Quản lý thu học phí: Khi phụ huynh không còn mù mờ về các khoản phải đóng
Quản lý thu học phí là việc cơ quan nhà nước và nhà trường xác định rõ danh mục, mức thu, cơ chế thu – chi cho mọi dịch vụ giáo dục, bảo đảm minh bạch khoản thu trường học, ngăn chặn lạm thu học đường và góp phần kiểm soát chi phí giáo dục đối với phụ huynh trong mỗi năm học mới. Đến năm học 2026-2027, áp lực “cơn bão đầu năm” vẫn là nỗi lo thường trực của nhiều gia đình, nhưng điểm khác là một số địa phương đã lựa chọn bước đi mạnh tay hơn. Lâm Đồng ban hành quyết định quy định danh mục, mức thu và cơ chế quản lý thu, chi đối với dịch vụ phục vụ, hỗ trợ hoạt động giáo dục tại các cơ sở giáo dục công lập. Quảng Trị thì chủ động rà soát toàn bộ chế độ, chính sách và khoản thu trước khi bước vào năm học mới. Câu hỏi quan trọng là: những động thái này thực sự bảo vệ phụ huynh đến đâu?
Lâm Đồng: Đặt trần mức thu để chặn "chiêu gom tiền" đầu năm
Điểm đáng chú ý nhất trong cách Lâm Đồng quản lý thu học phí là tư duy đặt mức tối đa thay vì áp mức thu cứng cho mọi dịch vụ. Quyết định của UBND tỉnh khẳng định mức thu chỉ là trần, không phải nghĩa vụ bắt buộc cho tất cả học sinh. Điều này nếu được thực hiện đúng sẽ phá vỡ thói quen gom nhiều nội dung vào một khoản thu chung như lâu nay, bởi mỗi dịch vụ phải được tách bạch và thảo luận với phụ huynh. Theo quy định, chăm sóc, nuôi dưỡng ngoài giờ tại mầm non và tiểu học có mức tối đa 9.000 đồng/học sinh/giờ; chăm sóc trẻ mầm non trong ngày nghỉ, ngày hè tối đa 51.000 đồng/học sinh/ngày. Dịch vụ vệ sinh theo nhu cầu tối đa 24.000 đồng/học sinh/tháng ở tiểu học, THCS, THPT, GDTX và 48.000 đồng ở mầm non. Bữa ăn bán trú có tổ chức nấu ăn tối đa 38.000 đồng/học sinh/ngày ở mầm non, THCS, THPT và 32.000 đồng ở tiểu học. Việc tách riêng tiền ăn, tiền thuê người nấu, chi phí quản lý và trực giờ nghỉ trưa giúp phụ huynh biết chính xác mình đang trả cho điều gì, thay vì chỉ nghe một con số tổng cộng.
Không chỉ là trần mức thu: Lâm Đồng nói rõ những khoản tuyệt đối không được thu
Đặt trần mức thu mới chỉ là một nửa câu chuyện kiểm soát chi phí giáo dục. Nửa còn lại là xác định rõ ràng những khoản không thuộc trách nhiệm đóng góp của phụ huynh. Hướng dẫn của Sở Giáo dục và Đào tạo yêu cầu nhà trường lập dự toán chi tiết cho từng dịch vụ, thu đủ bù chi, đúng mục đích, tiết kiệm, không được tạo nguồn kết dư hoặc lấy khoản này bù cho nhiệm vụ chi khác. Các trường không được thu, vận động thu các khoản ngoài quy định như phù hiệu, thẻ học sinh, nước uống, photocopy tài liệu, và không thu tiền khám sức khỏe vốn đã thuộc ngân sách bảo đảm. Quan điểm "không lạm thu dưới bất kỳ tên gọi nào" trở nên rất rõ ràng khi các hình thức quỹ lớp, quỹ trường, quỹ phụ huynh cũng bị cấm vận động để chi tiêu trái quy định. Nếu các điều này được thực thi nghiêm, gánh nặng tài chính đầu năm học sẽ giảm đáng kể, bởi phụ huynh không còn phải âm thầm chịu những khoản đóng mà thực chất không liên quan trực tiếp đến con mình.
Quảng Trị: Thừa nhận nhiều khoản thu sai, chọn cách trả lại tiền cho phụ huynh
Quảng Trị chọn cách đối diện thẳng với thực tế lạm thu học đường trong những năm trước. Ngành giáo dục tỉnh thừa nhận từng có khoản vệ sinh, bảo vệ trường học khiến phụ huynh băn khoăn, và đã hướng dẫn dừng thu, thậm chí hoàn trả tiền đã thu từ học kỳ II năm học 2025-2026. Quan điểm mới được nhấn mạnh: bảo đảm an ninh, vệ sinh trường lớp là nhiệm vụ của nhà trường, không phải khoản đóng góp thêm của phụ huynh. Đó là bước đi mang tính nguyên tắc: những gì thuộc vận hành tối thiểu của cơ sở giáo dục không được biến thành nguồn thu. Song song, Sở Giáo dục và Đào tạo đang xây dựng phương án cho các dịch vụ trực tiếp phục vụ nhu cầu học sinh như chăm sóc, nuôi dưỡng ngày nghỉ, chương trình tăng cường, tiền ăn, tổ chức bán trú, chăm sóc học sinh bán trú. Với tiền điện điều hòa, hướng xây dựng là thỏa thuận dựa trên lượng điện sử dụng thực tế theo đồng hồ. Dự kiến đầu tháng 9, sau khi có thẩm định của Sở Tư pháp, quyết định chi tiết về danh mục khoản thu, mức thu và cơ chế thu sẽ được trình UBND tỉnh ban hành, làm căn cứ pháp lý cho năm học mới.
Chấm dứt lạm thu: không thể thiếu trách nhiệm của hiệu trưởng và tiếng nói của phụ huynh
Dù Lâm Đồng và Quảng Trị đã có những bước đi cụ thể, lạm thu học đường vẫn có thể xuất hiện dưới “vỏ bọc” tự nguyện nếu trách nhiệm người đứng đầu không được ràng buộc. Mỗi đầu năm học, câu chuyện lạm thu liên quan đến Ban đại diện cha mẹ học sinh vẫn là điểm nóng, đến mức Bộ Giáo dục và Đào tạo phải xây dựng Dự thảo Thông tư mới thay thế Điều lệ cũ. Dự thảo xác định Ban đại diện không thuộc cơ cấu tổ chức nhà trường, không có tư cách pháp nhân, con dấu hay tài khoản riêng; bị nghiêm cấm can thiệp vào bộ máy, chuyên môn, tự đặt khoản thu, ép buộc đóng góp hoặc lợi dụng danh nghĩa để vụ lợi. Quan điểm trong dự thảo rất rõ: hiệu trưởng không được giao hoặc ủy quyền cho Ban đại diện tổ chức thu, quản lý các khoản thuộc trách nhiệm nhà trường. Đóng góp của phụ huynh phải hoàn toàn tự nguyện, không tạo ra nghĩa vụ ngầm. Tuy nhiên, quy định dù chặt đến đâu cũng cần phụ huynh chủ động đọc, hỏi và phản ánh. Quản lý thu học phí, minh bạch khoản thu trường học và kiểm soát chi phí giáo dục chỉ phát huy hiệu quả khi phụ huynh không im lặng trước những khoản thu bất thường.
