Tổ chuyên gia giao thông TP.HCM: “bộ não” mới cho 4 dự án chiến lược
Tổ chuyên gia giao thông TP.HCM là nhóm 23 nhà khoa học, kỹ sư, doanh nhân, giảng viên và cán bộ giàu kinh nghiệm được thành phố lập ra để tư vấn, phản biện và hỗ trợ triển khai các dự án giao thông đường bộ quy mô lớn, quan trọng và cấp bách, với mục tiêu nâng cao chất lượng quyết sách, rút ngắn thời gian xử lý vướng mắc và tăng hiệu quả đầu tư cho những công trình hạ tầng chiến lược.
UBND TP.HCM đã quyết định thành lập Tổ chuyên gia cho các dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông đường bộ quy mô lớn, quan trọng, cấp bách trên địa bàn thành phố. Nói cách khác, thành phố thừa nhận: với 4 dự án giao thông 6,7 tỷ USD, cách làm “vừa chạy vừa chỉnh” không còn phù hợp. Đây là bước chuyển từ tư duy xử lý sự vụ sang tư duy “thiết kế thể chế và kỹ thuật ngay từ đầu”. Điểm đáng chú ý là Tổ chuyên gia gồm 23 thành viên, trải từ lĩnh vực đường bộ, hàng hải, kết cấu, môi trường, đấu thầu đến quản lý chi phí và tài chính, cùng sự tham gia của đại diện một số đơn vị tư vấn nước ngoài đang hoạt động tại Việt Nam. Điều này cho thấy TP.HCM không giấu tham vọng nâng chuẩn kỹ thuật và quản trị lên gần với các dự án quốc tế.
Bốn dự án – một trục chiến lược mới cho không gian phát triển TP.HCM
Bốn dự án trong danh mục có Tổ chuyên gia hỗ trợ đều được đánh giá là công trình cấp bách, chiến lược, với tổng vốn đầu tư tương đương 6,7 tỷ USD, trải dài từ cao tốc vượt rừng, cầu vượt sông lớn đến tuyến kết hợp cầu và hầm vượt biển, đòi hỏi giải pháp kỹ thuật và công nghệ ở mức cao cùng tầm nhìn dài hạn.
Danh mục gồm: cầu Phú Mỹ 2, cầu Cần Giờ, cao tốc đô thị Hồ Tràm - Cảng hàng không quốc tế Long Thành (cao tốc Hồ Tràm Long Thành) và đường vượt biển kết nối Cần Giờ - Vũng Tàu. Đây không chỉ là bốn công trình riêng lẻ mà tạo thành một “khung xương” mới cho trục giao thông phía Nam và Đông Nam TP.HCM. Đường vượt biển Cần Giờ - Vũng Tàu dài khoảng 14,06km, quy mô 6 làn xe, gồm hơn 8km cầu vượt biển và 3,85km hầm vượt biển – công trình đầu tiên tại Việt Nam kết hợp cầu, khu vực cửa hầm và hầm vượt biển trong cùng một dự án. Cao tốc Hồ Tràm Long Thành đã được khởi công, cầu Cần Giờ và cầu Phú Mỹ 2 TP.HCM đã động thổ. Rõ ràng, thành phố đang dồn lực tạo một nền tảng hạ tầng chiến lược mới, chứ không chỉ “vá” những điểm nghẽn hiện hữu.
Vai trò then chốt: từ tư vấn cơ chế đến “bộ lọc rủi ro” kỹ thuật
Tổ chuyên gia giao thông TP.HCM được giao nhiệm vụ tham gia góp ý định hướng về cơ chế, chính sách, kỹ thuật, vật liệu xây dựng, công nghệ, đấu thầu, quản lý chi phí, phương án tài chính, tổ chức thi công, tổ chức điều hành dự án và quản lý khai thác.
Nói một cách thẳng thắn, đây là “bộ lọc rủi ro” ở cấp chiến lược. Tổ không chỉ tư vấn, phản biện và góp ý phương án, mà còn có nhiệm vụ nhận diện các vướng mắc phát sinh, đề xuất giải pháp tối ưu, kịp thời hỗ trợ UBND TP.HCM và Sở Xây dựng chỉ đạo triển khai dự án bảo đảm chất lượng, tiến độ, mỹ quan và hiệu quả đầu tư. Ý kiến của Tổ là cơ sở quan trọng để thành phố xem xét, quyết định những vấn đề then chốt. Đáng chú ý, các thành viên Tổ được quyền trình bày, nêu ý kiến khi có yêu cầu – nghĩa là cơ chế không dừng ở mức “mời cho đủ hình thức”. Cùng với việc thành lập Tổ giúp việc 8 thành viên do Sở Xây dựng phụ trách, TP.HCM đang xây dựng một chuỗi hỗ trợ kỹ thuật – hành chính tương đối bài bản cho 4 dự án giao thông 6,7 tỷ USD này.
Những thách thức chưa từng có: biển sâu, công nghệ mới và mô hình PPP
Các dự án này được nhận định là những công trình đòi hỏi giải pháp kỹ thuật, công nghệ ở mức cao, với nhiều thiết kế chưa từng triển khai tại Việt Nam.
Đường vượt biển Cần Giờ - Vũng Tàu là ví dụ điển hình: tuyến kết hợp hơn 8km cầu vượt biển với 3,85km hầm vượt biển, quy mô 6 làn xe, tổng chiều dài khoảng 14,06km. Đây là dự án đầu tiên kết hợp cầu, khu vực cửa hầm và hầm vượt biển trong một công trình duy nhất. Thành phố đã khởi công đoạn đường dẫn phía Cần Giờ vào ngày 1-7, trong khi nhà đầu tư và đơn vị tư vấn tiếp tục hoàn thiện báo cáo nghiên cứu khả thi cho hạng mục cầu và hầm – phần phức tạp nhất của dự án. Tất cả 4 dự án đều triển khai theo phương thức đối tác công tư (PPP) với hợp đồng xây dựng – chuyển giao (BT). Nghĩa là ngoài bài toán kỹ thuật, TP.HCM còn phải giải được “đề thi” tài chính và pháp lý. Nếu Tổ chuyên gia không đủ sắc bén, rủi ro chậm tiến độ và đội chi phí là rất lớn – nhất là với các công trình được đánh giá là cấp bách, chiến lược.
Chiến lược để vượt qua thách thức: minh bạch, kỷ luật và học hỏi quốc tế
Các dự án chiến lược này chỉ thực sự phát huy vai trò nền tảng phát triển giao thông nếu thành phố biến Tổ chuyên gia giao thông TP.HCM thành công cụ ra quyết định hiệu quả, chứ không phải hội đồng hình thức.
Chiến lược hợp lý phải dựa trên ba trụ cột. Thứ nhất, minh bạch: mọi kiến nghị lớn của Tổ chuyên gia cần được ghi nhận, phản hồi và công bố ở mức phù hợp để tránh “lọt” những cảnh báo quan trọng. Thứ hai, kỷ luật tiến độ: khi đường dẫn Cần Giờ đã khởi công và cao tốc Hồ Tràm Long Thành cùng cầu Cần Giờ, cầu Phú Mỹ 2 đã động thổ, việc kiểm soát tiến trình nghiên cứu khả thi, thiết kế kỹ thuật và lựa chọn nhà thầu phải được siết chặt. Thứ ba, học hỏi quốc tế: sự tham gia của các đơn vị tư vấn nước ngoài chỉ có ý nghĩa khi thành phố sẵn sàng áp dụng những chuẩn mực mới, kể cả trong tổ chức thi công, quản lý khai thác lẫn thiết kế các tuyến đặc biệt như cầu Phú Mỹ 2 TP.HCM – công trình dài khoảng 6,3km, 8 làn xe, được định hướng thành biểu tượng hạ tầng mới kết nối khu Nam với sân bay Long Thành. Nếu làm được, bốn dự án giao thông 6,7 tỷ USD sẽ không chỉ là bốn công trình, mà là bước “thử lửa” cho năng lực quản lý hạ tầng thế hệ mới của TP.HCM.
