Thi tốt nghiệp THPT trên máy tính: bước ngoặt bắt buộc phải nắm lấy
Thi tốt nghiệp THPT trên máy tính là hình thức kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông được tổ chức toàn bộ trên thiết bị số, trong đó thí sinh thao tác làm bài, nộp bài và kiểm tra đáp án thông qua phần mềm thi điện tử trong môi trường mạng an toàn, đòi hỏi hạ tầng công nghệ, quy trình vận hành và kỹ năng số đồng bộ từ cấp quản lý, nhà trường đến học sinh, phụ huynh. Xu hướng này không xuất hiện bất ngờ mà là kết quả trực tiếp của chính sách số hóa giáo dục, khi định hướng dài hạn là kỳ thi tốt nghiệp THPT sẽ chuyển sang tổ chức trên máy tính. Trong bức tranh đó, Thành phố Hồ Chí Minh đang được xem như địa phương có thể được lựa chọn thí điểm thi tốt nghiệp THPT trên máy tính trong năm học 2026-2027. Đây không chỉ là cơ hội đi trước mà là áp lực phải chứng minh năng lực chuyển đổi số giáo dục.
Nhà trường vào cuộc: nâng cấp hạ tầng, rà soát từng phòng máy
Nếu coi thi tốt nghiệp THPT trên máy tính là cuộc “stress test” năng lực công nghệ, thì các trường phổ thông ở TP.HCM đang là những đơn vị chịu áp lực trực tiếp nhất. Nhiều trường đã bắt đầu chuẩn bị thi trên máy tính bằng cách rà soát toàn bộ hạ tầng công nghệ thông tin, hệ thống máy tính, đường truyền, nguồn điện và các điều kiện an toàn, bảo mật. Cách làm không phải chạy theo phong trào, mà là xây kế hoạch nâng cấp cấu hình máy, cải thiện mạng tốc độ cao, đảm bảo vận hành đồng thời số lượng lớn thiết bị trong cùng một ca thi. Điểm đáng chú ý là tư duy “không để gián đoạn ca thi”: máy dự phòng tại mỗi phòng thi, đường truyền dự phòng… Đây là cách nghĩ của kỳ thi quan trọng cấp quốc gia, chứ không phải một buổi kiểm tra định kỳ. Quan điểm đáng trích dẫn là nhận định rằng điều quan trọng nhất là giáo viên, học sinh, phụ huynh phải sẵn sàng về tư tưởng, tâm lý đối với kỳ thi trên máy tính.
Tam giác “3 nhà”: quản lý – nhà trường – doanh nghiệp công nghệ cùng chia trách nhiệm
Điểm sáng trong quá trình chuẩn bị thi tốt nghiệp THPT trên máy tính ở TP.HCM là mô hình “3 nhà”: cơ quan quản lý, nhà trường và doanh nghiệp công nghệ cùng phối hợp. Khi doanh nghiệp được mời vào cuộc từ sớm, công nghệ không còn là gánh nặng chi phí mà trở thành dịch vụ hỗ trợ vận hành thi cử. Ở góc nhìn đơn vị đã đồng hành với các kỳ kiểm tra, thi trên máy tính khoảng một thập kỷ, ông Huỳnh Quốc Thắng nhấn mạnh bốn trụ cột: lộ trình làm quen sớm cho học sinh và giáo viên; chuẩn hóa quy trình, tập huấn đội ngũ; gắn đổi mới thi với đổi mới kiểm tra đánh giá; và sự phối hợp của “3 nhà”. Đáng nói hơn, vai trò doanh nghiệp không dừng ở việc cung cấp nền tảng, mà bao gồm đào tạo, hướng dẫn sử dụng và đảm bảo hệ thống vận hành ổn định trong suốt quá trình triển khai. Đây là bước chuyển tư duy quan trọng: thi trắc nghiệm điện tử không thể thành công nếu chỉ dựa vào nội lực nhà trường.
Học sinh thay đổi cách học: từ vở ghi sang môi trường số và nền tảng ôn tập thông minh
Chuyển sang thi trên máy tính đồng nghĩa với việc thí sinh phải làm chủ không gian số, chứ không chỉ kiến thức trong sách vở. Việc thi trên máy tính, thiết bị thông minh đòi hỏi học sinh nắm vững thao tác đăng nhập, làm bài, kiểm tra thông tin và xử lý tình huống phát sinh trong quá trình thi. Không ít em đang đối mặt với áp lực mới: sợ giao diện phần mềm, loay hoay với cách phân bổ thời gian trước màn hình và dễ hoảng khi gặp lỗi kỹ thuật. Đó là lý do các trường tổ chức cho học sinh làm quen dần, bắt đầu từ những môn có cấu trúc trắc nghiệm, mở rộng sang kiểm tra giữa kỳ, cuối kỳ với quy mô mô phỏng kỳ thi tốt nghiệp. Song song, các nền tảng ôn tập thông minh xuất hiện như một “phòng luyện thi số”, nơi học sinh được thực hành trong môi trường rất giống kỳ thi thực tế. Một ví dụ là 9Study, được phát triển như hệ sinh thái ôn thi tích hợp trí tuệ nhân tạo để vượt qua các rào cản kỹ thuật và xây dựng lộ trình học cá nhân hóa cho từng học sinh. Nền tảng này dùng giao diện mô phỏng phòng thi, ngân hàng câu hỏi được thẩm định và tính năng theo dõi lỗi tự động, lập kế hoạch học hàng tuần, chế độ thi đấu với bạn cùng trình độ để tạo môi trường học vừa kỷ luật vừa hứng thú.
Từ kỳ thi thử đến triển khai chính thức: TP.HCM đang ở đâu trên lộ trình?
Lộ trình chuyển đổi không còn trên giấy khi đã có những con số cụ thể: năm học 2025-2026, một trường THPT ở TP.HCM có 300 học sinh tham gia kỳ thi thử tốt nghiệp THPT trên máy tính theo yêu cầu của cơ quan quản lý. Trước đó, trường này đã thí điểm kiểm tra trên máy tính từ năm học 2024-2025, xem đây là cơ hội chuẩn bị có hệ thống cho thi tốt nghiệp THPT trên máy tính. Kinh nghiệm của trường cho thấy cách tiếp cận theo từng bước, từng nhóm lớp, từ kiểm tra trắc nghiệm đến khảo sát giả định toàn trường giúp học sinh hình thành thói quen thao tác số và tâm lý ổn định trước kỳ thi chính thức. Ở cấp chính sách, định hướng số hóa của Bộ Giáo dục và Đào tạo đang dần định hình lại hệ thống giáo dục, với mục tiêu kỳ thi tốt nghiệp THPT dài hạn sẽ tổ chức trên máy tính. Nếu TP.HCM được chọn thí điểm trong năm học 2026-2027, thành phố dự kiến kiến nghị cho học sinh đăng ký tham gia thi trên máy tính theo hình thức tự nguyện để đảm bảo quyền lợi cho thí sinh. Từ nay đến thời điểm đó, câu hỏi không còn là “có nên thi trên máy tính hay không”, mà là mỗi trường, mỗi học sinh sẽ chuẩn bị thi trên máy tính như thế nào để biến áp lực thành lợi thế trong kỷ nguyên số.
