Giáo dục pháp luật phải gắn với rủi ro học sinh gặp mỗi ngày
Giáo dục pháp luật cho học sinh là quá trình giúp các em hiểu quy định, nhận ra nguy cơ trong đời sống và thực hành cách bảo vệ mình trước khi một lựa chọn thiếu cân nhắc gây hậu quả. Tại Hà Nội, các trường đang đưa cách tiếp cận ấy vào những vấn đề gần gũi: sử dụng internet, lừa đảo trực tuyến và phòng chống ma túy. Đây là hướng đi cần thiết, bởi bài học chỉ có ý nghĩa khi học sinh biết vận dụng ngoài lớp học.
Ở Trường THCS và THPT Trần Quốc Tuấn, phường Từ Liêm, học sinh tham gia chương trình tìm hiểu pháp luật về sử dụng internet và mạng xã hội an toàn, với phần trình bày của Trung tá Đinh Thanh An, Học viện Cảnh sát nhân dân. Nội dung nhấn mạnh rằng an toàn internet không chỉ là tránh nhấp vào liên kết đáng ngờ, mà còn bao gồm tôn trọng người khác, tuân thủ pháp luật và chịu trách nhiệm về hành vi trên môi trường số. Cách đặt vấn đề này giúp học sinh hiểu tự do biểu đạt luôn đi cùng giới hạn và trách nhiệm.
Nhận diện lừa đảo là kỹ năng tự vệ thiết yếu
Internet mở rộng cơ hội học tập và kết nối, nhưng cũng khiến học sinh dễ gặp tin giả, xâm phạm dữ liệu cá nhân, bắt nạt mạng và thủ đoạn chiếm đoạt tài sản. Tại Trường THPT chuyên Chu Văn An, nhà trường phối hợp Công an phường Tây Hồ tổ chức tuyên truyền pháp luật về an ninh mạng cho hơn 2.000 học sinh, giáo viên và nhân viên. Quy mô đông người tham gia cho thấy chủ đề này không thể chỉ được xem là chuyện riêng của một vài em.
Học sinh được hướng dẫn nhận biết kẻ gian giả danh công an, cán bộ trường, giáo viên hoặc người thân để yêu cầu chuyển tiền; gửi đường dẫn giả; hay dựng bẫy liên quan đến tuyển sinh, học bổng và việc làm. Trí tuệ nhân tạo còn có thể bị lợi dụng để tạo hình ảnh, video hoặc giọng nói giả, khiến nạn nhân tin tưởng và cung cấp thông tin. Vì vậy, nguyên tắc thực tế rất rõ: không vội chuyển tiền, không đưa mật khẩu, mã OTP hay dữ liệu tài khoản trước khi xác minh người yêu cầu. Nếu phát hiện dấu hiệu lừa đảo trực tuyến, hãy lưu tin nhắn, hình ảnh, đường dẫn và báo cho gia đình, nhà trường hoặc công an.
Bài học về ma túy cần giúp học sinh đủ bản lĩnh từ chối
Rủi ro không chỉ nằm sau màn hình. Trường Tiểu học, THCS và THPT Nguyễn Trực LNI phối hợp Viện kiểm sát nhân dân khu vực 10 và Công an xã Hưng Đạo tổ chức tuyên truyền pháp luật về phòng chống ma túy trong trường học thông qua phiên tòa giả định. Hình thức mô phỏng có thể giúp học sinh nhìn thấy hành vi và hệ quả trong một tình huống cụ thể, thay vì chỉ nghe những lời cảnh báo chung.
Thông điệp này cũng được đặt trong chương trình Tiết học Gen Z mùa 2, mang tên “Chuyến xe - Hành trình của những lựa chọn”, với các điểm kết nối từ cơ sở cai nghiện đến trường học và các nền tảng trực tuyến. Phó Giám đốc Công an Hà Nội, Đại tá Nguyễn Đức Long, nhấn mạnh học sinh không nên thử ma túy dù chỉ một lần và cần đủ dũng cảm nói không trước lời rủ rê. Những câu chuyện thật từ người đang cai nghiện khiến lời cảnh báo có sức nặng, đồng thời nhắc rằng khi hoang mang, các em có thể tìm đến cha mẹ, thầy cô hoặc công an.
Từ nghe cảnh báo đến biết cách hành động
Điểm đáng giá của các hoạt động này là tạo cơ hội để học sinh hỏi, thảo luận và tập xử lý tình huống. Ở chương trình về internet, phần tương tác giúp các em củng cố kiến thức pháp luật và luyện cách ứng phó khi sử dụng mạng; hoạt động về ma túy cũng hướng đến hình thành kỹ năng tự bảo vệ trong thực tế. Đây là khác biệt quan trọng giữa việc chỉ truyền đạt điều cấm và việc chuẩn bị cho học sinh nhận ra nguy cơ trước khi bị cuốn vào.
Hiệu quả không thể chỉ trông chờ vào một buổi tuyên truyền. Học sinh cần tập thói quen kiểm tra thông tin trước khi chia sẻ, bảo vệ dữ liệu cá nhân, không tham gia bắt nạt mạng và lên tiếng trước hành vi gây hại. Gia đình, nhà trường và lực lượng chức năng cũng cần là những điểm tựa để các em tìm đến khi gặp rắc rối. Khi giáo dục pháp luật gắn với tình huống thật và cách hành động cụ thể, mục tiêu tự bảo vệ mới bớt xa vời. Đó là hướng đi nên được duy trì: giúp học sinh tỉnh táo trước rủi ro, thay vì chỉ nhắc các em sợ hãi hậu quả.
