Dạy thêm phải là quyền lựa chọn, không phải nghĩa vụ bị ép buộc
Quản lý dạy thêm là hệ thống các quy định, biện pháp kiểm tra lớp học thêm và chế tài xử lý vi phạm giáo dục nhằm bảo đảm việc học thêm diễn ra trên cơ sở tự nguyện, công khai, minh bạch, không gây tổn hại đến sức khỏe, thời gian nghỉ ngơi và quyền lợi chính đáng của học sinh cũng như phụ huynh, đồng thời ngăn chặn các hành vi cấm ép học thêm và trục lợi từ dạy thêm. Điểm chung trong các quyết định mới của Gia Lai và An Giang là đặt câu hỏi: học thêm đang phục vụ học sinh hay phục vụ túi tiền của một số người lớn? Khi các tỉnh buộc phải siết chặt, điều đó phản ánh thực tế lâu nay là nhiều học sinh bị biến thành khách hàng bắt buộc trong một thị trường dạy thêm lẫn lộn giữa nhu cầu thật và lợi ích bất chính.
Gia Lai: Không để giáo viên "giữ bài" để tạo nhu cầu học thêm
Quyết định 144 của UBND tỉnh Gia Lai khẳng định dạy thêm, học thêm phải bảo đảm quyền tự nguyện của người học và nghiêm cấm ép buộc, vận động hoặc gây áp lực trực tiếp, gián tiếp để học sinh học thêm dưới bất kỳ hình thức nào. Điều đáng chú ý là tỉnh không chỉ cấm ép học thêm trên lời nói, mà đi thẳng vào gốc rễ: nhà trường, giáo viên không được cắt giảm nội dung, hạ thấp yêu cầu cần đạt hoặc tổ chức dạy chính khóa không đầy đủ nhằm tạo nhu cầu học thêm. Đây là cú đánh trực diện vào hiện tượng "giữ bài" – biến tiết chính khóa thành bản dùng thử, còn kiến thức trọng tâm được bán trong lớp học thêm. Về nguyên tắc, khi chính khóa được dạy đủ và có chất lượng, học thêm chỉ còn là lựa chọn tăng cường, không phải lối thoát duy nhất để học sinh theo kịp chương trình.
Gia Lai còn đặt ra chuẩn về nhịp sống của học sinh: hoạt động dạy thêm không được ảnh hưởng đến chương trình, kế hoạch giáo dục, thời gian nghỉ ngơi, sức khỏe và sự phát triển toàn diện của học sinh. Nghĩa là nếu lớp học thêm khiến trẻ kiệt sức, không còn thời gian cho gia đình, vui chơi và rèn luyện kỹ năng khác, đó không phải là hỗ trợ học tập mà là vi phạm giáo dục. Điều này buộc các giáo viên nghiêm túc nhìn lại: thêm bao nhiêu là đủ, và ai thực sự hưởng lợi từ những buổi học kéo dài đến tối? Ở góc độ quản lý, người đứng đầu cơ sở giáo dục chịu trách nhiệm nếu để xảy ra vi phạm trong phạm vi mình quản lý, chấm dứt tình trạng "không biết, không nghe, không thấy" khi giáo viên dưới quyền ép học thêm.
Không thu tiền trong trường, công khai học phí ngoài trường: chặn đường trục lợi
Một bước ngoặt khác trong cách quản lý dạy thêm là tách bạch ranh giới giữa hỗ trợ học tập và kinh doanh giáo dục. Tại trường học, hiệu trưởng và người đứng đầu cơ sở giáo dục chỉ được tổ chức dạy thêm trên cơ sở đăng ký tự nguyện và không được thu tiền học sinh. Kinh phí tổ chức do ngân sách nhà nước và các nguồn hợp pháp bảo đảm, nhà trường không được biến thành nơi thu phí trá hình bằng cách vận động hoặc chuyển thành khoản đóng góp bắt buộc của cha mẹ học sinh dưới bất kỳ tên gọi nào. Một khi dòng tiền trực tiếp từ phụ huynh vào lớp học thêm trong trường bị cắt, động lực trục lợi từ vị trí giáo viên chính khóa sẽ giảm đi đáng kể.
Ngoài trường học, quy định không phủ nhận quyền kinh doanh của các cơ sở dạy thêm nhưng buộc họ phải minh bạch như một dịch vụ hợp pháp. Cơ sở dạy thêm phải đăng ký kinh doanh, công khai môn học, thời lượng, địa điểm, hình thức, thời gian tổ chức, danh sách người dạy và mức thu tiền học thêm trước khi tuyển sinh. Họ chỉ được dạy theo đúng nội dung đã đăng ký, không được thu cao hơn mức đã công khai hoặc đặt thêm các khoản thu bắt buộc không gắn với hoạt động đã thỏa thuận. Chủ cơ sở dạy thêm chịu trách nhiệm nếu thu tiền không đúng mức đã công khai, sử dụng người dạy không đáp ứng yêu cầu hoặc tổ chức hoạt động sai nội dung đăng ký. Nói cách khác, dạy thêm ngoài trường được thừa nhận như một dịch vụ, nhưng không thể là "vùng xám" để trục lợi trên sự lo lắng của phụ huynh.
An Giang: Kiểm tra lớp học thêm bằng mạng lưới thanh tra và đường dây nóng
Nếu Gia Lai tập trung siết chặt nội dung dạy và dòng tiền, An Giang lại nhấn mạnh vào khâu kiểm tra lớp học thêm và phối hợp quản lý. Theo Quyết định 111, Sở Giáo dục và Đào tạo được giao đầu mối hướng dẫn, tổ chức thực hiện quy định về dạy thêm, đồng thời tổ chức hoặc phối hợp thanh tra hoạt động dạy thêm; xử lý vi phạm trong thẩm quyền hoặc kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý. Ủy ban nhân dân cấp xã chịu trách nhiệm quản lý hoạt động dạy thêm trên địa bàn, hướng dẫn và kiểm tra việc thực hiện quy định, đồng thời thiết lập và công khai số điện thoại đường dây nóng để tiếp nhận, xử lý kiến nghị, khiếu nại. Đây là cách kéo cộng đồng vào cuộc: phụ huynh không còn phải âm thầm chịu đựng mà có kênh phản ánh chính thức khi con mình bị ép học thêm.
Điểm tiến bộ là An Giang không chỉ nói đến thanh tra mà còn định hướng rõ trọng tâm: các hoạt động dạy thêm phải chịu kiểm tra của cơ quan thanh tra theo luật và của các cơ quan quản lý giáo dục, quản lý nhà nước các cấp theo chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn. Tỉnh yêu cầu việc thanh tra, kiểm tra phải minh bạch, khách quan, đúng thẩm quyền, kịp thời phát hiện và xử lý vi phạm theo quy định pháp luật, tập trung vào các hành vi vi phạm, tái phạm hoặc hành vi ép buộc và trục lợi trong dạy thêm. Khi trọng tâm thanh tra đặt đúng chỗ – những trường hợp ép học thêm, thu lợi bất chính – thì thông điệp gửi tới giáo viên và cơ sở dạy thêm rất rõ: dạy thêm sai chuẩn là rủi ro pháp lý, không còn là "vùng an toàn" như trước.
Từ quy định đến thực tế: cần sự lên tiếng của phụ huynh và học sinh
Cả Gia Lai và An Giang đều cùng chung một hướng: cấm ép học thêm, coi dạy thêm là quyền tự nguyện, và đặt trách nhiệm quản lý dạy thêm lên vai người đứng đầu cơ sở giáo dục lẫn cơ quan quản lý nhà nước. Tuy vậy, quy định trên giấy chỉ là bước đầu. Để vi phạm giáo dục không còn đất sống, phụ huynh và học sinh phải dám từ chối những lời "gợi ý" mang tính ép buộc, sử dụng đường dây nóng, kênh khiếu nại khi bị gây áp lực. Các tỉnh đã mở cánh cửa cho phản ánh, nhưng người trong cuộc có bước qua hay không mới quyết định hiệu quả của chính sách.
Về phía cơ quan quản lý, nếu đã xác định tập trung xử lý các hành vi trục lợi trong lớp học thêm và ép buộc học sinh, thì cần công khai kết quả thanh tra, tên đơn vị vi phạm, hình thức xử lý để tạo tính răn đe. Một hệ thống giáo dục lành mạnh không xóa bỏ hoàn toàn học thêm, mà lành mạnh hóa nó: học thêm như một lựa chọn thông minh cho người học, không phải nghĩa vụ được ngầm hiểu, không phải "tấm vé bắt buộc" để được đối xử công bằng trong lớp chính khóa. Khi quyền lợi học sinh được bảo vệ đúng nghĩa, dạy thêm mới có cơ hội trở về đúng bản chất: hỗ trợ, không chi phối.
