Cánh cửa mới chỉ có ý nghĩa khi doanh nghiệp bước qua
Hiệp định VEFTA là khuôn khổ thương mại tự do giữa Việt Nam và bốn thành viên EFTA, hướng tới giảm rào cản và mở rộng hợp tác về hàng hóa, dịch vụ, đầu tư cùng nhiều lĩnh vực liên quan. Ngày 18/10 tại Hà Nội, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chứng kiến lễ ký hiệp định giữa Việt Nam và các nước thành viên EFTA.
Đây là tín hiệu tích cực cho thương mại Việt EFTA, nhưng không nên nhầm việc ký kết với kết quả kinh doanh đã nằm trong tay doanh nghiệp. Khi có hiệu lực, hiệp định được kỳ vọng giúp doanh nghiệp tiếp cận thị trường thuận lợi hơn và mở rộng hoạt động theo các cam kết. Với người lao động, nhà sản xuất và người tiêu dùng, tác động thiết thực sẽ đến qua đơn hàng, quan hệ cung ứng và sản phẩm được đưa ra thị trường, chứ không phải chỉ qua văn bản.
Na Uy, Thụy Sỹ và Iceland cùng Công quốc Liechtenstein là các thành viên EFTA. Những nền kinh tế này có thế mạnh về công nghệ, tài chính và đổi mới; vì vậy cơ hội hợp tác có thể vượt khỏi xuất nhập khẩu, hướng tới đầu tư, chuyển giao kỹ thuật và kết nối chuỗi sản xuất.
Mở cửa thị trường không đồng nghĩa tự động có khách hàng
VEFTA được kỳ vọng cải thiện khả năng tiếp cận thị trường cho hàng hóa hai chiều. Các lĩnh vực được nhắc đến trải từ thủy sản, máy móc đến đồng hồ và chocolate; hàng Việt Nam cũng có cơ hội đa dạng hóa điểm đến xuất khẩu, tiếp cận những thị trường châu Âu có sức mua cao và yêu cầu chất lượng nghiêm ngặt.
Ưu đãi thuế quan là điều kiện thuận lợi, không phải cam kết tiêu thụ. Doanh nghiệp vẫn phải chứng minh chất lượng ổn định, giá thành phù hợp và năng lực giao hàng. Quy tắc xuất xứ, yêu cầu kỹ thuật, an toàn thực phẩm và tiêu chuẩn môi trường đều có thể quyết định một lô hàng có đủ điều kiện hưởng ưu đãi hay không. Bởi vậy, bước đầu tiên không phải là tăng sản lượng, mà là xác định rõ sản phẩm nào có lợi thế, khách hàng nào cần tiếp cận và tiêu chuẩn nào phải đáp ứng.
Hiệp định dự kiến đưa thuế quan về 0 theo lộ trình khác nhau: một số dòng thuế được xóa bỏ khi hiệp định có hiệu lực, những dòng khác có thể chuyển tiếp trong thời hạn tối đa 16 năm. Việt Nam cũng dự kiến cắt giảm, xóa bỏ thuế đối với phần lớn hàng công nghiệp và thủy sản có xuất xứ EFTA trong tối đa 11 năm. Doanh nghiệp cần theo dõi lịch trình cụ thể thay vì giả định mọi ưu đãi áp dụng ngay.
Đo thành công bằng dự án, không chỉ bằng ưu đãi
Điểm đáng chú ý nhất của VEFTA là tiềm năng kết nối thương mại với đầu tư Việt Nam EFTA. Việt Nam có thể tìm kiếm vốn chất lượng cao, công nghệ tiên tiến và kinh nghiệm quản lý; đối tác EFTA có thêm cơ hội tiếp cận thị trường Việt Nam và các mạng lưới khu vực. Trong thủy sản, dư địa hợp tác có thể nằm ở chế biến, nuôi trồng và ứng dụng công nghệ, chứ không chỉ ở việc bán thêm sản phẩm.
Bộ trưởng Công Thương Lê Mạnh Hùng nhấn mạnh rằng thành công của hiệp định không được đo bằng số dòng thuế giảm, mà bằng dự án được triển khai, công nghệ được chuyển giao, chuỗi cung ứng được hình thành và năng lực cạnh tranh được nâng lên. Đây là thước đo thực tế hơn, bởi một thỏa thuận chỉ tạo giá trị lâu dài khi doanh nghiệp biến cơ hội thành hợp tác vận hành được.
Vì vậy, doanh nghiệp nên rà soát năng lực sản xuất và hồ sơ xuất xứ, cập nhật quy định tại từng thị trường, củng cố truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu. Các đơn vị nhỏ có thể cần tìm đối tác hoặc đầu mối tư vấn để kiểm tra tiêu chuẩn trước khi chào hàng. Chuẩn bị sớm giúp giảm rủi ro bỏ lỡ ưu đãi và tạo nền tảng để theo đuổi hợp đồng dài hạn.
Cơ hội cần được chuyển thành kế hoạch hành động
Thời điểm ký kết diễn ra khi Việt Nam tìm cách đa dạng hóa đối tác thương mại và chuỗi cung ứng giữa bất ổn toàn cầu. Trong bối cảnh đó, VEFTA có thể bổ sung một khuôn khổ hợp tác với các đối tác kinh tế đáng tin cậy. Nhưng mở rộng hiện diện tại EFTA đòi hỏi doanh nghiệp xác định thị trường mục tiêu, sản phẩm phù hợp và lộ trình đáp ứng tiêu chuẩn, thay vì trông chờ thuế giảm sẽ tự tạo ra sức mua.
Việc tiếp theo là theo dõi thời điểm hiệp định có hiệu lực và các lộ trình thực thi, sau đó đối chiếu từng cam kết với kế hoạch kinh doanh. Cơ quan quản lý và hiệp hội ngành hàng cũng cần giúp doanh nghiệp hiểu quy tắc xuất xứ, thủ tục hải quan và yêu cầu kỹ thuật. Mức độ tận dụng cơ hội sẽ phụ thuộc vào việc thông tin đó đến được với doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Kết luận: VEFTA mở thêm một lối vào thị trường châu Âu, nhưng không bảo đảm thành công chỉ nhờ chữ ký hay ưu đãi thuế. Doanh nghiệp cần chuẩn bị năng lực, tuân thủ yêu cầu thị trường và đầu tư vào quan hệ hợp tác cụ thể. Cuối cùng, giá trị của hiệp định sẽ hiện rõ qua dự án được triển khai, chuỗi cung ứng được kết nối và năng lực cạnh tranh được cải thiện.
