APEC: phép thử tổng lực cho đặc khu Phú Quốc
Phú Quốc APEC 2027 là quá trình đặc khu Phú Quốc đồng thời nâng cấp hạ tầng giao thông, hiện đại hóa không gian đô thị, tái lập kỷ cương quản lý đất đai và đầu tư, qua đó biến áp lực chuẩn bị Tuần lễ cấp cao APEC thành động lực dài hạn để xây dựng một đảo ngọc phát triển bền vững, an toàn, văn minh và thân thiện với người dân địa phương lẫn du khách quốc tế.
Điểm đáng nói là cuộc chạy đua chuẩn bị APEC 2027 tại Phú Quốc không chỉ nhắm tới việc kịp tiến độ cho một sự kiện ngoại giao, mà là một phép thử tổng lực cho mô hình đặc khu Phú Quốc: từ hạ tầng Phú Quốc, bộ máy hành chính đến quản trị đất đai. Ngày 2/8, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc trực tiếp kiểm tra hàng loạt dự án công trình trọng điểm, từ Cảng Hàng không quốc tế Phú Quốc đến các tuyến giao thông mới. Sự có mặt của lãnh đạo cấp cao cho thấy trung ương xem đây là dự án chiến lược, gắn an ninh – chủ quyền với phát triển kinh tế, chứ không chỉ là câu chuyện du lịch.
Sân bay, giao thông và 21 công trình: hạ tầng Phú Quốc bước vào giai đoạn tăng tốc
Chuẩn bị cho Tuần lễ cấp cao APEC 2027, đặc khu Phú Quốc triển khai 21 công trình, dự án trọng điểm, gồm 10 dự án đầu tư công và 11 dự án theo phương thức đối tác công – tư. Đây là cấu trúc khá tham vọng, cho thấy địa phương muốn dùng APEC như một khung thời gian cứng để “chốt” các hạ tầng chiến lược, thay vì nối dài quy hoạch trên giấy. Các dự án không tản mát mà tập trung vào những “nút cổ chai” hạ tầng Phú Quốc: sân bay, đường trục, giao thông đô thị, trung tâm hội nghị, cũng như các công trình công cộng.
Tại Cảng Hàng không quốc tế Phú Quốc, sau hơn bảy tháng chuyển giao quản lý cho một tập đoàn tư nhân, sản lượng hành khách đạt hơn 4,48 triệu lượt, tăng gần 38%, với gần 28.000 chuyến bay, tăng gần 44% so với cùng kỳ. Đường cất hạ cánh số 2 dài 3.300m hoàn thành chỉ sau khoảng tám tháng thi công – một tốc độ được đánh giá là chưa từng có trong hàng không dân dụng Việt Nam. Song song, tỉnh ĐT 975 và tuyến tàu điện đô thị đoạn 1 được đẩy nhanh, giúp kết nối các khu chức năng trong đặc khu Phú Quốc, phục vụ cả đại biểu APEC lẫn đời sống thường ngày của cư dân.
Trung tâm Hội nghị APEC và cuộc “tái thiết” kỷ cương đất đai
Nếu sân bay là cửa ngõ, thì tổ hợp Trung tâm Hội nghị và Nhà hát APEC là “phòng khách” mới của đặc khu Phú Quốc. Công trình này đã hoàn thiện 97–98% kết cấu bê tông cốt thép; riêng khu trung tâm hội nghị 3.500 chỗ và trung tâm báo chí 3.000 chỗ đã hoàn thành phần thô tới 98%, mái vòm thép đạt 93%. Các nhà thầu đang thi công đan xen trong – ngoài nhà để kịp mốc hoàn thành công trình vào 30/10, và hoàn thiện nội thất vào cuối tháng 3/2027. Đây là nhịp độ thể hiện rõ áp lực thời gian APEC, nhưng cũng là phép thử về chất lượng và an toàn.
Đáng chú ý, hạ tầng mới chỉ là một nửa câu chuyện; nửa còn lại là kỷ cương. Tỉnh ban hành chỉ thị tăng cường kỷ luật trong quản lý ngân sách, đấu thầu, quỹ đất và hợp đồng PPP, nhấn mạnh không được lấy cớ tiến độ để phá vỡ pháp luật hay thất thoát tài sản công. Hàng loạt dự án chậm triển khai bị thu hồi, trong đó có khu nghỉ dưỡng Sheraton Phú Quốc Resort – một khối bê tông bỏ hoang nhiều năm ngay cửa ngõ du lịch. Cùng lúc, hơn 751.000m² đất bị xử lý, 345 trường hợp bị cưỡng chế thu hồi, nhiều công trình lấn chiếm đất rừng, đất quốc phòng bị tháo dỡ. Đây là thông điệp rõ ràng: APEC không thể là cái cớ hợp thức hóa sai phạm.
Người dân đứng ở đâu trong chiến lược APEC?
Cốt lõi của mọi chiến lược Phú Quốc APEC 2027 phải là đời sống dân cư, chứ không chỉ là bề mặt hạ tầng Phú Quốc. Ngay trong các báo cáo chính thức, địa phương khẳng định sự chuẩn bị cho APEC là cơ hội nâng cao chất lượng sống, xây dựng đảo ngọc giàu mạnh, an toàn, văn minh. Điều này phần nào thể hiện qua việc kết hợp đầu tư hạ tầng giao thông, cảng hàng không với lập lại trật tự xây dựng, siết chặt công vụ, thay đổi tư duy “cai trị” sang phục vụ. Đó là hướng đi đúng, nhưng thành công hay không phụ thuộc vào cách xử lý từng hộ dân cụ thể.
Chính quyền đặc khu Phú Quốc đã tổ chức đối thoại với các hộ bị ảnh hưởng, lắng nghe vướng mắc về tái định cư, đất đồng sở hữu, hạ tầng khu tái định cư cũ. Đối với các dự án phục vụ APEC, địa phương xin cơ chế riêng để hỗ trợ tái định cư cho những hộ cất nhà trên đất nông nghiệp chưa tách thửa – nhóm dễ bị tổn thương nhất. Mặt khác, lãnh đạo yêu cầu cán bộ không né tránh tiếp dân, siết lại thái độ công vụ, đồng thời cam kết bảo vệ người dám nghĩ dám làm vì lợi ích chung. Nếu những cam kết này được thực thi một cách nhất quán, APEC sẽ không chỉ là lễ hội ngoại giao, mà là “cú reset” quan hệ giữa nhà nước và người dân trên đảo.
APEC chỉ là vạch xuất phát, không phải vạch đích
Từ góc nhìn chiến lược, Tuần lễ cấp cao APEC 2027 nên được xem là vạch xuất phát cho một chu kỳ phát triển mới của đặc khu Phú Quốc, chứ không phải đích đến. Việc lãnh đạo Chính phủ yêu cầu hoàn thành dự án đúng kế hoạch, tháo gỡ vướng mắc để tạo động lực phát triển bền vững cho Phú Quốc trong tương lai cho thấy tầm nhìn vượt ra ngoài một sự kiện. Các quy định siết kỷ cương, chống lợi dụng PPP, cùng cơ chế bảo vệ cán bộ dám làm là điều kiện để địa phương không rơi lại vào vòng xoáy dự án treo, đất đai phân lô, hạ tầng vá víu.
Tuy vậy, rủi ro luôn hiện hữu: áp lực tiến độ có thể dẫn đến thi công ẩu; cơn sốt đất ăn theo APEC có thể xói mòn nỗ lực lập lại trật tự; các cam kết với người dân có thể bị bào mòn bởi lợi ích cục bộ. Lựa chọn nằm ở chỗ Phú Quốc có dám coi APEC như một “cam kết xã hội” – rằng mọi dự án công trình, từ sân bay, trung tâm hội nghị tới những tuyến đường mới, đều phải phục vụ lâu dài cho cư dân và môi trường – hay chỉ là một chiến dịch làm đẹp ngắn hạn. Câu trả lời sẽ định hình tương lai của đảo ngọc trong nhiều thập kỷ.
