Đóng tàu container Việt Nam: bước đi táo bạo giữa chi phí cao và thời gian chờ dài
Đóng tàu container Việt Nam hiện là quá trình các doanh nghiệp vận tải biển trong nước đặt hàng và sở hữu tàu container mới, với mục tiêu mở rộng hạm đội vận tải biển, nâng cấp công nghệ khai thác và đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe trong vận tải container khu vực và quốc tế. Quyết định đầu tư của Công ty cổ phần Vận tải và Xếp dỡ Hải An vào hai tàu container mới loại khoảng 1.900 TEU cho thấy một thái độ rất rõ: chấp nhận chi phí cao và thời gian chờ đợi lên tới ba năm để đổi lấy lợi thế dài hạn về năng lực vận tải và chất lượng đội tàu. Điều đáng nói là họ ra quyết định trong bối cảnh tàu cũ trên thị trường đang có giá tiệm cận tàu mới, tạo nên bài toán khó về vốn nhưng cũng là cơ hội tái cơ cấu hạm đội theo hướng trẻ hóa và hiện đại hóa.
Hải An mở rộng hạm đội vận tải biển: đặt cược vào tăng trưởng vận tải container khu vực
Hải An hiện sở hữu 20 tàu container với tổng sức chở 33.077 TEU, chiếm gần 70% tổng sức chở đội tàu container Việt Nam và khoảng 30% thị phần vận tải container nội địa. Việc tiếp tục đặt đóng hai tàu khoảng 1.900 TEU, cùng với bốn tàu 3.000 TEU đã ký trong năm 2025 và hai tàu 7.100 TEU trong liên doanh Hải An Green Shipping Lines, là một chiến lược mở rộng hạm đội vận tải biển có tính toán rõ ràng. Theo kế hoạch, các tàu mới sẽ lần lượt được bàn giao từ cuối 2027 đến 2029, nâng tổng sức chở thiết kế thêm khoảng 30.000 TEU chỉ riêng từ tám tàu đang trong chương trình đầu tư. Đây không phải là phản ứng ngắn hạn với chu kỳ cước tàu, mà là đặt cược vào nhu cầu vận tải container khu vực khi các tuyến nội Á và nội địa vẫn cần tàu cỡ nhỏ – trung bình linh hoạt, trong lúc phân khúc này đang thiếu đơn hàng đóng mới trên toàn cầu.
Nghịch lý dư cung toàn cầu và cơ hội cho tàu feeder hiện đại hóa tàu biển
Quyết định tăng tốc đầu tư của Hải An diễn ra đúng lúc ngành vận tải container thế giới chứng kiến sự mất cân đối giữa các phân khúc tàu. Tổng sức chở tàu container đang được đặt đóng tương đương gần 40% đội tàu hiện hữu, báo hiệu nguy cơ dư cung ở phân khúc tàu lớn, nhưng tàu feeder 1.000–3.000 TEU lại có tỷ lệ đơn hàng mới thấp hơn nhiều. Đáng chú ý, hơn một nửa đội tàu feeder toàn cầu đã bước vào giai đoạn cần tính toán thay thế, đặc biệt khi các quy định môi trường ngày càng khắt khe. Trong bối cảnh đó, việc hiện đại hóa tàu biển ở cỡ tàu nhỏ – trung bình trở thành lợi thế chiến lược: đội tàu trẻ, tiết kiệm nhiên liệu, đáp ứng tiêu chuẩn phát thải sẽ dễ giành tuyến mới, kết nối hiệu quả với các cảng trung chuyển trong khu vực và tận dụng tốt hơn mạng lưới vận tải container khu vực đang mở rộng. Nếu chậm chân, doanh nghiệp Việt Nam sẽ bị kẹt với đội tàu già, khó cạnh tranh về chi phí và tiêu chuẩn xanh.
Hải Phòng và ngành đóng tàu xanh: nền tảng công nghệ cho hạm đội mới
Trong khi chủ tàu container tăng tốc đặt hàng, các nhà máy đóng tàu tại Hải Phòng đang âm thầm chuẩn bị nền tảng công nghệ cho một ngành đóng tàu xanh. Nhiều doanh nghiệp đóng tàu đã chủ động phát triển công nghệ thân thiện môi trường để giữ và mở rộng đơn hàng quốc tế. Những con tàu mới phục vụ điện gió ngoài khơi, có hệ thống động lực linh hoạt dùng được cả methanol lẫn diesel, cho thấy yêu cầu về thiết kế, tích hợp hệ thống năng lượng và tiêu chuẩn phát thải đã thay đổi rõ rệt. Tại một hội thảo về chuyển đổi xanh trong ngành đóng tàu và hàng hải, các chuyên gia nhấn mạnh rằng chủ tàu – đặc biệt ở châu Âu – ngày càng quan tâm đến tiêu thụ nhiên liệu, loại nhiên liệu sử dụng và điều kiện môi trường trong suốt vòng đời con tàu. Với Hải Phòng, hồi sinh ngành đóng tàu không thể chỉ dựa vào lợi thế nhân công và hạ tầng sẵn có; cuộc đua xanh là cuộc đua năng lực thiết kế, tích hợp hệ thống và làm chủ công nghệ năng lượng mới.
Hiện đại hóa hạm đội để cạnh tranh với các cảng khu vực: cơ hội và thách thức
Liên tiếp đặt đóng tàu mới, hướng tới đội tàu khoảng 30 chiếc, Hải An đang gửi đi một thông điệp rõ ràng: hiện đại hóa hạm đội là chiến lược dài hạn để cạnh tranh với các cảng và hãng tàu trong khu vực. Khi các nhà máy đóng tàu Hải Phòng chuyển đổi xanh, đầu tư vào khu vực làm sạch đạt chuẩn quốc tế, tiết kiệm điện nước, kiểm soát chất thải và thử nghiệm công nghệ làm sạch bằng nước áp lực cao, họ không chỉ sản xuất tàu thân thiện môi trường mà còn xây dựng một chuỗi cung ứng đáp ứng tiêu chuẩn mới của chủ tàu quốc tế. "Cuộc đua xanh vì thế cũng là cuộc đua về năng lực công nghệ" – các nhà máy nào làm chủ thiết kế, tích hợp hệ thống và công nghệ sản xuất sẽ có nhiều cơ hội hơn khi thị trường chuyển sang chuẩn mới. Về phía chủ tàu, bài toán là cân bằng giữa rủi ro dư cung toàn cầu và nhu cầu trẻ hóa đội tàu feeder; ai dám đầu tư sớm, chấp nhận chờ đợi, sẽ có vị thế tốt hơn khi chu kỳ thay thế tàu già bước vào giai đoạn cao điểm.
