Chuyển đổi xanh ngành hàng hải: không còn là lựa chọn, mà là điều kiện tồn tại
Chuyển đổi xanh ngành hàng hải là quá trình giảm phát thải CO2 tàu biển thông qua thay đổi thiết kế, vật liệu, công nghệ chế tạo, hệ thống năng lượng và cách vận hành đội tàu, cảng biển, nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn khí nhà kính quốc tế và giữ được khả năng cạnh tranh thị trường quốc tế trong dài hạn. Đội tàu biển Việt Nam đang đứng trước áp lực chuyển đổi mạnh mẽ khi các yêu cầu giảm phát thải từ tổ chức quốc tế và thị trường nước ngoài ngày càng siết chặt. Nếu không đáp ứng, tàu biển có thể bị hạn chế hoặc từ chối vào cảng, thậm chí chịu phạt liên quan. Nói thẳng, "tàu biển xanh Việt Nam" giờ là điều kiện để được tham gia cuộc chơi, chứ không phải điểm cộng tự nguyện.
Áp lực phát thải và nguy cơ bị gạt khỏi thị trường quốc tế
Tại hội nghị tham vấn về chương trình hành động chuyển đổi năng lượng xanh trong giao thông vận tải sáng 17/9, đại diện Hiệp hội Chủ tàu Việt Nam cảnh báo đội tàu biển Việt Nam đang chịu sức ép ngày càng lớn từ các yêu cầu giảm phát thải của các tổ chức quốc tế và thị trường nước ngoài. Một số quốc gia đã áp dụng quy định giảm phát thải sớm hơn, khiến tiêu chuẩn tiếp nhận tàu vào cảng ngày càng cao. Điều này có nghĩa: nếu chuyển đổi xanh chậm, doanh nghiệp không chỉ chịu chi phí vận hành lớn hơn với công nghệ cũ, mà còn có nguy cơ bị hạn chế hoặc từ chối vào cảng, dẫn tới mất tuyến, mất khách, mất doanh thu. Câu nói "Nếu triển khai chậm, Việt Nam có thể bị loại khỏi sân chơi quốc tế" là cảnh báo trực diện cho toàn bộ chuỗi vận tải biển.
Đóng tàu biển xanh: chuyển đổi từ bản vẽ đến hệ thống năng lượng
Trong hội thảo về chuyển đổi xanh trong công nghiệp đóng tàu và hàng hải tại Hải Phòng do Van der Leun Việt Nam phối hợp EMEC VINA, MTG và Commend tổ chức, các chuyên gia khẳng định chuyển đổi xanh đang làm thay đổi ngành đóng tàu từ thiết kế, vật liệu, chế tạo đến hệ thống năng lượng và công nghệ vận hành. Thiết kế xanh quyết định mức tiêu thụ nhiên liệu và phát thải trong hàng chục năm khai thác, từ hình dáng thân tàu, công suất máy đến kiến trúc năng lượng. Ở khâu chế tạo, vật liệu như Coatwell 211 được giới thiệu nhằm thay thế một số ứng dụng hàn truyền thống ở kết cấu không chịu lực, hướng tới giảm phụ thuộc lao động tay nghề cao và giảm phát thải CO2 trong sản xuất. Hệ thống hybrid kết hợp động cơ, máy phát, pin lưu trữ và quản lý công suất giúp tàu sử dụng năng lượng hiệu quả hơn trong từng chế độ vận hành.
Ngành đóng tàu Việt Nam: vừa phải tuân thủ, vừa có cơ hội nâng cấp vị thế
Chuyển đổi xanh khiến nhiều doanh nghiệp lo ngại bài toán vốn và công nghệ, nhưng với ngành đóng tàu Việt Nam, đây cũng là "cửa sổ cơ hội" hiếm có. Chủ tịch Hội Khoa học Kỹ thuật Công nghiệp Tàu thủy Việt Nam nhấn mạnh chuyển đổi xanh không chỉ là xu hướng công nghệ mà còn gắn với yêu cầu thị trường quốc tế và năng lực cạnh tranh. Việt Nam đã có nhà máy đóng tàu, đội ngũ kỹ sư – công nhân, doanh nghiệp cung ứng, trường đại học và viện nghiên cứu. Nếu tận dụng giai đoạn này để nâng cấp thiết kế, kỹ thuật, tích hợp hệ thống và nguồn nhân lực, lợi ích sẽ vượt xa câu chuyện giảm phát thải. Nói cách khác, tuân thủ tiêu chuẩn phát thải CO2 tàu biển là tấm vé bắt buộc để tham gia thị trường; nhưng người đi trước trong công nghệ xanh sẽ có lợi thế cạnh tranh thị trường quốc tế rõ rệt.
Hạ tầng cảng biển và lộ trình: phải dám đi nhanh nhưng không chủ quan
Chuyển đổi xanh đội tàu không thể tách rời hạ tầng cảng biển. Cơ quan quản lý đề xuất xây dựng hệ thống đo đếm phát thải chuyên ngành để xác định mức giảm phát thải của từng cảng biển, cảng thủy nội địa và doanh nghiệp vận tải, làm cơ sở theo dõi, đánh giá và kiểm soát tiến trình phát thải ròng bằng 0. Dự thảo định hướng giai đoạn 2026–2030 thí điểm cấp điện bờ, điện hóa thiết bị xếp dỡ và áp dụng cảng xanh; từ 2031, 100% phương tiện, trang thiết bị đầu tư mới trong phạm vi cảng biển chuyển sang dùng điện, năng lượng xanh. Từ 2040, 100% cảng biển quốc tế áp dụng tiêu chí cảng xanh. Song nếu lộ trình đặt mục tiêu quá nhanh, doanh nghiệp cảng và vận tải có thể chịu áp lực tài chính lớn. Bài toán là phải đi đủ nhanh để không bị tụt lại, nhưng có cơ chế thuế, phí, lãi suất hỗ trợ để doanh nghiệp có thời gian chuẩn bị nguồn lực.
