Khi hạ tầng du lịch núi trở thành biểu tượng mới của đỉnh cao
Những công trình kỷ lục núi cao là các dự án hạ tầng du lịch núi được xây dựng ở địa hình hiểm trở, đạt các kỷ lục về chiều dài, độ cao hoặc thiết kế đặc biệt, qua đó vừa mở rộng khả năng tiếp cận của du khách vừa tạo nên những biểu tượng mới cho cảnh quan và thương hiệu điểm đến. Chúng không chỉ là công trình kỹ thuật mà còn là tuyên ngôn về tham vọng chinh phục núi rừng bằng tư duy hiện đại. Vấn đề là: chúng ta có chấp nhận thay đổi cách tiếp cận núi cao, từ leo bộ gian khổ sang trải nghiệm bằng cáp treo, cầu kính và tổ hợp dịch vụ? Câu trả lời đang hiện rõ tại Rồng Thiêng Bảo Lâm và cáp treo Fansipan – hai ví dụ tiêu biểu cho làn sóng đầu tư hạ tầng du lịch núi trong thập kỷ qua.
Hành lang Rồng Thiêng và cầu kính Ngọc Rồng: mỹ học kỷ lục trên Trường Sơn
Giữa núi rừng Trường Sơn, hành lang Rồng Thiêng thuộc tổ hợp Ngọc Rồng Bảo Lâm trong Khu du lịch sinh thái Cổng Trời Đông Giang, thôn A Sờ, xã Bến Hiên, TP Đà Nẵng, là minh chứng cho cách người Việt đưa mỹ học truyền thống lên núi cao. Tổ hợp này nằm ở độ cao gần 800 m, gồm hành lang có mái che hình rồng dài 460 m và cầu kính Ngọc Rồng dài 39 m, rộng 1,5 m. Việc VietKings xác lập kỷ lục "Hành lang có mái che hình rồng vắt qua núi dài nhất Việt Nam" cho công trình này cho thấy cuộc đua công trình kỷ lục núi cao không còn là chuyện riêng của vùng cao phía Bắc mà đã lan tới Trường Sơn. Quan điểm của tôi: nếu đã xây, hãy xây những công trình có câu chuyện, và Rồng Thiêng làm tốt điều đó khi kết hợp hình tượng rồng thời Lý với cầu kính Việt Nam, tạo nên trải nghiệm vừa thị giác vừa biểu tượng.
Điểm đáng bàn là cách công trình hòa vào hạ tầng du lịch núi xung quanh. Hành lang Rồng Thiêng không đứng một mình mà gắn với hệ thống cáp treo dài hơn 1,6 km nối núi Phượng Hoàng với núi Bảo Lâm, cùng mạng lưới 25 thác nước tự nhiên được ghi nhận là nhiều nhất trong một khu du lịch sinh thái ở Việt Nam. Du khách phải đi cáp treo mới tiếp cận được hành lang và cầu kính, rồi tiếp tục khám phá động Tiên Cung, hang Ngọc Đế, công viên rừng và làng văn hóa Cơ Tu. Theo tôi, đây là cách tiếp cận thông minh: dùng một công trình kỷ lục núi cao làm “mỏ neo” thu hút, nhưng buộc du khách bước tiếp vào hệ sinh thái trải nghiệm thiên nhiên và văn hóa, thay vì chỉ dừng lại ở check-in trên cầu kính.
Cáp treo Fansipan: 35.000 tấn vật liệu và hai kỷ lục Guinness
Nếu Rồng Thiêng là câu chuyện mỹ học, thì cáp treo Fansipan là câu chuyện thuần kỹ thuật và ý chí. Fansipan cao 3.143 m so với mực nước biển, thuộc dãy Hoàng Liên Sơn, cách trung tâm Sa Pa khoảng 9 km về phía tây nam. Địa hình hiểm trở và thời tiết khắc nghiệt khiến việc xây dựng hạ tầng tại đây đầy thách thức. Thay vì mở đường cho phương tiện cơ giới, khoảng 35.000 tấn vật liệu đã được vận chuyển thủ công lên núi, với sự tham gia của kỹ sư, công nhân và người dân địa phương. Theo thông tin công bố, "Quần thể Du lịch Fansipan – Sa Pa được khởi công ngày 2/11/2013 với tổng vốn đầu tư ban đầu 4.400 tỷ đồng". Quan điểm của tôi là: đây không chỉ là một tuyến cáp treo Fansipan, mà là tuyên bố rằng người Việt có thể làm những công trình núi cao ở đẳng cấp thế giới.
Sau hơn 800 ngày đêm thi công, tuyến cáp treo chính thức vận hành ngày 2/2/2016, sử dụng công nghệ cáp treo ba dây để rút ngắn thời gian di chuyển lên đỉnh so với hành trình leo bộ kéo dài nhiều ngày. Khi đi vào hoạt động, tuyến cáp treo được Guinness World Records xác nhận hai kỷ lục: tuyến cáp treo ba dây không dừng dài nhất thế giới với 6.292,5 m và tuyến có độ chênh cao giữa ga đi – ga đến lớn nhất thế giới, đạt 1.410 m. Hành trình mất khoảng 15 phút, cho phép nhiều nhóm du khách tiếp cận "nóc nhà Đông Dương" mà không cần trekking dài ngày. Tôi cho rằng đây là bước ngoặt: Fansipan từ chỗ là thử thách của dân leo núi trở thành điểm đến đại chúng, mở ra thị trường hạ tầng du lịch núi quy mô lớn.
Tác động du lịch và những mặt trái cần nhìn thẳng
Không thể phủ nhận sức bật du lịch mà các công trình kỷ lục núi cao mang lại. Riêng Sun World Fansipan Legend đã đón vị khách thứ 10 triệu kể từ năm 2016, đúng dịp kỷ niệm 10 năm tuyến cáp treo vận hành. Cùng giai đoạn, khu du lịch trên đỉnh Fansipan bổ sung tàu hỏa leo núi, các công trình tâm linh, không gian văn hóa và cảnh quan, tạo thành chuỗi trải nghiệm liên hoàn từ trung tâm Sa Pa lên đỉnh núi. Ở phía Trường Sơn, Cổng Trời Đông Giang cách trung tâm Đà Nẵng khoảng 75 km, phù hợp với hành trình trong ngày hoặc nghỉ dưỡng 2 ngày 1 đêm. Rõ ràng, hạ tầng du lịch núi đang biến những vùng núi xa xôi thành sản phẩm du lịch có khả năng cạnh tranh, từ cầu kính Việt Nam đến các tuyến cáp treo Fansipan và Bảo Lâm.
Nhưng mặt trái là gì? Thứ nhất, áp lực lên hệ sinh thái núi cao. Ngay trong quá trình xây dựng cáp treo Fansipan, dự án đã phải hạn chế tác động đến hệ sinh thái tự nhiên – một cảnh báo rằng mọi sai lầm đều để lại vết sẹo lâu dài. Thứ hai, rủi ro phụ thuộc vào thời tiết: do các khu du lịch nằm tại vùng núi, du khách được khuyến nghị kiểm tra thời tiết, lịch hoạt động của cáp treo và dịch vụ trước khi khởi hành, nhất là mùa mưa. Quan điểm của tôi là: chúng ta không nên thần thánh hóa hạ tầng du lịch núi. Nó là công cụ tốt nếu được quy hoạch bài bản, giám sát môi trường nghiêm túc và đặt lợi ích cộng đồng địa phương lên ngang hàng với lợi ích nhà đầu tư.
Ai nên đến với những công trình kỷ lục núi cao – và nên kỳ vọng điều gì?
Nhìn từ góc độ trải nghiệm, các công trình kỷ lục núi cao không chỉ dành cho dân mê check-in. Hành trình bằng cáp treo Fansipan mất khoảng 15 phút, phù hợp với gia đình có trẻ nhỏ, người lớn tuổi hoặc du khách không đủ thời gian, thể lực cho trekking nhiều ngày. Từ ga trên núi, họ có thể chọn đi bộ qua khoảng 600 bậc thang hoặc dùng tàu hỏa leo núi Fansipan, kết hợp tham quan Đại tượng Phật A Di Đà, Kim Sơn Bảo Thắng Tự và Thác nước 9 tầng. Ở Cổng Trời Đông Giang, những người yêu khám phá thiên nhiên có thêm lựa chọn động Tiên Cung, hang Ngọc Đế với thạch nhũ và không gian hang động giữa núi rừng.
Tôi cho rằng kỳ vọng hợp lý khi đến các điểm này là sự kết hợp giữa tiện nghi và thử thách nhẹ nhàng. Bạn không còn phải đánh đổi an toàn để chạm tới núi cao, nhưng vẫn phải chấp nhận những yếu tố nguyên bản: thời tiết thất thường, đường dốc, không khí loãng. Điều quan trọng là nhìn những công trình như Rồng Thiêng hay cáp treo Fansipan như cánh cửa mở ra cả một vùng văn hóa – thiên nhiên, chứ không chỉ là "phông nền" cho vài tấm ảnh. Nếu chúng ta đi và trải nghiệm với thái độ tôn trọng núi rừng, các công trình kỷ lục núi cao sẽ có cơ hội trở thành di sản sống, thay vì chỉ là những kỷ lục được nhắc lại trong sách Guinness.
