Chiến lược kết nối công nghệ: từ đối thoại chính trị đến bài toán hệ sinh thái
Chiến lược kết nối công nghệ Việt Nam Singapore là khuôn khổ hợp tác mới đặt mục tiêu biến hai nền kinh tế trở thành đối tác công nghệ chiến lược hàng đầu Đông Nam Á, thông qua đồng kiến tạo, đồng nghiên cứu và đồng phát triển các công nghệ trọng yếu, gắn kết doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu và người lao động trong một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo chung mang tầm khu vực. Điểm đáng chú ý là chiến lược này không ra đời trong khoảng trống chính sách, mà là kết quả trực tiếp của Đối thoại chiến lược Việt Nam-Singapore lần thứ nhất diễn ra ngày 25/8/2026 tại Singapore, do đồng chí Trần Cẩm Tú và ông Chan Chun Sing đồng chủ trì. Cuộc đối thoại kết thúc với việc hai bên thông qua Tuyên bố chung về chiến lược kết nối công nghệ, cho thấy ý chí chính trị muốn chuyển từ hợp tác truyền thống sang hợp tác công nghệ thế hệ mới, đặt đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực làm trụ cột.
Vì sao là thời điểm này? Đối tác chiến lược toàn diện đòi hỏi một trục công nghệ chung
Không ngẫu nhiên mà chiến lược kết nối công nghệ được hai bên phê duyệt ngay sau khi quan hệ được nâng cấp lên đối tác chiến lược toàn diện. Quan hệ Việt Nam-Singapore đã đi qua chặng đường hơn nửa thế kỷ, từ thiết lập ngoại giao năm 1973 tới Đối tác Chiến lược năm 2013, và nâng lên Đối tác Chiến lược toàn diện năm 2025 như một bước khẳng định tầm nhìn hợp tác lâu dài. Trong bối cảnh đó, việc xây dựng trục hợp tác công nghệ không phải phần phụ, mà là điều kiện để quan hệ "thế hệ mới" có nội dung thực chất, vượt khỏi các lĩnh vực truyền thống như công nghiệp chế biến, chế tạo, logistics, tài chính và công nghệ cao vốn đang là những điểm sáng của hợp tác đầu tư song phương. Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung nhấn mạnh chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Singapore tháng 5 đã đặt ra tư duy "hành động" – biến ý chí thành hành động; việc hình thành đối thoại chiến lược và tuyên bố chung công nghệ chính là bước triển khai sớm, có tính thử lửa cho tư duy đó.
Trục công nghệ được vạch ra như thế nào? Dữ liệu, AI và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo
Tuyên bố chung về chiến lược kết nối công nghệ cho thấy hai nước không chỉ muốn "kết nối" công nghệ theo nghĩa chuyển giao, mà muốn đồng kiến tạo giá trị mới. Hai bên xác định tầm nhìn: trở thành đối tác công nghệ chiến lược hàng đầu khu vực, tăng mức tự cường công nghệ thông qua hợp tác và kết nối. Điều này được cụ thể hóa bằng ưu tiên thúc đẩy trao đổi tri thức, kinh nghiệm, chuyên môn kỹ thuật giữa cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và giới học thuật, cùng nghiên cứu các lĩnh vực như kinh tế dữ liệu, sản xuất tiên tiến, bán dẫn, công nghệ sinh học, lượng tử và công nghệ mới nổi. Một nội dung đáng chú ý là cam kết thúc đẩy đổi mới sáng tạo dựa trên dữ liệu, khuyến khích luân chuyển dữ liệu xuyên biên giới có trách nhiệm, gắn với nhận thức chung về tiềm năng chuyển đổi của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong nâng cao năng suất, tăng trưởng bền vững và tạo cơ hội mới cho doanh nghiệp và người dân.
Từ tuyên bố đến đời sống: hệ sinh thái chung có chạm được doanh nghiệp và người lao động?
Chiến lược kết nối công nghệ sẽ vô nghĩa nếu không tạo tác động cụ thể lên doanh nghiệp và người dân. Tuyên bố chung thừa nhận vai trò của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong nâng cao năng lực cạnh tranh công nghiệp, hỗ trợ phát triển bền vững và tạo ra cơ hội mới cho doanh nghiệp và người dân trong khu vực thông qua các khuôn khổ như Hiệp định Khung Kinh tế Số ASEAN. Theo phân tích của Bộ trưởng Lê Hoài Trung, mục tiêu cao hơn là tạo dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có tính cộng hưởng, nơi các chủ thể hai nước có thể đồng nghiên cứu, đồng phát triển, đồng sản xuất, cùng tạo ra công nghệ, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới, chứ không chỉ trao đổi công nghệ. Đáng chú ý, cả hai bên đều nhấn mạnh phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là nền tảng của kết nối công nghệ bền vững, đi kèm kế hoạch hợp tác đào tạo cán bộ giai đoạn 2027-2029 – một chỉ dấu cho thấy trọng tâm sẽ nằm ở người lao động và đội ngũ quản trị, không chỉ ở dòng vốn hay hạ tầng.
Bước tiếp theo: thử thách của việc biến tầm nhìn công nghệ thành cơ chế vận hành chung
Về mặt giấy tờ, cơ chế đã được thiết lập: đối thoại chiến lược lần thứ nhất kết luận bằng Kết luận Đối thoại và Tuyên bố chung công nghệ; đối thoại lần thứ hai dự kiến diễn ra tại Việt Nam vào năm 2027, tạo một kênh trao đổi thường xuyên và trực tiếp giữa lãnh đạo hai bên về các vấn đề chiến lược. Hai bên cũng thống nhất sẽ định kỳ rà soát tiến triển, xác định ưu tiên và sáng kiến mới thông qua Hội nghị Bộ trưởng về Kết nối và các cơ chế song phương hiện có. Nhưng thách thức lớn nằm ở chỗ: liệu những cơ chế này có đủ linh hoạt để đáp ứng tốc độ thay đổi của công nghệ số và AI, hay sẽ bị "chậm nhịp" so với thị trường và cộng đồng khởi nghiệp. Theo Bộ trưởng Lê Hoài Trung, việc xây dựng kế hoạch triển khai sớm và hiệu quả những nội dung đã thống nhất, đặc biệt là hợp tác đào tạo cán bộ, sẽ là phép thử đầu tiên với tư duy "hành động" mà hai bên cam kết. Nếu vượt qua được phép thử này, quan hệ đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam-Singapore sẽ thực sự bước vào giai đoạn hợp tác thế hệ mới, nơi công nghệ trở thành trục kết nối chính, chứ không chỉ là lĩnh vực bổ trợ.
