Cúm không phải cảm lạnh thông thường
Cúm mùa là bệnh nhiễm vi-rút đường hô hấp có thể gây triệu chứng từ sốt, ho, đau đầu và đau cơ đến viêm phổi, suy hô hấp hoặc biến cố tim mạch, đặc biệt ở người cao tuổi và người có bệnh nền. Vì dễ bị nhầm với cảm lạnh, cúm ở người cao tuổi thường bị xem nhẹ; đó là một sai lầm có thể khiến gia đình chậm nhận ra nguy cơ. Tại Việt Nam, khoảng 34.500 người cao tuổi nhập viện do cúm mỗi năm, và người từ 60 tuổi trở lên chiếm 85% số ca tử vong do cúm. Con số này nhấn mạnh rằng mức độ nguy hiểm không chỉ nằm ở cơn sốt hay cơn ho, mà còn ở sức khỏe vốn đã mong manh và khả năng bệnh khởi đầu cho những biến cố nghiêm trọng. Với người lớn tuổi, xem cúm như một bệnh nhẹ để tự chờ khỏi không phải là lựa chọn an toàn.
Vì sao cúm có thể làm bệnh nền mất kiểm soát
Tuổi tác thường đi cùng hệ miễn dịch suy giảm và một hoặc nhiều bệnh mạn tính. Khi cúm gây phản ứng viêm toàn thân, bệnh tim mạch, phổi hoặc đái tháo đường đang được kiểm soát có thể trở nặng. Hậu quả không dừng ở viêm phổi hay suy hô hấp: người bệnh COPD có thể lên cơn cấp, còn đường huyết có thể khó kiểm soát. Cúm cũng liên quan đến nguy cơ nhồi máu cơ tim tăng khoảng 10 lần và đột quỵ tăng khoảng 8 lần trong các khoảng thời gian nguy cơ được nghiên cứu. Đây là những biến chứng cúm mùa khiến một đợt nhiễm tưởng như ngắn ngày có thể kéo theo nhập viện, suy giảm thể lực và mất khả năng tự chăm sóc. Vì vậy, người cao tuổi có bệnh nền cần được theo dõi cẩn trọng khi mắc cúm, thay vì chỉ tập trung làm dịu triệu chứng.
Nguy cơ còn có thể kéo dài sau khi các triệu chứng cấp tính qua đi: sức khỏe toàn thân suy giảm, khả năng vận động và tự chủ trong sinh hoạt bị ảnh hưởng. Phòng bệnh do đó không chỉ nhằm tránh vài ngày sốt, ho, mà còn góp phần bảo vệ chức năng hằng ngày và hạn chế một đợt cấp làm đảo lộn việc kiểm soát bệnh mạn tính.
Tiêm vaccine vẫn có ích dù hiệu quả bảo vệ không tuyệt đối
Người cao tuổi có thể mắc bệnh nặng dù đã tiêm vaccine, nhưng điều đó không có nghĩa tiêm phòng vô ích. Lão hóa khiến cơ thể tạo đáp ứng miễn dịch sau tiêm thấp hơn người trẻ, nên vaccine không thể bảo đảm ngăn mọi ca nhiễm hay mọi biến chứng. Dù vậy, tiêm vaccine cúm vẫn là biện pháp hữu hiệu để phòng bệnh và giảm nguy cơ biến chứng nặng. Mục tiêu thực tế là hạ nguy cơ, chứ không kỳ vọng một mũi tiêm tạo lá chắn tuyệt đối.
Ngoài vaccine cúm liều tiêu chuẩn, nguồn tin đề cập vaccine cúm người già chuyên biệt có hàm lượng kháng nguyên gấp bốn lần liều tiêu chuẩn, nhằm kích thích đáp ứng miễn dịch mạnh hơn ở người lớn tuổi. Đây là thông tin để trao đổi với nhân viên y tế, không phải lý do tự chọn sản phẩm hoặc cho rằng một loại phù hợp với tất cả. Bác sĩ có thể cân nhắc tuổi, bệnh nền, tiền sử tiêm chủng và tình trạng sức khỏe để tư vấn phương án thích hợp.
Phòng cúm cần đi cùng quản lý bệnh nền
Phòng cúm người cao tuổi nên là một phần của chăm sóc sức khỏe thường xuyên, song hành với điều trị và kiểm soát bệnh mạn tính. Người mắc bệnh tim mạch, COPD, hen, đái tháo đường, bệnh thận mạn hoặc nhiều bệnh đồng mắc nên hỏi bác sĩ về tiêm phòng cúm hằng năm trong các lần khám định kỳ. Trao đổi này giúp làm rõ nguy cơ cá nhân, thời điểm tiêm và lựa chọn phù hợp, thay vì dựa vào lời khuyên chung hoặc tự kết luận rằng đã tiêm thì không thể mắc bệnh.
Gia đình có thể hỗ trợ người cao tuổi theo dõi lịch tiêm, duy trì kiểm soát bệnh nền và thực hiện các biện pháp phòng nhiễm trùng đường hô hấp theo hướng dẫn y tế. Khi có triệu chứng cúm hoặc tình trạng sức khỏe xấu đi, nhất là ở người có bệnh mạn tính, nên liên hệ nhân viên y tế để được đánh giá thay vì mặc định đó chỉ là cảm lạnh. Kết luận cần nhớ rất rõ: vaccine không xóa sạch nguy cơ, nhưng kết hợp tiêm phòng, chăm sóc bệnh nền và tư vấn cá nhân là cách chủ động hơn để giảm khả năng cúm dẫn đến biến chứng nặng.
