Vượt hàng trăm cây số: định nghĩa mới về “ngày nhập học” vùng cao
Hành trình hàng trăm cây số để nhập học trường chuyên của học sinh vùng cao là quá trình gia đình thiểu số chấp nhận rời bản làng heo hút, vượt rào cản địa lý giáo dục để đưa con tới một trường công an dân tộc, nơi vừa dạy văn hóa, vừa rèn luyện kỷ luật và nuôi dưỡng ước mơ nghề nghiệp từ rất sớm.Đằng sau mỗi tờ giấy báo nhập học là những chuyến xe xuyên đèo dốc, khởi hành từ tinh mơ, như hành trình của vợ chồng anh Lỳ Bá Phia và chị Lầu Y My đưa con gái Lỳ Mỹ Linh đi từ xã Huồi Tụ đến Trường Văn hóa Công an nhân dân VI ở phường Thái Hòa, Nghệ An. Ngày 4-9, sân trường bỗng trở nên nhộn nhịp khi các nhóm phụ huynh, học sinh tay ôm hồ sơ, giấy báo trúng tuyển đến hoàn tất thủ tục trước thềm năm học 2026-2027. Điều dễ nhận thấy là họ không đến để “thử vận may”, mà để khẳng định một lựa chọn chiến lược: đánh đổi khoảng cách địa lý lấy cơ hội giáo dục chuyên biệt.
Trường công an dân tộc: điểm đến của những giấc mơ từ bản làng
Trường Văn hóa Công an nhân dân VI không chỉ là một cơ sở giáo dục trong hệ thống phổ thông, trực thuộc Công an tỉnh Nghệ An và chịu sự quản lý chuyên môn của Sở Giáo dục và Đào tạo; đây là trường công an dân tộc mang sứ mệnh rất rõ: tạo môi trường học tập, rèn luyện cho học sinh vùng khó, vùng sâu, vùng xa và cộng đồng dân tộc thiểu số. Nói cách khác, đây là cánh cửa hiếm hoi để học sinh vùng cao tiếp cận mô hình "nhập học trường chuyên" theo hướng định hướng nghề công an ngay từ cấp trung học cơ sở. Năm học 2026-2027, trường nhận 1.468 hồ sơ, 1.264 hồ sơ hợp lệ và chỉ tuyển 270 em theo chỉ tiêu: mỗi khối 5, 6 là 90 học sinh; khối 7, 8, 9 mỗi khối 30 em. "Trường sẽ chia 270 học sinh thành 9 lớp, gồm 3 lớp khối 5, 3 lớp khối 6 và mỗi khối 7, 8, 9 một lớp" – trích phát biểu của Major Phan Duy Hồng. Con số ít ỏi đó cho thấy sự cạnh tranh, nhưng cũng khẳng định đây là điểm đến được phụ huynh vùng khó tin tưởng lựa chọn.
Khi rào cản địa lý giáo dục bị bẻ gãy bởi lòng quyết tâm của phụ huynh
Ở nhiều nơi khác, chuyện học sinh đi vài cây số đến trường đã là bất tiện; với nhiều gia đình vùng núi Nghệ An, chuyện đó tính bằng hàng trăm cây số. Hành trình của gia đình Lỳ Bá Phia mất gần 6 giờ di chuyển từ Huồi Tụ đến trường, rời khỏi những cung đường quen thuộc để đến một môi trường mới mà con gái khao khát. Tương tự, bà Sầm Thị Châu 67 tuổi ở xã Châu Lộc phải thay cha mẹ đưa cháu Sam Quang Hưng đi nhập học, trong bối cảnh mẹ đi làm xa, bố ốm yếu. Đó không phải những câu chuyện cảm động dùng để kể cho xong một lễ nhập học; đó là bằng chứng sống rằng rào cản địa lý giáo dục vẫn rất khắc nghiệt nhưng không đủ sức ngăn phụ huynh vùng cao theo đuổi kỳ vọng cho con. "Nhà xa trường, đi lại mất nhiều thời gian nhưng vợ chồng tôi rất vui, vì con thích môi trường này và có ước mơ riêng nên gia đình luôn ủng hộ" – chia sẻ của anh Phia cho thấy sự lựa chọn đầy ý thức: chấp nhận vất vả để con được học nơi tốt hơn.
Ngày nhập học: khi cộng đồng cùng nâng bước học sinh vùng cao
Điểm đặc biệt của ngày nhập học ở trường công an dân tộc này là nó không chỉ là thủ tục hành chính, mà là một cơ chế hỗ trợ cộng đồng được tổ chức có chủ ý. Từ sáng sớm, cán bộ, giáo viên được phân công túc trực tại các khu tiếp nhận hồ sơ, kiểm tra thông tin, hướng dẫn phụ huynh và học sinh hoàn thiện giấy tờ. Mọi khâu được sắp xếp khoa học để những gia đình lần đầu "đưa con xuống núi" đỡ bỡ ngỡ. Với các em khối 5, 6, đây thường là lần đầu tiên phải sống xa nhà, làm quen nội trú, nếp sinh hoạt kỷ luật, hòa nhập tập thể – điều mà nhiều cha mẹ cảm thấy yên tâm khi giao con cho nhà trường. Theo kế hoạch, sáng 5-9, trường sẽ cùng cả nước tổ chức lễ khai giảng năm học mới, đánh dấu bước chuyển từ "thủ tục" sang hành trình học tập, rèn luyện với nội dung không chỉ là kiến thức văn hóa mà còn là tổ chức kỷ luật, đạo đức, trách nhiệm, tinh thần tập thể. Chính cách cả hệ thống – từ nhà trường đến gia đình, cộng đồng – cùng nâng bước học sinh vùng cao đã biến ngày nhập học thành biểu tượng của sự đồng lòng.
Từ lễ nhập học đến tương lai: vì sao không thể xem nhẹ khoảng cách địa lý
Nhìn những khuôn mặt háo hức nhận phòng ký túc xá, những em bé dân tộc thiểu số ôm chặt giấy báo trúng tuyển, rất dễ bị cuốn vào cảm xúc đẹp của ngày đầu năm học. Nhưng một bài học chính sách hiện ra khá rõ: nếu không có những mô hình như trường công an dân tộc, rào cản địa lý giáo dục sẽ tiếp tục khoét sâu bất bình đẳng vùng miền. Học sinh vùng cao đang phải đánh cược bằng những chuyến đi xa, những lần xa nhà từ rất nhỏ để đổi lấy cơ hội học tập, rèn luyện trong môi trường tốt hơn. Sau khi hoàn tất thủ tục, các em sẽ bước vào đời sống học tập, sinh hoạt, rèn luyện mới, với kỳ vọng trưởng thành hơn về kỷ luật, tự lập, bản lĩnh trước khi chọn con đường sự nghiệp. Bài toán còn lại không chỉ thuộc về một trường, mà là trách nhiệm mở rộng những "cầu nối" tương tự ở nhiều vùng khó khác, để khoảng cách địa lý không trở thành chiếc khóa đóng sập cơ hội của trẻ em dân tộc thiểu số.
