Sách giáo khoa 2028: Giảm lý thuyết nặng nhưng không phải học ít đi
Sách giáo khoa 2028 trong giáo dục phổ thông mới là bộ sách được rà soát để giảm nội dung lý thuyết trùng lặp và quá chuyên sâu, đồng thời tăng tính thực tiễn, giúp học sinh tập trung vào kiến thức cốt lõi và năng lực cần thiết cho bậc phổ thông thay vì ghi nhớ dàn trải, nặng nề trên giấy.
Từ năm học 2028-2029, Bộ GD-ĐT sẽ điều chỉnh sách giáo khoa theo hướng giảm những nội dung trùng lặp, nặng về lý thuyết hoặc quá chuyên sâu, không cần thiết đối với giáo dục phổ thông. Điều này xuất phát từ kết luận của Thủ tướng, yêu cầu chương trình học sinh phải giảm tải nhưng vẫn bảo đảm kiến thức, kỹ năng, phẩm chất và năng lực cần thiết. Nói thẳng: thời của sách giáo khoa dàn hàng ngang, ôm đồm mọi thứ đã qua; nhưng thời của học kiểu đối phó, học ít hiểu sâu cũng phải chấm dứt. Giảm lý thuyết nặng không nghĩa là học ít, mà là học trúng, học có mục đích.
Giảm tải nhưng không xáo trộn: Vì sao chương trình 2018 chỉ được điều chỉnh?
Điểm quan trọng nhưng dễ bị hiểu sai là: Bộ GD-ĐT không "đập đi xây lại" toàn bộ chương trình giáo dục phổ thông mới, mà chọn cách kế thừa và điều chỉnh chương trình 2018 đang triển khai. Bộ khẳng định đây không phải là việc xây dựng lại chương trình và sách giáo khoa từ đầu, mà là quá trình rà soát, cập nhật, bổ sung và điều chỉnh trên cơ sở những nội dung hiện có, theo yêu cầu mới trong Nghị quyết 71-NQ/TW và chỉ đạo của cấp có thẩm quyền. Nói cách khác, cấu trúc chương trình học sinh vẫn giữ ổn định, nhưng nội dung bên trong sẽ được tinh gọn và bổ sung cho thiết thực hơn.
Theo thông báo ngày 22/9/2026 của Văn phòng Chính phủ về kết luận của Thủ tướng tại cuộc họp về cung ứng sách giáo khoa và rà soát chương trình giáo dục phổ thông, Bộ GD-ĐT phải vừa giảm tải, vừa tránh gây xáo trộn lớn trong dạy và học. Trên cơ sở chương trình đã rà soát, Bộ sẽ hoàn thiện sách giáo khoa theo nguyên tắc kế thừa ổn định, cập nhật yêu cầu mới nhưng không tạo ra thay đổi đột ngột với nhà trường, giáo viên, học sinh và gia đình. Đó là quyết định mang tính thỏa hiệp: không làm lại từ đầu để tránh "sốc", nhưng đủ mạnh để sửa những điểm bất cập đã thấy sau vài năm triển khai chương trình mới.
Nội dung lý thuyết giảm: Học sinh phải thay đổi cách học như thế nào?
Khi nội dung lý thuyết giảm và sách giáo khoa được viết theo hướng thiết thực, dễ tiếp cận hơn, thói quen học thuộc lòng toàn bộ sách từ trang đầu tới trang cuối sẽ dần lỗi thời. Chương trình học sinh trong giáo dục phổ thông mới tiếp tục lấy nền tảng kiến thức, kỹ năng và phẩm chất làm mục tiêu chính. Vì thế, học sinh cần dịch chuyển trọng tâm từ "nhồi lý thuyết" sang "hiểu khái niệm – vận dụng – kết nối". Sách giáo khoa 2028 sẽ không còn là tài liệu duy nhất, mà trở thành khung định hướng để học sinh đọc, suy nghĩ và thực hành.
Điều đáng chú ý là sách giáo khoa được rà soát để phù hợp hơn với điều kiện dạy học tại các vùng, miền; giảm nội dung quá chuyên sâu, không cần thiết cho bậc phổ thông. Đây là cơ hội để học sinh vùng khó tiếp cận kiến thức nhẹ hơn về tải, nhưng không kém về chất nếu biết tận dụng. Tuy nhiên, đi cùng với sách giáo khoa 2028, Bộ GD-ĐT cũng tiếp tục nghiên cứu đổi mới kiểm tra, đánh giá, thi và tuyển sinh để đánh giá thực chất chất lượng dạy và học, sự công bằng trong thi cử. Nếu đề thi chuyển dần sang đánh giá năng lực, việc ôn tập máy móc theo sách sẽ không còn hiệu quả; học sinh buộc phải luyện tư duy, làm quen với bài tập gắn tình huống.
Vai trò mới của phụ huynh: Theo dõi thay đổi và chuẩn bị nguồn học liệu bổ sung
Trong bối cảnh sách giáo khoa 2028 giảm tải, phụ huynh không nên hiểu đơn giản rằng con sẽ "nhẹ chương trình" và vì thế có thể lơ là. Ngược lại, khi sách giáo khoa chỉ giữ lại nội dung cốt lõi, phần còn lại – ví dụ các kiến thức mở rộng, kỹ năng số, STEM, trí tuệ nhân tạo – sẽ xuất hiện qua hoạt động giáo dục tăng cường và các tài liệu khác. Bộ GD-ĐT đang hoàn thiện quy định về hoạt động giáo dục tăng cường, giáo dục theo nhu cầu người học, phù hợp điều kiện dạy học 2 buổi/ngày để các hoạt động trong nhà trường được tổ chức khoa học, thiết thực và phù hợp với điều kiện từng cơ sở. Phụ huynh phải theo sát những thay đổi này để không bị bất ngờ.
Một điểm tích cực là Bộ sẽ rà soát nội dung sách theo tinh thần cầu thị, lắng nghe ý kiến giáo viên, học sinh, phụ huynh và các tầng lớp nhân dân, cùng chuyên gia và nhà giáo trực tiếp giảng dạy. Bản quyền sách giáo khoa được xác định là tài sản của Nhà nước, Bộ chịu trách nhiệm biên soạn nội dung và giữ bản quyền, đồng thời nghiên cứu phương án phát hành miễn phí theo lộ trình. Điều này mở cơ hội để phụ huynh tiếp cận sách dễ hơn, nhưng cũng đặt trách nhiệm phải chủ động đọc, hiểu chương trình học sinh, nắm rõ các mốc triển khai từ năm học 2028-2029. Nếu phụ huynh không cập nhật thông tin, khoảng trống giữa kỳ vọng gia đình và định hướng giáo dục phổ thông mới sẽ ngày càng lớn.
Từ cải cách sách giáo khoa đến thay đổi cách thi – học: Điều gì tiếp theo?
Việc hoàn thiện chương trình giáo dục phổ thông 2018 và sách giáo khoa được thực hiện theo lộ trình, có đủ thời gian cho các khâu biên soạn, thẩm định, hoàn thiện, chuẩn bị điều kiện triển khai và hướng dẫn giáo viên. Bộ GD-ĐT đã thành lập các nhóm nghiên cứu, tổ chức rà soát chương trình và lấy ý kiến chuyên gia, nhà khoa học, cán bộ quản lý, giáo viên cùng các đối tượng liên quan; hiện các nội dung rà soát, cập nhật, bổ sung đang tiếp tục được hoàn thiện để trình cấp có thẩm quyền. Trên cơ sở đó, sách giáo khoa thống nhất toàn quốc sẽ được sử dụng từ năm học 2028-2029.
Điểm đáng chú ý là quá trình này không dừng lại ở việc sửa sách, mà gắn với đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá, thi và tuyển sinh để đánh giá thực chất chất lượng dạy và học. Cùng lúc, chương trình được tăng cường nội dung về đạo đức, nhân cách, lòng yêu nước, truyền thống dân tộc, nhân vật lịch sử và tiền bối cách mạng. Song song, ngành giáo dục bắt đầu đưa yêu cầu mới như phát triển năng lực số, nội dung liên quan đến trí tuệ nhân tạo, khoa học kỹ thuật và giáo dục STEM vào hoạt động của nhà trường. Nếu học sinh và phụ huynh nhìn cải cách sách giáo khoa như một lời nhắc: đã đến lúc chuẩn bị cho một cách học khác – ít lý thuyết nặng nhưng nhiều năng lực thực – thì thay đổi sắp tới sẽ là cơ hội, không phải áp lực.
