Hợp tác AI Việt Nam – Trung Quốc: từ đối thoại sang kiến tạo chung
Hợp tác AI Việt Nam Trung Quốc là quá trình hai bên cùng xây dựng hệ sinh thái trí tuệ nhân tạo và kinh tế số song phương, gắn kết nghiên cứu, doanh nghiệp, nguồn nhân lực và khung pháp lý, nhằm biến thị trường mỗi nước thành bệ phóng cho sản phẩm, dịch vụ số vươn ra khu vực và toàn cầu, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh và bảo đảm phát triển bền vững trong kỷ nguyên dữ liệu. Chiều 27/8, Diễn đàn Đối thoại Việt Nam - Trung Quốc về AI và Kinh tế số 2026 diễn ra tại Hà Nội với hàng trăm đại biểu quản lý, doanh nghiệp, trường đại học và viện nghiên cứu tham dự. Đây không chỉ là một sự kiện giao lưu, mà là bước chuyển sang “hợp tác thực chất” như nhấn mạnh của TS. Jonathan Choi, đặt nền cho các chính sách công nghệ Việt Nam tập trung vào phát triển trí tuệ nhân tạo gắn với kinh tế số song phương.
Bối cảnh: AI và kinh tế số song phương đứng trước bước ngoặt
Trọng tâm của Diễn đàn là nhận thức chung rằng AI và dữ liệu đã trở thành động lực cạnh tranh mới trên toàn cầu và đang dẫn dắt chuyển đổi số trong nhiều lĩnh vực. Trong khi Việt Nam ưu tiên đổi mới sáng tạo và kinh tế số, Trung Quốc đã tích lũy đáng kể kinh nghiệm xây dựng hệ sinh thái AI. Sự bổ sung lẫn nhau này tạo ra dư địa hợp tác rộng, từ trao đổi kỹ thuật, đào tạo nhân tài đến nghiên cứu chung, chuyển giao công nghệ và đầu tư ứng dụng thực tế. Theo phát biểu chỉ đạo của Cục trưởng Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo Nguyễn Khắc Lịch, kinh tế số hiện chiếm khoảng 14% GDP Việt Nam và được đặt mục tiêu đạt tối thiểu 30% vào năm 2030, 50% vào năm 2045. Đây là tham vọng chỉ có thể tiến nhanh nếu Việt Nam chủ động gắn phát triển trí tuệ nhân tạo với hợp tác AI Việt Nam Trung Quốc ở tầm chính sách và thực thi.
Giải pháp thứ nhất: đồng kiến tạo hệ sinh thái, không chỉ mang hàng sang bán
Đề xuất đầu tiên của ông Nguyễn Khắc Lịch là đồng kiến tạo hệ sinh thái AI và kinh tế số, thay vì quan hệ “bên bán – bên mua” truyền thống. Doanh nghiệp Trung Quốc, bao gồm Hồng Kông, được kêu gọi không chỉ giới thiệu sản phẩm mà cùng doanh nghiệp Việt Nam nghiên cứu bản địa hóa, dùng Việt Nam như thị trường thử nghiệm, rồi từ đó vươn ra ASEAN và thế giới. Đây là điểm khác biệt quan trọng: Việt Nam không muốn trở thành nơi tiêu thụ giải pháp AI nhập khẩu, mà là nơi cùng thiết kế, thử nghiệm và tối ưu. Cách tiếp cận này nếu thực thi nghiêm túc sẽ giúp doanh nghiệp Việt nâng cấp năng lực công nghệ, hiểu sâu hơn về mô hình kinh doanh AI, còn phía Trung Quốc có được dữ liệu, phản hồi và đối tác địa phương đủ mạnh để mở rộng. Hệ sinh thái chung tạo nền cho kinh tế số song phương phát triển bền hơn, giảm lệ thuộc đơn lẻ vào một bên.
Giải pháp thứ hai: mô hình hợp tác xuyên quốc gia và khung pháp lý đi cùng
Giải pháp thứ hai nhắm trực diện vào cấu trúc hợp tác: xây dựng mô hình hợp tác xuyên quốc gia giữa GBA Alliance, Tập đoàn Sunwah, các quỹ đầu tư Hồng Kông với PTIT, các trường đại học và doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam. Đây là cách kéo khu vực Vùng Vịnh Quảng Đông – Hồng Kông – Ma Cao, một trung tâm công nghệ và tài chính của Trung Quốc, kết nối trực tiếp với hạ tầng tri thức và doanh nghiệp Việt. Song song, chính sách công nghệ Việt Nam đang được điều chỉnh để “đỡ lưng” cho hợp tác này: hành lang pháp lý như Luật Công nghiệp công nghệ số, Luật Trí tuệ nhân tạo và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đang được hoàn thiện. Chiến lược quốc gia về phát triển AI vừa được Thủ tướng Lê Minh Hưng ký ban hành, đặt trọng tâm chuyển đổi AI toàn diện ở mọi ngành, mọi cấp. Nếu khung pháp lý được thiết kế đủ linh hoạt, các mô hình hợp tác xuyên biên giới sẽ có chỗ để thử nghiệm các dịch vụ số mới mà không bị bó cứng bởi quy định lỗi thời.
Giải pháp thứ ba: đào tạo nhân lực và lãnh đạo công nghệ cho kỷ nguyên AI
Giải pháp thứ ba, ít hào nhoáng nhưng quyết định thành bại dài hạn, là cùng đào tạo nhân tài và đội ngũ lãnh đạo công nghệ. Đề xuất nhấn mạnh việc kết hợp năng lực kỹ thuật với tư duy quản trị đổi mới sáng tạo, an toàn dữ liệu và đạo đức AI. Tại Diễn đàn, đại diện PTIT trình bày định hướng đào tạo và bồi dưỡng nguồn nhân lực chất lượng cao trong AI, dữ liệu và công nghệ số; đồng thời nhấn mạnh hợp tác giữa trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và tổ chức quốc tế trong đào tạo, nghiên cứu – phát triển, chuyển giao công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Việc phát triển các phòng thí nghiệm, chương trình đào tạo chuyên sâu, dự án thí điểm và sandbox được thiết kế để bám sát nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và địa phương. Nếu coi đây là trụ cột, hợp tác AI Việt Nam Trung Quốc sẽ không chỉ tạo sản phẩm chung, mà còn tạo thế hệ chuyên gia và lãnh đạo có khả năng dẫn dắt kinh tế số song phương, gắn kết chuyển đổi số khu vực với lợi ích cụ thể cho doanh nghiệp Việt.
