Joby Aviation tìm cơ hội tại Đà Nẵng: bước đi chiến lược hay phép thử thị trường?
Joby Aviation đang khảo sát khả năng đầu tư cơ sở sản xuất máy bay điện Joby và các phương tiện eVTOL tại Đà Nẵng, ưu tiên khu vực sân bay Chu Lai trong Khu kinh tế mở Chu Lai, với mục tiêu khai thác hạ tầng hàng không, công nghiệp và logistics tích hợp để phát triển công nghệ hàng không điện và năng lượng sạch ở quy mô lớn. Đây không phải một động thái xã giao; đó là tín hiệu cho thấy Việt Nam đã xuất hiện trong bản đồ mở rộng sản xuất máy bay Mỹ ở lĩnh vực điện hóa. Việc nhà sáng lập kiêm Tổng Giám đốc JoeBen Bevirt trực tiếp bay tới Đà Nẵng làm việc với Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Mạnh Hùng cho thấy doanh nghiệp đang nghiêm túc cân nhắc một điểm đặt nhà máy, không chỉ khảo sát cho có mặt. Câu hỏi quan trọng lúc này không phải "có hay không" mà là "Đà Nẵng và Chu Lai sẽ biến cơ hội này thành gì".
Chu Lai: lợi thế không gian và hệ sinh thái công nghiệp cho máy bay điện Joby
Nếu Joby Aviation thật sự chọn Việt Nam cho một cơ sở sản xuất máy bay điện, sân bay Chu Lai gần như là ứng viên tự nhiên nhất trên bàn. Chu Lai hiện là sân bay có diện tích lớn nhất Việt Nam với hơn 2.006 hecta, nằm trọn trong Khu kinh tế mở Chu Lai rộng hơn 2.000 ha, nơi đã hình thành 14 khu công nghiệp, trong đó 7 khu đang hoạt động. Đây không chỉ là con số ấn tượng; đó là nền tảng vật chất cho một hệ sinh thái công nghệ hàng không điện gồm nhà máy lắp ráp, khu thử nghiệm eVTOL, kho logistics và trung tâm bảo dưỡng. "Chu Lai hiện là sân bay có diện tích lớn nhất Việt Nam với hơn 2.006 hecta" là một lợi thế mà ít sân bay khác có thể đưa ra trên bàn đàm phán. Việc sân bay nằm trong cùng hệ sinh thái khu kinh tế mở giúp giảm chi phí hạ tầng và rút ngắn thời gian hình thành chuỗi cung ứng cho sản xuất máy bay Mỹ.
Hai hướng đầu tư của Joby: hàng không điện và năng lượng tái tạo gắn với cảng – sân bay
Điểm đáng chú ý trong chuyến làm việc là Joby Aviation không chỉ nói về máy bay điện Joby, mà cùng lúc đặt lên bàn hai hướng đầu tư kết nối chặt với nhau. Thứ nhất là xây dựng cơ sở sản xuất các loại máy bay, với ưu tiên đặt nhà máy ngay trong khu vực sân bay để tối ưu thử nghiệm, vận hành và logistics, nên sân bay Chu Lai trở thành tâm điểm khảo sát. Thứ hai là một dự án về công nghệ năng lượng tái tạo mới, đòi hỏi hạ tầng vận chuyển, xếp dỡ và đưa thiết bị trực tiếp lên tàu, kéo theo nhu cầu phát triển cơ sở đóng tàu chuyên biệt. Nhìn rộng ra, đây là một tư duy tích hợp: đặt sản xuất máy bay điện cạnh sân bay lớn, đồng thời gắn chuỗi thiết bị năng lượng với cảng biển, để tạo một cụm công nghiệp hàng không – năng lượng – đóng tàu cùng chia sẻ hạ tầng. Nếu được triển khai, mô hình này sẽ định nghĩa lại cách Đà Nẵng thu hút đầu tư công nghệ hàng không.
Đà Nẵng chủ động với công nghệ hàng không, trong bối cảnh Việt Nam thử nghiệm eVTOL và kinh tế tầm thấp
Điều tích cực là Đà Nẵng không đứng ngoài cuộc đàm phán, mà thể hiện rõ định hướng muốn trở thành trung tâm công nghệ hàng không và năng lượng sạch. Thành phố đang hình thành quỹ đất công nghiệp lớn, sở hữu 2 sân bay, 4 cảng biển, Khu Công nghệ cao, Khu thương mại tự do, Khu kinh tế mở Chu Lai và hệ thống khu công nghiệp, khu công nghệ số – một cấu hình hạ tầng hiếm nơi nào có. Chủ tịch UBND thành phố giao Phó Chủ tịch Phan Thái Bình trực tiếp theo dõi quá trình Joby Aviation khảo sát, đồng thời yêu cầu Ban Quản lý Khu kinh tế mở Chu Lai hỗ trợ nhà đầu tư về địa điểm và thủ tục. Động thái này diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đã bắt đầu thử nghiệm mô hình kinh tế tầm thấp với phương tiện eVTOL tự hành EHang tại Khu công nghệ cao Hòa Lạc, theo thỏa thuận ký ngày 28/9 giữa Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội và một doanh nghiệp công nghệ. Nói cách khác, Joby đến đúng lúc Việt Nam đang bàn trên giấy và thử nghiệm trên thực địa về công nghệ hàng không mới.
Từ chuyến tham quan tới quyết định đầu tư: Đà Nẵng cần biến tiềm năng thành cam kết
Dù nhiều lợi thế đã được nhắc tới, cần thẳng thắn rằng Joby Aviation hiện mới ở bước "tìm hiểu" chứ chưa ra quyết định cuối cùng về địa điểm, quy mô vốn hay thời điểm triển khai nhà máy tại Đà Nẵng. Điều này có hai mặt: cơ hội vẫn rộng mở, nhưng cạnh tranh cũng chưa hề ngã ngũ. Nếu Đà Nẵng muốn biến sân bay Chu Lai và Khu kinh tế mở Chu Lai thành trung tâm sản xuất máy bay Mỹ, thành phố phải đi tiếp một đoạn đường dài hơn là vài cuộc tiếp đón. Cần chứng minh khả năng hình thành một hệ sinh thái đầy đủ quanh công nghệ hàng không – từ nghiên cứu, thử nghiệm, bảo dưỡng, đào tạo nhân lực đến sản xuất linh kiện – chứ không chỉ là một nhà máy lắp ráp. Khi Việt Nam đang thử nghiệm kinh tế tầm thấp và xây dựng khung quản lý eVTOL, nếu Đà Nẵng chậm tay, cơ hội đón làn sóng đầu tư hàng không điện có thể sẽ dịch chuyển sang địa phương khác. Thời điểm để biến tiềm năng thành cam kết, vì thế, là ngay bây giờ.
