Ngày hội STEM AI: từ khẩu hiệu chuyển đổi số giáo dục đến trải nghiệm thật
Ngày hội STEM AI tại phường Phù Liễn là hoạt động trải nghiệm công nghệ số, STEM và trí tuệ nhân tạo dành cho học sinh tiểu học và THCS, kết hợp thi đấu, thực hành với robot, bài trắc nghiệm kỹ năng số và làm sản phẩm STEM, nhằm rèn tư duy logic, kỹ năng giải quyết vấn đề, sáng tạo và hợp tác, đồng thời hiện thực hóa định hướng chuyển đổi số giáo dục ở cấp cơ sở. Quan trọng hơn cả, đây không phải một sự kiện “cho vui”, mà là lời khẳng định: công nghệ phải bước vào lớp học, chứ không dừng ở các văn bản chỉ đạo. Ngày 14/10, hơn 600 học sinh từ lớp 3 đến lớp 9 của 6 trường tiểu học, THCS trên địa bàn phường Phù Liễn tham gia Ngày hội trải nghiệm công nghệ số, STEM - AI lần thứ II. Con số này cho thấy khi hoạt động được thiết kế đúng với nhu cầu học sinh, STEM và AI không còn là khái niệm xa vời mà trở thành một sân chơi được chờ đợi. Ngày hội là sân chơi giao lưu, học hỏi về năng lực số, STEM - AI và Robotics dành cho học sinh các trường tiểu học, trung học cơ sở trên địa bàn phường. Nếu chúng ta nói nhiều về chuyển đổi số giáo dục mà không tạo ra những trải nghiệm như vậy, mọi kế hoạch sẽ mãi nằm trên giấy.
Phòng học thông minh: nền hạ tầng số quyết định chất lượng trải nghiệm
Muốn học sinh trải nghiệm công nghệ một cách nghiêm túc, trường học không thể chỉ trông chờ vào vài chiếc máy chiếu cũ. UBND phường Phù Liễn đã đầu tư hơn 9 tỷ đồng trang bị phòng học thông minh, phòng tin học tại tất cả các trường tiểu học, THCS trên địa bàn. Đây là quyết định mang tính chiến lược: hạ tầng số đi trước, phương pháp dạy học mới mới có chỗ để bám vào. Các phòng học thông minh được trang bị đồng bộ laptop, máy tính bảng, màn hình tương tác, hệ thống camera, âm thanh và bàn ghế linh hoạt. Hệ thống thiết bị tạo điều kiện để giáo viên tăng cường ứng dụng công nghệ, xây dựng bài giảng trực quan, đổi mới phương pháp truyền đạt kiến thức và nâng cao tương tác với học sinh. Nói cách khác, thay vì biến công nghệ thành “tiết học đặc biệt”, Phù Liễn đang đưa nó thành công cụ hàng ngày. Đây mới là chuyển đổi số giáo dục đúng nghĩa: công nghệ hòa vào nhịp dạy – học, chứ không đứng ngoài như một hoạt động phong trào.
Đấu trường Công dân số và Robotics: dạy học sinh làm chủ công nghệ, không lệ thuộc
Điểm đáng chú ý của Ngày hội STEM AI ở Phù Liễn là cách thiết kế hoạt động xoay quanh năng lực công dân số, thay vì chỉ khoe thiết bị hiện đại. Học sinh tham gia hai nội dung thi đấu là “Đấu trường Công dân số” và “Đấu trường Robotics”. Ở phần thi công dân số, các em trả lời 40 câu hỏi trắc nghiệm trên máy tính bảng, tập trung vào kỹ năng an toàn trên internet, phòng tránh lừa đảo trực tuyến, sử dụng trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm và kiến thức STEM. Đây là những kỹ năng sống còn trong thời đại số, nhưng lâu nay thường bị bỏ ngỏ trong chương trình chính khóa. Từ kết quả phần thi thứ nhất, mỗi khối lớp lựa chọn 20 học sinh có điểm số cao nhất tham gia Đấu trường Robotics. Các em trực tiếp điều khiển robot Leanbot thực hiện nhiệm vụ trên sa bàn, vận dụng tư duy logic, khả năng quan sát và kỹ năng xử lý tình huống. Ban tổ chức trao 21 giải cá nhân, gồm 7 giải nhất, 7 giải nhì và 7 giải ba cho học sinh đạt thành tích xuất sắc ở 7 khối lớp. Việc gắn thi đua với trải nghiệm thực hành khiến công nghệ không còn là màn trình diễn của giáo viên hay chuyên gia, mà là “sân tập” để học sinh thử – sai – sửa – học. Đó chính là tinh thần STEM.
Hành trình nhà khoa học nhí: STEM gắn với đời sống, không chỉ với phòng máy
Nếu Ngày hội STEM AI là bức tranh tổng thể về chuyển đổi số giáo dục của phường, thì chương trình STEM “Hành trình nhà khoa học nhí” tại Trường Tiểu học Lê Hồng Phong cho thấy cách một trường cụ thể biến định hướng ấy thành hoạt động hằng ngày. Ban Giám hiệu nhà trường xác định: đổi mới phải tạo ra kết quả học tập thực chất; mỗi học sinh cần được khám phá, thực hành, hợp tác và vận dụng kiến thức để giải quyết những vấn đề gần gũi trong cuộc sống. Giáo dục STEM được giới thiệu như sự kết nối khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học qua những nhiệm vụ vừa sức, từ vật liệu đơn giản để học sinh đặt câu hỏi, thiết kế, thử nghiệm và cải tiến sản phẩm. Qua kịch tương tác “Em huấn luyện AI”, cuộc thi Robocon, hoạt động làm sản phẩm và thuyết trình, nhà trường mong các em học sinh tự tin thể hiện ý tưởng, lắng nghe bạn và giải thích được điều mình làm. Với tinh thần "Học mà chơi – Chơi mà học", Ngày hội STEM thực sự trở thành hành trình khám phá tri thức, khơi dậy niềm đam mê khoa học, phát huy trí tưởng tượng và khả năng sáng tạo của học sinh. Đây là minh chứng rõ ràng rằng phòng học thông minh chỉ phát huy ý nghĩa khi được gắn với những nhiệm vụ học tập cụ thể, gần gũi.
Từ sự kiện đến chiến lược: Phù Liễn đang viết lại cách dạy – học bằng công nghệ
Điều đáng nói là Ngày hội STEM AI và các hoạt động như “Hành trình nhà khoa học nhí” không tồn tại đơn lẻ. Ngày hội trải nghiệm công nghệ số, STEM - AI lần thứ II là hoạt động nằm trong chuỗi chương trình Ngày hội Chuyển đổi số phường Phù Liễn lần thứ II, hưởng ứng Ngày Chuyển đổi số quốc gia. Chuyển đổi số được xác định là yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng dạy và học; ngành giáo dục đã chủ động triển khai nhiều giải pháp đồng bộ trong toàn ngành. Qua đó, nhà trường tiếp tục thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tăng cường thực hành, trải nghiệm. Đối với giáo viên, tinh thần của Ngày hội là yêu cầu rất cụ thể: đưa trải nghiệm STEM và công nghệ vào từng bài học, tạo cơ hội cho học sinh tự làm, tự giải thích; thầy cô chỉ hướng dẫn mà không làm thay; đánh giá bằng nhiệm vụ và sản phẩm cụ thể. Đối với học sinh, công nghệ được đặt trong khuôn khổ trách nhiệm: AI hỗ trợ, con người suy nghĩ, kiểm tra, quyết định và chịu trách nhiệm. Khi một phường ngoại thành có thể xây dựng phòng học thông minh, tổ chức Ngày hội STEM AI, gắn chuyển đổi số giáo dục với năng lực công dân số, câu hỏi đặt ra cho nhiều nơi khác không phải “có làm được không”, mà là “có dám thay đổi cách dạy – học hay không”.
