Đầu tư hoàn chỉnh ngay từ đầu là gì và vì sao cao tốc Tân Phú - Bảo Lộc chọn hướng này?
Đầu tư hoàn chỉnh ngay từ đầu đối với một tuyến cao tốc là phương án xây dựng đầy đủ quy mô nền đường, số làn xe, làn dừng khẩn cấp và công trình phụ trợ ngay trong giai đoạn đầu, thay vì phân kỳ rồi mở rộng sau vài năm khai thác khi nhu cầu tăng. Đây là sự lựa chọn mang tính chiến lược cho cao tốc Tân Phú Bảo Lộc, một dự án hạ tầng giao thông trọng điểm kết nối Đồng Nai với Lâm Đồng, bởi nó không chỉ làm giảm chi phí vòng đời dự án mà còn tránh được tình trạng “đào lên, lấp xuống” nhiều lần vốn quá quen thuộc trong các dự án đường bộ trước đây.
Chiều 14/9, Hội đồng thẩm định điều chỉnh Báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư dự án cao tốc Tân Phú - Bảo Lộc đã họp để xem xét việc chuyển từ phương án phân kỳ sang đầu tư hoàn chỉnh ngay từ đầu. Nói thẳng, đây không chỉ là một điều chỉnh kỹ thuật, mà là cú xoay tư duy trong cách chúng ta đầu tư cao tốc: ưu tiên tổng chi phí và hiệu quả dài hạn, thay vì chạy theo tiến độ ngắn hạn rồi chấp nhận nới, sửa, đập bỏ sau này.
422 tỷ đồng tiết kiệm: Con số biết nói về chi phí vòng đời
Theo tính toán sơ bộ, đầu tư hoàn chỉnh cao tốc Tân Phú Bảo Lộc ngay từ đầu có thể tiết kiệm khoảng 422 tỷ đồng so với phương án xây dựng giai đoạn 1 rồi mới mở rộng. Đây là con số đủ lớn để bác bỏ luận điểm quen thuộc rằng phân kỳ luôn rẻ hơn. Lý do khá rõ: khi xây nền đường 17m rồi sau này mở lên 22m, nhà đầu tư buộc phải tổ chức thi công nhiều lần, chỉnh tuyến, tháo dỡ hệ thống thoát nước, hầm dân sinh, công trình gia cố, phòng hộ, biển báo, vạch sơn… đã lắp đặt.
Nói cách khác, mỗi lần mở rộng là một lần trả tiền cho phần việc đã làm rồi phá bỏ. Đó là kiểu tiêu tiền ngược đời: vừa đội chi phí, vừa làm gián đoạn khai thác. Câu phát biểu có thể trích dẫn ở đây là: “Đầu tư hoàn thiện ngay từ đầu có thể tiết kiệm khoảng 422 tỷ đồng so với phương án mở rộng sau khi hoàn thành giai đoạn 1”. Con số này biến khái niệm tiết kiệm chi phí xây dựng từ khẩu hiệu thành lợi ích đo được.
An toàn và hiệu quả: Vì sao người dùng đường là bên hưởng lợi lớn nhất?
Câu chuyện không chỉ là tiền. Nhiều tuyến cao tốc phân kỳ, không có làn dừng khẩn cấp liên tục, đã bộc lộ hạn chế rõ ràng: tốc độ lưu thông thấp, nguy cơ mất an toàn giao thông, ùn tắc và khó tiếp cận hiện trường khi có tai nạn. Nếu cao tốc Tân Phú Bảo Lộc tiếp tục làm theo lối cũ, nghĩa là chấp nhận duy trì một chuẩn an toàn thấp trong nhiều năm trước khi kịp mở rộng.
Phương án phát triển đầu tư hoàn chỉnh, với nền đường 22m, 4 làn xe và 2 làn dừng khẩn cấp liên tục, là lời khẳng định rằng an toàn không thể bị phân kỳ. Người dân kỳ vọng khi hoàn thành, tuyến cao tốc sẽ rút ngắn mạnh thời gian đi lại, giảm tải cho các trục hiện hữu và hạn chế ùn tắc vào dịp lễ, Tết. Nếu tiếp tục vừa khai thác vừa thi công mở rộng, mỗi chuyến xe trên tuyến sẽ luôn đi kèm một rủi ro – điều không nên và không đáng chấp nhận với một dự án hạ tầng giao thông được coi là xương sống vùng.
Bối cảnh chính sách: Khi “chữa cháy” phân kỳ không còn phù hợp
Việc điều chỉnh chủ trương đầu tư đối với cao tốc Tân Phú Bảo Lộc không diễn ra trong khoảng trống chính sách. Chính phủ đang yêu cầu rà soát, nâng cấp và hoàn thiện các tuyến cao tốc đã từng được đầu tư theo quy mô phân kỳ. Kết luận số 97-KL/TW ngày 5/10/2024 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng cũng nêu rõ nhu cầu phải sớm mở rộng một số tuyến đường cao tốc phân kỳ theo đúng quy hoạch. Nói cách khác, mô hình “làm tạm rồi nâng cấp” đã bộc lộ đủ nhiều vấn đề để buộc phải điều chỉnh.
Trong bối cảnh đó, việc nhà đầu tư – Công ty TNHH Tập đoàn Sơn Hải – cùng các cơ quan nhà nước đề xuất đầu tư hoàn chỉnh ngay từ đầu cho tuyến dài khoảng 65,88km, qua Đồng Nai 11,91km và Lâm Đồng 53,97km, là bước đi chủ động hơn là bị động chạy theo tắc nghẽn. Dự án được thực hiện theo hợp đồng BOT, với mốc thời gian mới được đề nghị kéo dài đến 2028 để bảo đảm tính khả thi, thông xe kỹ thuật quý III và khai thác quý IV cùng năm. Chấp nhận kéo dài tiến độ nhưng đổi lại là chất lượng và hiệu quả dài hạn là lựa chọn mang tính trách nhiệm.
Kết luận: Từ câu chuyện Tân Phú - Bảo Lộc đến bài học cho các dự án lớn
Cao tốc Tân Phú Bảo Lộc cho thấy một điều rõ ràng: phân kỳ không phải lúc nào cũng rẻ, cũng linh hoạt, nhất là khi nhu cầu vận tải tăng nhanh và tiêu chuẩn an toàn được siết chặt. Với khoản tiết kiệm ước tính 422 tỷ đồng, việc đầu tư hoàn chỉnh ngay từ đầu không chỉ là bài toán tài chính có lợi mà còn là cách để tuân thủ các quy chuẩn kỹ thuật mới như QCVN 117:2024/BGTVT.
Quan trọng hơn, cách tiếp cận này gửi đi thông điệp rằng người sử dụng đường cao tốc xứng đáng được hưởng một hạ tầng an toàn, đồng bộ từ ngày đầu, thay vì phải chờ từng giai đoạn nâng cấp. Khi các dự án hạ tầng giao thông trọng điểm được thiết kế với tư duy chi phí vòng đời và ưu tiên an toàn, chúng ta không chỉ tiết kiệm ngân sách mà còn tiết kiệm cả thời gian, rủi ro và niềm tin của xã hội. Tân Phú - Bảo Lộc vì thế xứng đáng được xem là phép thử cho tư duy đầu tư mới: làm ít lần hơn, nhưng làm cho đúng và đủ ngay từ đầu.
