mức mang tính hệ thống và lao động cưỡng bức ở các đối tác trọng yếu, vốn bị Hà Nội coi là rủi ro trực tiếp đối với xuất khẩu và tổng thể quan hệ song phương. Việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trực tiếp đề nghị Đô đốc Samuel Paparo, Tư lệnh USPACOM, sớm kết thúc các cuộc điều tra Mục 301 và hạn chế các biện pháp thương mại phòng vệ cực đoan cho thấy đây không còn là chuyện chuyên môn của giới kỹ trị, mà đã trở thành vấn đề chính trị cấp cao. Hà Nội gửi đi thông điệp rõ: đối tác chiến lược Mỹ không thể được xây trên nền tảng bất định về điều tra thuế Mỹ, trong khi xuất khẩu Việt Nam Mỹ đang là động lực tăng trưởng chủ chốt, dù không được nêu chi tiết trong cuộc tiếp.
Ngoại giao quốc phòng được dùng làm kênh gây sức ép thương mại
Cuộc gặp chiều 5/8 tại Văn phòng Trung ương Đảng giữa Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Đô đốc Samuel Paparo diễn ra trong bối cảnh hợp tác quốc phòng song phương được mô tả là “trụ cột quan trọng” của quan hệ hai nước. Hà Nội đã khéo dùng chính trụ cột này như kênh truyền đi yêu cầu về thương mại: nếu Washington coi Việt Nam là mắt xích trong cấu trúc an ninh Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương tự do, rộng mở và an toàn với một ASEAN 800 triệu dân có tiềm năng trở thành nền kinh tế lớn thứ 4 thế giới, thì phải tính tới chi phí chiến lược của các biện pháp thương mại phòng vệ cực đoan. Việc lồng ghép yêu cầu kết thúc điều tra thuế Mỹ vào một cuộc tiếp Tư lệnh USPACOM cho thấy Hà Nội hiểu rằng mọi quyết định kinh tế quan trọng của Washington đều mang màu sắc địa – chiến lược. Đây là cách “nhắc khéo” rằng nếu Mỹ muốn hợp tác quốc phòng đi vào chiều sâu, môi trường thương mại song phương cũng phải ổn định, có thể dự đoán.
Việt Nam: vừa khẳng định đối tác chiến lược, vừa cảnh báo về thương mại phòng vệ cực đoan
Trong cuộc tiếp, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh Việt Nam coi Mỹ là một trong những đối tác có tầm quan trọng chiến lược hàng đầu và mong muốn triển khai hiệu quả khuôn khổ Đối tác chiến lược toàn diện. Nhưng ngay sau lời khẳng định đó là cảnh báo thẳng thắn: các điều tra Mục 301 và biện pháp thương mại phòng vệ cực đoan có thể ảnh hưởng tới tổng thể quan hệ hai nước. Hà Nội đang cố định nghĩa lại thế nào là “đối tác chiến lược Mỹ”: không chỉ là chia sẻ tầm nhìn về Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, hay nâng cao năng lực thực thi pháp luật trên biển, mà còn là cùng nhau bảo vệ dòng chảy thương mại, tránh khí hậu chính sách bất định cho doanh nghiệp. Đây là thông điệp mang tính nguyên tắc: nếu quan hệ đã nâng cấp lên đối tác chiến lược toàn diện, những cú sốc điều tra thuế Mỹ bất ngờ không thể trở thành “bình thường mới”.
Khoa học công nghệ và khắc phục hậu quả chiến tranh: những quân bài bù đắp căng thẳng thương mại
Đáng chú ý, bên cạnh Mục 301, Việt Nam nhấn mạnh ưu tiên hợp tác khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, coi đây là động lực chiến lược cho tăng trưởng. Cùng lúc, Hà Nội đề nghị Mỹ duy trì, mở rộng các dự án tẩy độc dioxin, rà phá bom mìn, hỗ trợ người khuyết tật và nâng cao năng lực giám định, cung cấp hồ sơ để đẩy nhanh tìm kiếm, quy tập, định danh hài cốt liệt sĩ Việt Nam. Đô đốc Paparo không chỉ nhất trí với những đề nghị này mà còn cam kết Bộ Chỉ huy Thái Bình Dương sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Việt Nam trong các chương trình nhân đạo, cứu trợ thảm họa và nâng cao năng lực thực thi pháp luật trên biển. Có thể xem đây là các “quân bài bù đắp”: trong khi thương mại có nguy cơ bị Mục 301 làm xáo trộn, thì hợp tác công nghệ và khắc phục hậu quả chiến tranh được dùng để củng cố niềm tin chính trị, giữ nhiệt quan hệ song phương.
Thông điệp chiến lược: kết thúc Mục 301 để tránh rạn nứt dài hạn
Tháng 3/2026, USTR thông báo khởi xướng điều tra Mục 301 với lý do dư thừa công suất, sản xuất quá mức và lao động cưỡng bức tại các đối tác thương mại trọng yếu. Việc Hà Nội nêu vấn đề này liên tục, từ thảo luận Hiệp định thương mại đối ứng với Tổng thống Donald Trump đến cuộc tiếp Tư lệnh USPACOM, cho thấy lo ngại rằng Mục 301 có thể trở thành công cụ gây sức ép, không chỉ với Việt Nam mà với toàn bộ chuỗi cung ứng khu vực. Thông điệp chiến lược ở đây khá rõ: Việt Nam sẵn sàng đi sâu vào hợp tác quốc phòng, công nghệ, khắc phục hậu quả chiến tranh, nhưng điều đó cần được phản ánh bằng một cách tiếp cận điều tra thuế Mỹ cân bằng hơn, tránh thương mại phòng vệ cực đoan. Nếu Washington đáp lại bằng việc sớm kết thúc điều tra Mục 301 và thúc đẩy đàm phán Hiệp định thương mại đối ứng như đã nhất trí, thì quan hệ đối tác chiến lược toàn diện mới có nền tảng lâu dài, thay vì bị gặm nhấm bởi những cuộc điều tra dai dẳng.
