Thi tốt nghiệp số: bước ngoặt không thể trì hoãn
Thi tốt nghiệp THPT trên máy tính là hình thức thi tốt nghiệp số, trong đó toàn bộ quy trình từ xây dựng đề, tổ chức bài thi, chấm điểm đến lưu trữ kết quả đều được thực hiện trên hệ thống công nghệ thông tin, thay thế dần hình thức thi trên giấy truyền thống, nhằm nâng cao độ chính xác, minh bạch và hiệu quả quản lý kỳ thi ở quy mô quốc gia. Kỳ thi 2027 được Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định là nhiệm vụ trọng tâm của công tác quản lý chất lượng năm học 2026-2027. Điều này không chỉ là đổi mới kỹ thuật thi cử, mà là bước ngoặt trong chuyển đổi sang thi tốt nghiệp số, gắn với cấp văn bằng, chứng chỉ số và quản lý trên hệ thống thông tin văn bằng, chứng chỉ của Bộ với yêu cầu dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất và liên thông”.
Vì sao phải bắt đầu từ năm học 2026-2027?
Điểm quan trọng không phải là thi THPT trên máy tính “có hay không”, mà là “chuẩn bị như thế nào từ bây giờ”. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ quản lý chất lượng năm học 2026-2027 cho toàn bộ hệ thống từ mầm non đến giáo dục nghề nghiệp, như một “lệnh xuất phát” cho kỳ thi 2027. Theo hướng dẫn này, các đơn vị phải tăng cường chức năng quản lý, gắn trách nhiệm chỉ đạo tổ chức kỳ thi cho UBND cấp tỉnh và Sở Giáo dục và Đào tạo, đồng thời triển khai nghiêm túc, kịp thời các quy định đến tận cấp cơ sở. Kỳ thi 2027 vì thế không chỉ là lịch thi trên giấy, mà là bài kiểm tra năng lực quản trị của toàn bộ hệ thống giáo dục khi chuyển sang mô hình thi tốt nghiệp số, có thử nghiệm và thí điểm thi trên máy tính ngay từ năm học 2026-2027.
TPHCM: áp lực quy mô lớn và bài toán hạ tầng thi tốt nghiệp số
Trong bức tranh chuẩn bị thí điểm, TPHCM là “phép thử khó” nhưng cần thiết. Thành phố đang chuẩn bị điều kiện tham gia thử nghiệm thi tốt nghiệp THPT trên máy tính theo hướng dẫn của Bộ, làm cơ sở để triển khai thí điểm từ năm học 2027-2028. Theo Sở Giáo dục và Đào tạo TPHCM, kỳ thi tốt nghiệp năm 2026 có gần 140.000 thí sinh, tăng gần 60% so với năm 2024 do mở rộng địa giới hành chính. "Tỷ lệ tốt nghiệp hệ phổ thông đạt 99,76%, điểm trung bình các môn thi tiếp tục vượt toàn quốc ở hầu hết các môn". Quy mô đó cho thấy, nếu hạ tầng kỹ thuật không được đầu tư đồng bộ – từ phòng máy, đường truyền internet đến quy trình tổ chức – thì thi tốt nghiệp số sẽ lập tức biến thành áp lực vận hành khổng lồ, thay vì cơ hội hiện đại hóa kỳ thi.
Nhà trường, học sinh, phụ huynh: mỗi bên phải làm gì?
Thí điểm thi THPT trên máy tính không thể thành công nếu chỉ trông chờ vào văn bản chỉ đạo. Bộ yêu cầu các địa phương tham gia thử nghiệm thi trên máy tính do Bộ tổ chức, đồng thời chuẩn bị các điều kiện cần thiết để từng bước tham gia tổ chức thí điểm từ năm 2027. Với các trường, điều đó có nghĩa là phải nâng cấp phòng máy, đảm bảo kết nối internet ổn định, xây dựng quy trình tổ chức thi điện tử và tập huấn đội ngũ về nghiệp vụ giám sát, phòng chống gian lận công nghệ cao. Tại TPHCM, một số trường như THPT Tam Phú đã đi trước một bước khi tổ chức kiểm tra trên máy tính cho 100% học sinh lớp 10 và 50% khối 11, 12, đồng thời hướng đến mô hình thi bằng máy tính bảng ngay tại lớp. Đây là cách thực tế để học sinh rèn kỹ năng sử dụng máy tính, làm quen với cấu trúc thi tốt nghiệp số, còn phụ huynh cần chủ động hỗ trợ con về thiết bị, thói quen học và thi trên môi trường số.
Điều kiện tiên quyết: phối hợp chặt chẽ và chuẩn bị từ gốc
Nếu coi thi tốt nghiệp số là đích đến tất yếu, thì giai đoạn chuẩn bị thí điểm chính là “kỳ thi thật” của hệ thống. Bộ yêu cầu các địa phương tăng cường trách nhiệm quản lý của UBND cấp tỉnh và Sở Giáo dục và Đào tạo, quán triệt Quy chế thi, lựa chọn và tập huấn kỹ nhân sự làm công tác kiểm tra, giám sát và phòng chống gian lận công nghệ cao. Cùng với đó là yêu cầu phân tích, khai thác hiệu quả cơ sở dữ liệu kết quả thi tốt nghiệp để phục vụ quản lý chuyên môn và chính sách. Thi THPT trên máy tính chỉ an toàn và công bằng khi có sự phối hợp nhịp nhàng giữa cơ quan quản lý, nhà trường và các đơn vị công nghệ, đi kèm năng lực số thực sự của học sinh. Kết luận rõ ràng: không chuẩn bị kỹ từ năm học 2026-2027, kỳ thi 2027 sẽ lúng túng; chuẩn bị tốt, thi tốt nghiệp số sẽ là cú hích mạnh cho chất lượng và minh bạch giáo dục phổ thông.
