Trường học được xem như hạ tầng chiến lược vùng biên
Cơ sở vật chất trường học là toàn bộ hệ thống phòng học, phòng học bộ môn, thư viện, nhà đa năng, ký túc xá, bếp ăn, hạ tầng kỹ thuật và thiết bị dạy học được đầu tư đồng bộ, an toàn, nhằm bảo đảm mọi học sinh đều có chỗ học, chỗ ở và điều kiện học tập tối thiểu theo yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay.
Nhìn từ Quảng Trị, có thể thấy rõ một lựa chọn chính trị: coi trường học, đặc biệt là trường nội trú Quảng Trị ở các xã biên giới, như hạ tầng chiến lược chứ không phải hạng mục phụ. Tỉnh đang khẩn trương hoàn thiện cơ sở vật chất trường, lớp và các điều kiện dạy – học trước thềm năm học mới, thay vì chờ đến khi quá tải rồi mới bổ sung. Đây là cách tiếp cận chủ động hiếm nơi làm được, nhất là với địa bàn còn nhiều khó khăn.
Điểm đáng nói là quyết tâm này đi kèm những con số đầu tư rất cụ thể, không dừng ở khẩu hiệu. Điều đó cho thấy giáo dục không bị xem như chi phí, mà là khoản đầu tư dài hạn để thu hẹp khoảng cách giữa vùng biên giới với khu vực thuận lợi.
Bốn trường nội trú biên giới: bước ngoặt cho học sinh vùng khó
Tại các xã Hướng Phùng, Đakrông, Dân Hóa và Thượng Trạch, bốn dự án trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và THCS đang bước vào giai đoạn hoàn tất những khâu cuối cùng để đưa vào hoạt động ngay từ năm học mới. Đây không chỉ là thêm vài điểm trường, mà là thay đổi căn bản mô hình học tập của học sinh dân tộc thiểu số và con em vùng biên.
Tổng mức đầu tư cho bốn công trình lên tới 1.061 tỷ đồng, trong đó Hướng Phùng 360 tỷ, Dân Hóa 285,05 tỷ, Đakrông 220,9 tỷ, Thượng Trạch 195,05 tỷ. Một phát biểu giàu tính cam kết từ ngành giáo dục là: “Theo kế hoạch, ngày 5/9, cả 4 trường ở Quảng Trị sẽ chính thức khai giảng năm học đầu tiên theo mô hình Trường Phổ thông nội trú liên cấp TH và THCS”.
Khi đi vào vận hành, học sinh vùng đồng bào dân tộc thiểu số và vùng biên sẽ được ăn, học tập trung, sinh hoạt trong môi trường ổn định, an toàn, gắn với bản sắc văn hóa của chính cộng đồng mình. Đây là khác biệt quyết định giữa học tạm bợ ở các điểm lẻ và học trong hệ thống nội trú được thiết kế bài bản, có tổ quản lý khu nội trú, quy trình chăm sóc – nuôi dưỡng, bếp ăn, ký túc xá được vận hành thử trước ngày khai giảng.
Tăng tốc hoàn thiện phòng học, thiết bị từ biên giới đến đô thị
Quảng Trị không chỉ dồn lực cho trường nội trú biên giới mà còn đồng thời nâng cấp mạng lưới cơ sở vật chất trường học ở đô thị. Ở phường Đồng Hới, 14 trường công lập hiện có 501 phòng học, 102 phòng học bộ môn, 23 phòng thư viện, 14 nhà đa năng, 9 bể bơi và 10 sân bóng đá mini. Đó là nền tảng phòng học thiết bị khá đầy đủ nếu so với mặt bằng chung nhiều địa phương.
Chuẩn bị năm học mới, UBND phường bố trí hơn 16 tỷ đồng để cải tạo, sửa chữa các hạng mục xuống cấp, đồng thời phê duyệt dự án xây dãy phòng học 4 tầng với 28 phòng tại Trường THCS Đồng Hải, tổng mức đầu tư 33 tỷ đồng. Cách làm này thể hiện rõ quan điểm ưu tiên: sửa cái cũ cho an toàn, rồi mới mở rộng cái mới để đáp ứng nhu cầu học tập ngày càng tăng.
Ở tầm tỉnh, UBND đã giao Sở Giáo dục và Đào tạo rà soát toàn diện phòng học, trang thiết bị dạy học, sách giáo khoa và các điều kiện phục vụ dạy học; kịp thời tham mưu giải quyết, không để học sinh thiếu chỗ học hay thiếu điều kiện học tập khi bước vào năm học mới. Thay vì vá víu từng điểm trường, tỉnh đi theo hướng quy hoạch và phân bổ nguồn lực theo lộ trình, hướng tới 100% trường học được kiên cố hóa, có đủ thiết bị dạy học tối thiểu.
Chiến dịch xây dựng trường biên giới: tầm nhìn dài hạn, mục tiêu cụ thể
Động lực phía sau là “Chiến dịch xây dựng trường học cho các xã biên giới”, với kế hoạch đầu tư xây mới 15 công trình và nâng cấp các cơ sở giáo dục vùng biên, tổng kinh phí hơn 3.400 tỷ đồng. Đây không phải chương trình phong trào mà là chiến lược hạ tầng giáo dục có lộ trình, được gắn với mục tiêu thu hẹp khoảng cách giữa miền núi, biên giới và khu vực thuận lợi.
Tỉnh đã ban hành kế hoạch bảo đảm cơ sở vật chất, thiết bị dạy học và xây dựng trường đạt chuẩn quốc gia giai đoạn 2026–2030, với nhu cầu nguồn lực trên 13.600 tỷ đồng; đề xuất hơn 7.000 tỷ đồng từ Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo. Đồng thời, 11 trường nội trú giai đoạn 2 tiếp tục được triển khai, phấn đấu hoàn thành, đưa vào sử dụng trước ngày 30/8/2027.
Nếu giữ được tiến độ này, vài năm tới bản đồ giáo dục vùng biên Quảng Trị sẽ thay đổi mạnh: từ các lớp ghép, nhà tạm sang mạng lưới trường nội trú kiên cố, có hạ tầng số, thư viện, thiết bị dạy học chuẩn hóa. Đó là nền tảng để nói đến bình đẳng cơ hội học tập, thay vì chấp nhận khoảng cách cố hữu giữa con em vùng biên và đồng bằng.
Sẵn sàng đón học sinh: khi hạ tầng đi cùng trách nhiệm xã hội
Điểm đáng chú ý là Quảng Trị không dừng ở việc xây xong trường mới tính chuyện sử dụng. Ngành giáo dục cùng địa phương đang rà soát lần cuối đội ngũ, trường lớp, cơ sở vật chất, thiết bị, sách giáo khoa và các điều kiện tổ chức dạy học, đặc biệt quan tâm học sinh vùng sâu, vùng xa, biên giới, để không em nào vì hoàn cảnh khó khăn mà phải ở nhà.
Với hệ thống trường nội trú, tỉnh yêu cầu các đơn vị liên quan sắp xếp và sử dụng hiệu quả cơ sở vật chất, thiết bị dạy học, nâng cao quản trị nhà trường, triển khai đầy đủ chính sách cho học sinh và giáo viên, bảo đảm điều kiện dạy học, ăn, ở, sinh hoạt cho học sinh nội trú ngay từ đầu năm học mới. Từ ngày 30/8 đến 4/9, toàn bộ điện, nước, bếp ăn, ký túc xá và các phương án an toàn sẽ được chạy thử trước lễ khai giảng.
Cách chuẩn bị năm học mới như vậy cho thấy một thông điệp rõ ràng: trẻ em vùng biên không phải được “học ké” vào phần dư thừa của hệ thống, mà được tính là trung tâm của bài toán cơ sở vật chất trường học. Khi hạ tầng, thiết bị, tổ chức và trách nhiệm xã hội cùng hướng về học sinh, trường nội trú Quảng Trị có cơ hội trở thành mô hình thu hẹp bất bình đẳng giáo dục, chứ không chỉ là những ngôi trường mới trên bản đồ.
