Một buổi đón trường mới, nhiều hơn một nghi thức
Giáo dục vùng biên là nỗ lực đưa cơ hội học tập đến gần trẻ em và người dân ở những địa bàn xa xôi, nơi đường sá, sinh kế và khoảng cách tới trường thường cản trở việc học lâu dài. Vì thế, một buổi đón học sinh chu đáo không chỉ tạo khởi đầu thân thiện; đó còn là cách nhà trường và cộng đồng giúp các em tin rằng mình có chỗ học, chỗ ở và người đồng hành.
Sáng 25/8/2026, tại Trường phổ thông nội trú tiểu học và trung học cơ sở Dân Hóa, lãnh đạo xã, lực lượng địa phương cùng cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng cửa khẩu quốc tế Cha Lo và Đồn Biên phòng Ra Mai có mặt từ sớm để đón học sinh. Bộ đội hướng dẫn các em vào trường an toàn, ngay ngắn; nhân viên y tế kiểm tra sức khỏe trước khi các em ổn định lớp. Việc chuẩn bị ấy đáng chú ý bởi với trẻ lần đầu xa nhà, cảm giác được chào đón có thể quyết định những ngày đầu nội trú.
Ngày đầu, trường đón 55 học sinh thuộc hai lớp 5A1.1 và 5A1.2. Em Phạm Khánh Phương, học sinh người Sách ở bản Y Leng, kể rằng em bỡ ngỡ khi xa bố mẹ nhưng vui vì được thầy cô chăm sóc, học tập, ăn uống và sinh hoạt cùng bạn bè. Đến ngày 16/11, nhà trường dự kiến đón thêm 710 học sinh để vận hành đồng bộ việc dạy học, ăn ở và chăm sóc các em.
Trường mới mở cửa, điều quan trọng là giữ nhịp học
Một ngôi trường khang trang chỉ phát huy ý nghĩa khi học sinh có thể đến, ở lại và học đều đặn. Tại Dân Hóa, khu nội trú, phòng học và nhà ăn mới tạo điều kiện để trẻ từ các bản xa có nơi học tập, sinh hoạt tập trung. Ở Thượng Trạch, cơ sở trường rộng 60.000m², có quy mô 30 lớp, đáp ứng nhu cầu học tập và sinh hoạt cho hơn 950 học sinh. Đây là bước tiến thiết thực, nhưng cơ sở vật chất không thể tự thay thế sự chăm sóc, hướng dẫn và kết nối với gia đình.
Trường học vùng cao thường phải giải quyết cùng lúc chuyện đưa học sinh đến lớp, giúp các em thích nghi với nếp sống mới và bảo đảm việc học không đứt quãng. Ở cơ sở mới tại Thượng Trạch, 597 học sinh đang học tập, sinh hoạt nội trú hoặc bán trú trong 58 phòng ở. Những con số ấy cho thấy quy mô nhiệm vụ không nhỏ: mỗi chỗ ở cần đi cùng sự quản lý, chăm sóc và tổ chức dạy học phù hợp.
Vai trò của bộ đội biên phòng tại buổi đón học sinh vì vậy không nên được nhìn như hỗ trợ nhất thời. Khi phối hợp với thầy cô và cán bộ xã để hướng dẫn trẻ, lực lượng biên phòng góp phần biến một ngôi trường mới thành nơi các em có thể yên tâm bắt đầu cuộc sống học đường. Hỗ trợ ấy càng có giá trị với học sinh nội trú lần đầu rời gia đình.
Ở Điện Biên, con đường tới lớp còn vướng nghèo khó
Ở Điện Biên, khoảng cách tới trường không chỉ được đo bằng đường xa. Tuyến biên giới dài hơn 455km đi qua địa bàn có 15 xã biên giới, trong đó 14 xã thuộc diện đặc biệt khó khăn. Đường đi khó, hạ tầng thiếu đồng bộ và sinh kế bấp bênh khiến nhiều gia đình phải lo những nhu cầu trước mắt; tỷ lệ hộ nghèo là 19,5%, hộ cận nghèo 15,5%. Trong hoàn cảnh ấy, sách vở, việc đi học đều và khả năng theo học đến cùng đều có thể trở thành gánh nặng.
Đó là lý do việc hỗ trợ giáo dục không thể chỉ dừng ở một khoản quà hay một lần vận động. Giai đoạn 2015–2025, Bộ đội Biên phòng tỉnh Điện Biên vận động 2.703 lượt học sinh bỏ học quay lại trường, góp sức xây dựng, sửa chữa 428 phòng học và trao quà, dụng cụ học tập với tổng trị giá hơn 5,16 tỷ đồng. Những con số này phản ánh một công việc bền bỉ: tìm lại học sinh đã rời lớp, cải thiện nơi học và giảm bớt trở ngại thiết thực cho gia đình.
Nhưng đưa trẻ đến lớp mới chỉ là một nửa chặng đường. Khi trường lớp cách xa bản làng, sự phối hợp giữa nhà trường, chính quyền và bộ đội giúp việc vận động đến được từng gia đình, thay vì chờ học sinh tự vượt qua mọi khó khăn. Cách làm ấy thừa nhận một điều giản dị: cơ hội học tập phụ thuộc cả vào điều kiện sống quanh đứa trẻ.
Đồng hành phải đi từ học sinh đến cả cộng đồng
Điểm đáng quý trong hỗ trợ của bộ đội biên phòng là phạm vi không dừng ở cổng trường. Các đơn vị tại Điện Biên phối hợp với ngành giáo dục và chính quyền vận động trẻ đến lớp, tham gia mở lớp xóa mù chữ, duy trì phổ cập tiểu học và khuyến khích người dân học tập tại cộng đồng. Trong giai đoạn 2015–2025, cán bộ, chiến sĩ trực tiếp dạy 30 lớp xóa mù chữ với 651 học viên. Khi người lớn có thêm cơ hội tiếp cận tri thức, việc học của trẻ cũng có thể nhận được sự nâng đỡ ngay trong gia đình.
Các chương trình hỗ trợ dài hạn tiếp sức cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn bằng kinh phí, đồ dùng học tập, xe đạp, quần áo và sự giúp đỡ ngày công đối với gia đình. Theo số liệu được công bố, chương trình “Nâng bước em tới trường - Con nuôi đồn Biên phòng” đã hỗ trợ 203 học sinh từ năm 2016; trong số đó, 37 em tốt nghiệp trung học phổ thông, 23 em học tiếp cao đẳng, đại học và 3 em đã tốt nghiệp, có việc làm ổn định. Đó là bằng chứng thuyết phục rằng hỗ trợ đều đặn có thể mở rộng lựa chọn tương lai.
Từ Quảng Trị đến Điện Biên, trách nhiệm giữ nhịp học cần được chia sẻ giữa nhà trường, gia đình, chính quyền và lực lượng biên phòng. Đón học sinh vào trường mới tạo cảm giác an tâm; vận động trở lại lớp, sửa phòng học và hỗ trợ người dân học chữ giúp cơ hội ấy không chóng tắt. Kết luận cần rõ ràng: muốn giáo dục vùng biên bền vững, phải tiếp tục đưa sự đồng hành đến tận những bản xa và bảo đảm không em nào rời lớp chỉ vì hoàn cảnh.
