Từ lớp học trống ở Tiến Sơn đến câu hỏi lớn về tương lai trẻ em nông thôn
Hiện tượng hơn 100 học sinh vắng lớp liên tiếp tại một trường tiểu học nông thôn, với cả dãy bàn ghế bỏ trống và giáo viên phải dạy trong những phòng học chỉ có vài em, là biểu hiện rõ rệt của một cuộc khủng hoảng dự phòng trong giáo dục cơ bản, nơi hệ thống trường lớp, chính quyền và gia đình đã không chuẩn bị đầy đủ cho những thay đổi, khiến quyền học tập của trẻ bị chao đảo và khoảng cách cơ hội càng nới rộng. Sau gần một tháng kể từ lễ khai giảng, điểm Tiến Sơn của Trường Tiểu học Quỳnh Tam chỉ có 39/166 học sinh đến lớp. Năm học bước sang tuần thứ năm mà nhiều học sinh vẫn chưa trở lại trường. Đây không còn là chuyện vài trường hợp học sinh vắng lớp, mà là sự sụp đổ nền nếp học tập ở cả một cộng đồng.
Thư tâm huyết của hiệu phó và nỗ lực trấn an phụ huynh
Điểm trường lẻ Tiến Sơn xuống cấp, phải dùng bạt che trần, không còn bảo đảm an toàn cho giáo viên và học sinh. Quyết định dừng điểm trường, chuyển học sinh về trường chính và phân hiệu là bước đi đúng về mặt chuyên môn, nhưng lại thiếu một chiến lược dự phòng cho cú sốc tâm lý, thói quen và niềm tin của phụ huynh. Bốn tuần trôi qua, nhiều học sinh vẫn chưa đến lớp, buộc Phó Hiệu trưởng Nguyễn Văn Sự phải viết một bức thư tâm thư, khẩn thiết kêu gọi cha mẹ đưa con trở lại trường. Trong thư, ông nhấn mạnh: mỗi ngày nghỉ học là một ngày con tụt hậu so với bạn bè đồng lứa. Thư nêu rõ các biện pháp hỗ trợ: xe đưa đón, hỗ trợ tiền xe, ăn bán trú, giáo viên đi cùng xe, lực lượng chức năng bảo đảm an toàn giao thông, xây dựng phương án dạy bù cho các em.
Giáo viên dạy giữa những dãy bàn trống: hệ lụy kiến thức và cảm xúc
Trong các lớp học có học sinh từ điểm Tiến Sơn, sự vắng mặt hiện lên bằng những dãy bàn ghế bỏ trống, khiến giáo viên xót xa và lo lắng. Có lớp 4L với 21 học sinh nhưng sáng 5/10 chỉ có 3 em đến trường; lớp 2M có 37 em mà đến tuần thứ năm mới 6 em đi học. Một giáo viên chủ nhiệm lớp 5M lo ngại học sinh cuối cấp bỏ lỡ chương trình lớp 5 mới, vốn đòi hỏi sự hướng dẫn trực tiếp trên lớp. Khoảng cách kiến thức giữa nhóm đã đi học và nhóm vắng mặt sẽ ngày càng lớn nếu tình trạng nghỉ kéo dài. Về mặt tinh thần, mỗi buổi sáng bước vào lớp, giáo viên phải vừa đứng lớp, vừa chờ đợi, mong các chỗ ngồi trống có người trở lại. Đó là áp lực âm thầm: dạy cho vài em hiện diện, nhưng luôn bị ám ảnh bởi những đôi mắt vắng mặt.
Liên kết phụ huynh – nhà trường đang đứt gãy ở đâu?
Nhà trường đã vận động phụ huynh ngay từ trước năm học mới: chia giáo viên theo xóm, đến từng gia đình, gọi điện, nhắn tin, lập nhóm Zalo để trao đổi. Thế nhưng có thời điểm phụ huynh rời khỏi các nhóm liên lạc giáo viên lập, và dù tiếp đón thầy cô thân thiện khi đến nhà, họ vẫn chưa quyết định cho con đi học trở lại. Sự bất đồng của người lớn về việc sắp xếp điểm trường đang được chuyển thành hành vi "để con ở nhà", khiến trẻ chịu thiệt thòi trực tiếp về việc học tập. Trường tiểu học nông thôn như Quỳnh Tam vốn dựa rất nhiều vào liên kết phụ huynh nhà trường để duy trì nền nếp, nhưng liên kết này đang đứt gãy: phụ huynh không còn tin trọn vẹn vào quyết định tổ chức lại trường lớp, nhà trường thì thiếu công cụ lắng nghe và đối thoại đủ chiều sâu. Khi sự tin cậy bị xói mòn, mọi hỗ trợ kỹ thuật như xe đưa đón hay bán trú khó tạo ra thay đổi thực chất.
Không thể coi đây là chuyện riêng của Tiến Sơn
Một điểm trường lẻ xuống cấp, một xã vùng nông thôn với hơn 100 học sinh vắng lớp sau 4–5 tuần học, tưởng như câu chuyện địa phương, nhưng ý nghĩa của nó vượt xa một thôn nhỏ. Khi một trường tiểu học nông thôn không giữ được nền nếp đến lớp, đó là dấu hiệu cảnh báo cho cả hệ thống: chúng ta đã đánh giá thấp vai trò của động lực học tập, của tiếng nói phụ huynh, và của những cú chuyển đổi trường lớp đối với đời sống cộng đồng. Chính quyền tỉnh đã phải đối thoại với phụ huynh để lắng nghe kiến nghị và bàn phương án đưa đón học sinh. Tuy vậy, nếu chỉ dừng ở các biện pháp vận động, hỗ trợ kỹ thuật mà không tái thiết niềm tin, không đặt quyền học tập của trẻ lên trên mọi bất đồng, thì cuộc khủng hoảng dự phòng này sẽ còn tiếp diễn ở những nơi khác. Đã đến lúc coi liên kết phụ huynh nhà trường là một cấu phần chiến lược, không phải phụ lục, trong mọi kế hoạch sắp xếp mạng lưới trường học.
