Bức tranh chung: Dự án hạ tầng Việt Nam đang mắc kẹt ở đâu?
Tình trạng chậm tiến độ dự án hạ tầng Việt Nam là hiện tượng nhiều dự án sử dụng vốn lớn, đất đai rộng nhưng bị đình trệ kéo dài do vướng thủ tục pháp lý, giải phóng mặt bằng, hợp đồng thi công và vấn đề quản lý dự án, khiến nguồn lực bị lãng phí và mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội không đạt như kỳ vọng. Theo hệ thống 751, cả nước hiện có 4.846 dự án khó khăn và có vấn đề, với tổng diện tích sử dụng đất 208.882 ha và tổng vốn đầu tư 3.498.889 tỷ đồng. Con số này không chỉ cho thấy quy mô tắc nghẽn, mà còn phản ánh sự yếu kém trong khâu chuẩn bị, tổ chức thực hiện và phối hợp giữa các bên liên quan. Điều đáng nói là nhiều địa phương vẫn chưa cập nhật đầy đủ dữ liệu, lý do vướng mắc và thẩm quyền xử lý lên hệ thống, cho thấy việc quản trị thông tin còn lỏng lẻo so với yêu cầu.
Triệu Phú (Quảng Trị): Thủ tục kéo dài biến cơ hội thành chi phí
Dự án hạ tầng Việt Nam tiêu biểu cho tình trạng chậm tiến độ dự án là Khu công nghiệp đa ngành Triệu Phú tại Quảng Trị. Sau hơn 5 năm được chấp thuận chủ trương đầu tư với tổng mức đầu tư 4.533,61 tỷ đồng, dự án vẫn chưa thể triển khai các hạng mục xây dựng do vướng nhiều thủ tục và chậm giải phóng mặt bằng. Việc điều chỉnh quy hoạch phân khu kéo dài khoảng 21 tháng, vượt thời hạn quy định, là minh chứng rõ ràng cho sự ì ạch của bộ máy. Thanh tra tỉnh đã chỉ ra trách nhiệm của cả cơ quan quản lý và nhà đầu tư: Ban Quản lý Khu kinh tế chưa xác định rõ đơn vị chủ trì hồ sơ điều chỉnh quy hoạch ngay từ đầu, trong khi doanh nghiệp lại chuẩn bị hồ sơ vượt phạm vi dự án được chấp thuận, phải làm lại nhiều lần. Ngày 30/7/2026, tỉnh mới thành lập Tổ công tác để chỉ đạo, theo dõi tiến độ dự án, cho thấy phản ứng chính sách đến khá muộn so với độ trễ thực tế.
Quảng Ngãi: Mặt bằng và hợp đồng thi công trở thành điểm nghẽn cố hữu
Tại Quảng Ngãi, loạt dự án đô thị với tổng vốn đầu tư hơn 827 tỷ đồng đang bị kìm hãm bởi hai điểm nghẽn quen thuộc: giải phóng mặt bằng và hợp đồng thi công. Dự án Khu đô thị mới phục vụ tái định cư Khu II Đê bao mới triển khai 3 gói thầu với giá trị khoảng 46,6 tỷ đồng, nhưng hợp đồng thi công đã hết hạn trong khi vẫn còn khoảng 0,6 ha chưa được bàn giao mặt bằng. Dự án Đường Chu Văn An và Khu dân cư đoạn Ngô Sỹ Liên – Hai Bà Trưng sau 10 năm vẫn chưa hoàn thành, cho thấy việc chậm tiến độ dự án không còn là rủi ro mà đã trở thành "bình thường mới" đáng lo. Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng vướng ở giá đất, hệ số điều chỉnh đất nông nghiệp và việc người dân không phối hợp kiểm kê. Đồng thời, các đơn vị phải rà soát khối lượng, hoàn thiện hồ sơ hợp đồng, thậm chí chấm dứt hợp đồng với nhà thầu, phản ánh năng lực quản lý dự án còn nhiều lỗ hổng.
Quản lý dự án và dữ liệu: Gốc rễ của tắc nghẽn hệ thống
Điểm chung của các dự án hạ tầng Việt Nam bị đình trệ là vấn đề quản lý dự án yếu kém, từ cấp địa phương đến chủ đầu tư. Thanh tra Quảng Trị khẳng định trách nhiệm thuộc cả cơ quan quản lý lẫn doanh nghiệp, khi Ban Quản lý Khu kinh tế không kịp thời rà soát, tham mưu đơn vị chủ trì hồ sơ điều chỉnh quy hoạch, còn nhà đầu tư không tập trung đủ nguồn lực và nghiên cứu kỹ quy định pháp lý. Ở tầm quốc gia, việc cập nhật thông tin dự án lên hệ thống 751 vẫn chưa đầy đủ, thiếu chi tiết và không làm rõ nguyên nhân, thẩm quyền xử lý. Theo Thông báo số 521/TB-VPCP, các địa phương và bộ ngành được yêu cầu khẩn trương cung cấp thông tin chính xác về tình hình triển khai, khó khăn, cơ sở pháp lý và giải pháp đề xuất, hoàn thành trước ngày 15/10/2026. Nếu dữ liệu tiếp tục thiếu và sai, mọi nỗ lực tháo gỡ sẽ chỉ là xử lý phần ngọn, không chạm tới gốc rễ của tắc nghẽn.
Lối ra: Cần coi tiến độ là cam kết chính trị, không chỉ là mốc kỹ thuật
Những động thái gần đây cho thấy hệ thống đang bắt đầu coi chậm tiến độ dự án là vấn đề phải xử lý tập trung, chứ không để "tự nhiên" kéo dài. Tại Quảng Ngãi, Phó Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu chủ đầu tư, các sở ngành và địa phương tập trung tháo gỡ, bảo đảm tiến độ thi công và giải ngân vốn đầu tư công, đồng thời giao Ban Quản lý dự án xây dựng kế hoạch cụ thể cho từng dự án, đôn đốc nhà thầu thi công đúng cam kết. Ở Quảng Trị, Tổ công tác được yêu cầu họp, kiểm tra hiện trường, làm việc với nhà đầu tư và báo cáo định kỳ hằng tháng. Tuy nhiên, nếu không gắn trách nhiệm cá nhân với từng mốc tiến độ, cải cách quy trình giải phóng mặt bằng, chuẩn hóa hợp đồng thi công và siết kỷ luật cập nhật dữ liệu, các chỉ đạo sẽ khó đi vào thực chất. Chỉ khi tiến độ được coi là cam kết chính trị, không chỉ là mốc kỹ thuật trên giấy, các dự án hạ tầng Việt Nam mới thoát khỏi vòng luẩn quẩn trì trệ.
