Khám sàng lọc miễn phí là gì và vì sao phải mang đến tận cộng đồng?
Khám sàng lọc miễn phí tại cộng đồng là các chương trình khám sức khỏe định kỳ và tầm soát bệnh, được tổ chức ngay tại xã, phường hoặc điểm lưu động, không thu phí người dân, nhằm phát hiện sớm nguy cơ bệnh tật và xây dựng thói quen phòng ngừa bệnh tật thay vì chờ đến khi phải điều trị. Mô hình này đưa chăm sóc sức khỏe cộng đồng ra khỏi khuôn viên bệnh viện, xóa bớt rào cản chi phí đi lại, thời gian chờ đợi và tâm lý ngại thăm khám của nhiều người. Quan trọng hơn, đây không chỉ là một dịch vụ y tế, mà là một bước chuyển tư duy từ “khám bệnh, chữa bệnh” sang ưu tiên “phòng bệnh”, đúng với định hướng tăng cường y tế dự phòng và quản lý sức khỏe toàn dân theo vòng đời.
Nhìn vào những con số mới thấy sự thay đổi này không hề nhỏ. Từ tháng 6/2026 đến nay, một bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh đã tổ chức hơn 10 buổi khám sàng lọc miễn phí cho nhóm đối tượng ưu tiên tại Trung tâm Bảo trợ xã hội tỉnh và 4 phường Hoa Lư, Tây Hoa Lư, Nam Hoa Lư, Đông Hoa Lư, với gần 29.000 người dân được khám bệnh. Đây là minh chứng rằng khi dịch vụ được đưa đến gần, người dân sẵn sàng tham gia, và khái niệm khám sức khỏe định kỳ không còn xa lạ.
Khi bệnh viện “đi tới” thay vì chờ người dân “đi vào”
Điểm then chốt của các chương trình khám sàng lọc miễn phí hiện nay là tính lưu động. Thay vì yêu cầu người dân lên bệnh viện tuyến trên, bác sĩ cùng trang thiết bị được cử về tận cơ sở, từ trạm y tế xã, phường cho đến các điểm khám lưu động phù hợp với điều kiện từng địa phương. Cách tổ chức này cắt giảm đáng kể chi phí đi lại, thời gian di chuyển và cả nỗi lo xếp hàng chờ đợi – những rào cản khiến không ít người bỏ qua chăm sóc sức khỏe phòng ngừa.
Không dừng ở đó, với những trường hợp tuổi cao, sức khỏe yếu không thể tự di chuyển, các đoàn bác sĩ còn trực tiếp đến tận nhà thăm khám, tư vấn và cấp thuốc miễn phí. Trong một chương trình nhân kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ, 250 người có công, gia đình chính sách và người dân khó khăn ở xã Đồng Thái đã được khám bệnh, tư vấn sức khỏe và phát thuốc miễn phí ngay tại địa bàn. Những hoạt động này cho thấy chăm sóc sức khỏe cộng đồng không còn là khẩu hiệu, mà là các dịch vụ cụ thể chạm đến từng đối tượng yếu thế.
Tầm soát sớm để giảm gánh nặng bệnh tật: lợi ích không thể thay thế
Điểm mạnh lớn nhất của khám sàng lọc miễn phí là khả năng phát hiện sớm bệnh tật. Các chương trình này tập trung vào những bệnh không lây nhiễm phổ biến như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, cùng với sàng lọc ung thư vú cho phụ nữ tại cộng đồng. Khi người dân được khám sức khỏe định kỳ, đo huyết áp, xét nghiệm đường máu, siêu âm, làm điện tim và được tư vấn điều chỉnh lối sống, nhiều nguy cơ bệnh lý được nhận diện trước khi trở thành biến chứng nặng.
Chương trình được đánh giá là giúp phát hiện sớm bệnh tật, can thiệp và điều trị kịp thời, qua đó nâng cao chất lượng cuộc sống cho nhân dân. Một lãnh đạo bệnh viện nhấn mạnh: có hai nhóm bệnh nổi bật là tăng huyết áp và đái tháo đường, nếu dự phòng tốt sẽ hạn chế biến chứng và giảm gánh nặng kinh tế cho người bệnh, cộng đồng và xã hội; vì vậy các đoàn khám sàng lọc tập trung mạnh vào hai mặt bệnh này để kịp thời tư vấn điều trị, đưa người bệnh vào danh sách theo dõi, quản lý bệnh mạn tính. Đây là cách tiếp cận phòng ngừa bệnh tật cụ thể, chứ không chỉ là lời khuyên chung chung.
Chính sách, truyền thông và mục tiêu xây dựng văn hóa phòng bệnh
Những chương trình khám sàng lọc miễn phí không tự xuất hiện; chúng là kết quả của một định hướng chính sách rõ ràng. Các địa phương đang triển khai kế hoạch tuyên truyền việc tổ chức khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí cho người dân, gắn với thực hiện chỉ thị về khám sức khỏe định kỳ và nghị quyết của cấp lãnh đạo về chăm sóc sức khỏe nhân dân. Mục tiêu đặt ra là từ năm 2026, mỗi người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất một lần mỗi năm, từng bước bảo đảm mọi người được quản lý, theo dõi sức khỏe thường xuyên và liên tục.
Trọng tâm ở đây là chuyển mạnh tư duy từ “khám bệnh, chữa bệnh” sang chú trọng “phòng bệnh”, tăng cường y tế dự phòng và chăm sóc sức khỏe ban đầu. Đảng ủy một xã đã ban hành kế hoạch riêng, nhấn mạnh tuyên truyền sâu rộng chủ trương đặt Nhân dân làm trung tâm công tác chăm sóc sức khỏe và coi đầu tư cho sức khỏe là đầu tư cho phát triển bền vững. Song song với các đợt khám lưu động, việc lập và sử dụng Sổ sức khỏe điện tử, tích hợp với chuyển đổi số trong ngành y tế cũng được thúc đẩy, hướng tới xây dựng cơ sở dữ liệu sức khỏe toàn dân và bảo đảm mọi người hiểu rõ quyền lợi được tiếp cận dịch vụ khám sàng lọc miễn phí, được tư vấn và theo dõi sức khỏe phù hợp.
Hợp lực hệ thống y tế và cộng đồng: con đường dài nhưng đáng để kiên trì
Đằng sau mỗi buổi khám sàng lọc miễn phí là cả một hệ thống phối hợp. Một bệnh viện tuyến tỉnh khẳng định vai trò tiên phong trong chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân, đưa dịch vụ y tế chất lượng cao đến gần hơn với cộng đồng, hướng tới mục tiêu mọi người dân đều được quản lý, chăm sóc sức khỏe toàn diện, liên tục tại địa phương. Để đáp ứng yêu cầu khám bệnh ngay tại cơ sở, bệnh viện đã huy động nhân lực, cử bác sĩ nhiều chuyên khoa luân phiên tham gia đoàn khám lưu động cùng trang thiết bị, bảo đảm chất lượng chuyên môn và hiệu quả phục vụ.
Ở một khu vực gồm 7 xã, phường với khoảng 53.100 đối tượng nhóm 2, một bệnh viện đa khoa khác đặt mục tiêu khám sàng lọc trên 50% tổng số đối tượng trước ngày 30/6 và đã huy động 75–85 cán bộ y tế, bố trí tới 18 bàn khám tại mỗi điểm để người dân được khám nội tổng quát, mắt, tai mũi họng, siêu âm, điện tim, xét nghiệm máu và tầm soát bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Về phía quản lý, ngành y tế đã chỉ đạo các đơn vị chủ động nhân lực, trang thiết bị, thuốc và vật tư cho chương trình giai đoạn 2026–2030, còn các địa phương phấn đấu đến hết năm 2026 toàn dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí và có Sổ sức khỏe điện tử. Con đường này dài và đòi hỏi phối hợp liên tục, nhưng mỗi buổi khám lưu động đông người dân tham gia cho thấy nó hoàn toàn đáng để kiên trì.
