Điện ổn định là hạ tầng mở lối phát triển
Điện lưới vùng sâu là hệ thống cấp điện quốc gia được mở rộng tới những khu dân cư xa trung tâm, nơi hạ tầng còn thiếu, nhằm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt, học tập và sản xuất. Việc có điện không chỉ làm sáng nhà mà còn giúp người dân chủ động hơn trong đời sống hằng ngày và tạo nền tảng để cải thiện sinh kế.
Tại Điện Biên, Điện lực Na Sang phối hợp với các ban quản lý dự án chuyên ngành của tỉnh triển khai Chương trình “Bừng sáng Điện Biên”, đưa các công trình cấp điện nông thôn vào vận hành. Trong năm 2026, đơn vị đã đóng điện 12 trạm biến áp, cấp điện cho gần 700 hộ dân. Quy mô này đáng chú ý bởi mỗi điểm đấu nối giúp các gia đình tiếp cận những dịch vụ thiết yếu vốn khó bảo đảm ở vùng xa.
Trong số các hạng mục, trạm biến áp Ma Lù Thàng tại xã Mường Tùng được đóng điện ngày 21/10/2026, cấp điện cho 30 hộ dân. Những con số ấy cho thấy đưa điện về bản không nên được xem là một công trình đơn lẻ: giá trị của nó nằm ở khả năng biến hạ tầng thành điều kiện sử dụng cụ thể cho từng gia đình.
Từ ánh sáng buổi tối đến cơ hội học tập
Tác động dễ nhận thấy nhất của điện lưới Điện Biên là sinh hoạt bớt phụ thuộc vào điều kiện thiếu sáng. Đèn và các thiết bị gia dụng phục vụ nhu cầu thường ngày; trẻ em có thêm điều kiện học vào buổi tối, tiếp cận thông tin và mở rộng cơ hội nâng cao kiến thức. Đây là thay đổi thiết thực, bởi việc học không còn bị giới hạn nhiều như trước bởi thiếu điện.
Lợi ích đó không dừng ở sự thuận tiện trong từng căn nhà. Khi các thiết bị thiết yếu có thể vận hành ổn định, gia đình chủ động hơn trong sinh hoạt, còn trẻ nhỏ có môi trường phù hợp hơn để học tập. Với những bản làng miền núi, nơi giao thông và hạ tầng còn nhiều khó khăn, điện là điều kiện cơ bản để thu hẹp khoảng cách tiếp cận dịch vụ giữa vùng xa và khu vực thuận lợi.
Vì vậy, hiệu quả của chương trình không nên chỉ đo bằng số trạm biến áp hay số hộ được đấu nối. Điều quan trọng hơn là điện cho hộ dân có thể sử dụng ổn định, an toàn và phục vụ đúng những nhu cầu thường nhật. Khi ánh sáng trở thành điều bình thường trong mỗi gia đình, trẻ em có thêm thời gian học, còn người lớn có thể tiếp cận thông tin thuận tiện hơn.
Nguồn điện tạo điều kiện đổi cách làm ăn
Điện ổn định còn mở đường cho những thay đổi trong sản xuất. Người dân có thể đưa máy xay xát, máy nghiền thức ăn gia súc và thiết bị cơ giới vào công việc, giảm sức lao động thủ công, hỗ trợ nâng năng suất cây trồng, vật nuôi và từng bước cải thiện thu nhập. Đây là lợi ích dài hạn khiến việc mở rộng lưới điện có ý nghĩa vượt ra ngoài chiếu sáng.
Tuy nhiên, có điện mới là điều kiện ban đầu, không phải bảo đảm tự động cho sinh kế tốt hơn. Giá trị kinh tế phụ thuộc vào việc hộ dân có thể tiếp cận thiết bị phù hợp và sử dụng nguồn điện an toàn, ổn định hay không. Dẫu vậy, nếu thiếu điện, cơ hội cơ giới hóa những công việc vốn làm bằng sức người sẽ càng hạn chế. Bởi thế, đầu tư lưới điện là một bước thiết yếu để người dân có thêm lựa chọn trong sản xuất.
Kết quả 12 trạm biến áp ở Điện Biên cho thấy chương trình cấp điện nông thôn đang chạm tới nhu cầu cụ thể: sáng hơn trong nhà, thuận lợi hơn cho việc học và có thêm phương tiện để làm ăn. Thước đo đáng kể nhất của hành trình đưa điện về bản sẽ là những cải thiện người dân cảm nhận được trong chính đời sống và công việc của mình.
Lòm - K. Chăm: hoàn tất kết nối đến từng hộ
Câu chuyện tại bản Lòm - K. Chăm, tỉnh Quảng Trị, cho thấy vì sao những hộ cuối cùng chưa có điện cần được quan tâm. Đây là nơi sinh sống của đồng bào Mày thuộc dân tộc Chứt, trong khu vực miền núi, biên giới còn nhiều khó khăn. Sau khi điện được đưa tới vùng Sy, 42 hộ tại vùng Lòm và K. Chăm vẫn chưa tiếp cận lưới điện quốc gia.
Để cấp điện cho các hộ còn lại, công trình xây dựng mới một trạm biến áp 50 kVA, đường dây hạ thế và 798 m cáp; sau gần một tháng thi công, đơn vị hoàn thành kéo dây, lắp công tơ cho 42 hộ. Ngày 26/10, công trình chính thức đóng điện, đưa điện lưới quốc gia đến toàn bộ 108 hộ dân bản Lòm - K. Chăm.
Với các gia đình nơi đây, điện giúp sinh hoạt chủ động hơn, trẻ em thuận tiện học buổi tối và người dân tiếp cận thiết bị phục vụ đời sống. Về lâu dài, nguồn điện ổn định còn tạo cơ hội ứng dụng máy móc vào sản xuất. Từ Điện Biên đến Lòm - K. Chăm, bài học chung rất rõ: mở rộng điện lưới chỉ thật sự có ý nghĩa khi không bỏ lại những hộ ở xa nhất, và khi nguồn điện chuyển thành cơ hội học tập, lao động, cải thiện cuộc sống.
