Cúm không phải cảm lạnh thông thường
Cúm mùa là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do virus cúm gây ra, lây chủ yếu qua giọt bắn phát tán khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Virus còn có thể lây từ khoảng một ngày trước khi xuất hiện triệu chứng và tiếp tục lây trong khoảng 5–7 ngày sau khi mắc bệnh; khả năng lây truyền thường cao nhất trong ba ngày đầu. Vì vậy, tiếp xúc gần và nơi đông người có thể tạo điều kiện cho bệnh lan rộng.
Sốt, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi, sổ mũi, đau họng và ho dễ khiến cúm bị xem như cảm lạnh. Nhưng hai bệnh không giống nhau: cúm có thể dẫn đến viêm phổi, viêm cơ tim, thậm chí suy đa cơ quan nếu không được điều trị kịp thời. Với người cao tuổi, coi nhẹ những triệu chứng ban đầu là một lựa chọn rủi ro, nhất là khi đã có bệnh mạn tính.
Vì sao cúm ở người cao tuổi đáng lo hơn
Tuổi tác làm hệ miễn dịch suy giảm, khiến cơ thể chống lại virus kém hơn. Khi bước vào tuổi 60 trở lên, quá trình lão hóa miễn dịch cũng có thể làm giảm đáp ứng bảo vệ sau tiêm chủng so với người trẻ. Cúm vì thế không chỉ là một đợt bệnh hô hấp: nó có thể gây áp lực lên cơ thể vốn đã phải kiểm soát nhiều vấn đề sức khỏe.
Đáng chú ý, người cao tuổi chiếm khoảng 85% số ca tử vong do cúm. Nhiễm cúm có thể làm tăng 10 lần nguy cơ nhồi máu cơ tim, tăng 8 lần nguy cơ đột quỵ, tăng 24% khả năng nhập viện do suy tim và tăng 74% nguy cơ biến cố rối loạn đường huyết ở người mắc đái tháo đường. Những con số này cho thấy biến chứng cúm không dừng ở phổi: bệnh có thể làm mất ổn định tim mạch và bệnh nền.
Biến chứng và những lúc cần được đánh giá y tế
Các biến chứng cúm có thể gồm viêm phổi, viêm cơ tim và suy đa cơ quan. Người có bệnh nền như đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính hoặc bệnh tim mạch càng cần được theo dõi sát, bởi cúm có thể khiến bệnh sẵn có trầm trọng hơn. Một số bệnh nhân nhập viện cần hỗ trợ ôxy; trường hợp nặng có thể phải chuyển hồi sức, đặt ống thở và điều trị thuốc kháng virus.
Khó thở nhiều kèm sốt là dấu hiệu cần được nhân viên y tế đánh giá, không nên chờ tự khỏi tại nhà, đặc biệt ở người cao tuổi có bệnh nền. Một trường hợp được ghi nhận là bệnh nhân 65 tuổi có tiền sử tăng huyết áp nhập viện trong tình trạng khó thở nhiều, đau họng và sốt, sau đó được xác định mắc cúm A. Đây không phải danh sách đầy đủ mọi dấu hiệu cúm nặng; khi tình trạng sức khỏe xấu đi, gia đình nên liên hệ cơ sở y tế để được hướng dẫn.
Phòng cúm mùa bằng kế hoạch chủ động
Phòng cúm mùa hiệu quả cần kết hợp tiêm chủng với chăm sóc sức khỏe hằng ngày. Bộ Y tế khuyến cáo tiêm vắc-xin cúm hằng năm từ 6 tháng tuổi; người cao tuổi nên trao đổi với bác sĩ về lựa chọn phù hợp. Hội Y học Dự phòng Việt Nam và Hội Tim mạch Việt Nam khuyến cáo sử dụng vắc-xin liều cao cho người cao tuổi, do đáp ứng miễn dịch có thể suy giảm theo tuổi. Việc lựa chọn loại vắc-xin cụ thể nên được tư vấn theo tình trạng sức khỏe cá nhân.
Bên cạnh tiêm phòng, ăn uống đủ chất và tập luyện thường xuyên giúp nâng cao thể trạng. Gia đình cũng nên chú ý diễn biến sức khỏe của người cao tuổi khi có triệu chứng hô hấp, nhất là nếu họ mắc bệnh tim mạch, phổi hoặc đái tháo đường. Chủ động hỏi ý kiến bác sĩ sớm an toàn hơn là mặc định cúm sẽ nhẹ. Tóm lại, cúm ở người cao tuổi cần được phòng ngừa nghiêm túc và đánh giá kịp thời khi bệnh diễn tiến xấu.
