Ba dự án mới: bước đi chiến lược cho hành lang thương mại khu vực
Ba dự án mới do Ngân hàng Thế giới phê duyệt nhằm hỗ trợ Việt Nam mở rộng hạ tầng giao thông, cải thiện đô thị và phát triển thủy sản bền vững, qua đó tăng cường các hành lang thương mại khu vực kết nối hàng nông nghiệp, công nghiệp chế biến với thị trường và nâng cao sinh kế ven biển. Điểm mấu chốt ở đây không phải chỉ là thêm vài chục ki-lô-mét đường hay vài cảng cá được nâng cấp, mà là một cách tiếp cận khác: dùng hạ tầng để kéo gần sản xuất và thị trường, giảm chi phí và rủi ro khí hậu, đồng thời củng cố vị thế cạnh tranh khu vực của Việt Nam. Như Giám đốc Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, Campuchia và Lào nhận định: “Các hành lang giao thông và dịch vụ đô thị tốt hơn giúp giảm chi phí kinh doanh. Đó chính là cách hạ tầng tạo động lực cho tăng trưởng và việc làm”. Vì thế, bài toán ở đây là năng lực cạnh tranh, không chỉ là xây dựng công trình.
Hải Phòng: đô thị thích ứng khí hậu và cửa ngõ xuất nhập khẩu
Hải Phòng – cảng biển chính của miền Bắc và là một cực tăng trưởng công nghiệp – được đặt vào trung tâm của chiến lược này với dự án Phát triển Thành phố Hải Phòng Thích ứng với Biến đổi Khí hậu. Việc xây dựng thêm một đoạn đường Vành đai 3 không chỉ giúp xe tải rút ngắn thời gian di chuyển giữa các đầu mối quan trọng mà còn trực tiếp giảm chi phí logistics, làm cho chuỗi cung ứng hải sản, nông sản và hàng chế biến cạnh tranh hơn trên các hành lang thương mại khu vực. Quan trọng hơn, mở rộng năng lực xử lý nước thải và bảo vệ khu trung tâm lịch sử trước nguy cơ ngập lụt sẽ mang lại lợi ích cho hơn 311.000 người dân. Đây là ví dụ rõ ràng về việc hạ tầng giao thông Việt Nam gắn chặt với chất lượng sống đô thị và khả năng chống chịu khí hậu, thay vì chỉ phục vụ lưu thông hàng hóa. Các vị trí việc làm được tạo ra trong xây dựng cũng là một hình thức phân phối lại lợi ích của dòng vốn quốc tế về phía lao động địa phương.
Đồng bằng sông Cửu Long: kết nối giao thông để giữ nhịp xuất khẩu nông sản
Nếu Hải Phòng là cửa ngõ công nghiệp, Đồng bằng sông Cửu Long là “vựa” nông sản – nơi mọi ách tắc hạ tầng đều lập tức phản ánh vào giá bán và sức cạnh tranh. Dự án Tăng cường Kết nối Vùng Đồng bằng sông Cửu Long Thích ứng Biến đổi Khí hậu đặt trọng tâm vào nâng cấp 251 km đường quốc lộ trọng yếu theo tiêu chuẩn an toàn quốc tế, đảm bảo kết nối ổn định quanh năm cho 856.800 người sử dụng trực tiếp. Tác động thực sự nằm ở chỗ nông dân có thể đưa hàng ra thị trường ngay cả trong điều kiện mưa lớn, giảm nguy cơ bị “đứt gãy” thương mại do thời tiết và nâng vị thế hành lang thương mại khu vực về nông sản. Hạ tầng giao thông Việt Nam tại vùng châu thổ này, nếu được nâng cấp đúng cách, sẽ biến một khu vực dễ tổn thương thành một cực kết nối kinh tế Đông Nam Á về sau. Hoạt động xây dựng tạo khoảng 10.900 việc làm mỗi năm, nhưng giá trị lớn hơn là sự an tâm của người trồng lúa, trái cây, thủy sản khi chi phí và rủi ro vận chuyển giảm xuống.
Thủy sản bền vững: hạ tầng ven biển và cạnh tranh dài hạn
Việt Nam không thể nói về năng lực cạnh tranh mà bỏ qua thủy sản – một trụ cột xuất khẩu lẫn sinh kế của cư dân ven biển. Dự án Phát triển Thủy sản Bền vững tập trung hiện đại hóa chín cảng cá ở miền Bắc, miền Trung và Đồng bằng sông Cửu Long, đồng thời xây dựng mạng lưới hạ tầng và nâng cao năng lực phục vụ khai thác, nuôi trồng thủy sản bền vững, có khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu. Hơn 525.000 ngư dân, người nuôi trồng thủy sản và cư dân ven biển dự kiến được hưởng lợi thông qua thu nhập cao hơn, chất lượng thủy sản cải thiện và giảm tổn thất sau thu hoạch. Đây là định nghĩa thiết thực của phát triển bền vững ven biển: vừa giữ nguồn lợi lâu dài, vừa giúp cộng đồng địa phương có vị thế tốt hơn trong chuỗi giá trị khu vực. Việc phụ nữ chiếm ít nhất một nửa số người thụ hưởng trực tiếp là tín hiệu tích cực, cho thấy hạ tầng và chính sách không bỏ qua chiều cạnh giới trong thiết kế sinh kế mới.
Kết luận: hạ tầng thông minh để nâng tầm cạnh tranh khu vực
Điểm đáng chú ý trong gói hỗ trợ của Ngân hàng Thế giới dành cho Việt Nam là cách ba dự án được “đặt cạnh nhau” thành một bức tranh chung: hành lang thương mại gắn với đô thị cảng, mạng lưới giao thông nối vựa nông sản và hạ tầng nuôi giữ sinh kế ven biển. Thay vì đầu tư rời rạc, cách tiếp cận này biến hạ tầng giao thông Việt Nam thành xương sống cho thương mại và phát triển bền vững ven biển, đồng thời tạo nền tảng để cải thiện kết nối kinh tế Đông Nam Á trong tương lai. Theo tuyên bố của Ngân hàng Thế giới, các dự án này sẽ giúp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, đồng thời quản lý rủi ro khí hậu và sử dụng tài nguyên thiên nhiên một cách bền vững. Câu hỏi còn lại không nằm ở phía nhà tài trợ, mà ở kỷ luật thực thi dự án, chất lượng giám sát và khả năng phối hợp giữa các địa phương. Nếu làm tốt, đây có thể là bước chuyển từ “tăng trưởng dựa vào chi phí thấp” sang “cạnh tranh nhờ hạ tầng và năng lực kết nối” – một bước tiến mà Việt Nam đã chờ đợi khá lâu.
