Sách giáo khoa mới 2028: Không làm lại từ đầu, mà chỉnh để hợp lý hơn
Sách giáo khoa mới 2028 là bộ sách được hoàn thiện trên nền tảng sách hiện hành, nhằm giảm nội dung trùng lặp và lý thuyết nặng, đồng thời cập nhật yêu cầu mới của chương trình giáo dục phổ thông nhưng vẫn giữ ổn định trong dạy và học cho gần 20 triệu học sinh phổ thông từ lớp 1 đến lớp 12. Đây không phải một cuộc “đập đi xây lại” chương trình, mà là một bước chỉnh sửa có chủ đích: kế thừa những phần đã vận hành tốt, lược bỏ phần quá tải, và bổ sung những nội dung còn thiếu. Bộ Giáo dục và Đào tạo đang rà soát, cập nhật, bổ sung, điều chỉnh Chương trình giáo dục phổ thông 2018 theo chỉ đạo của Bộ Chính trị, lãnh đạo Đảng và Chính phủ, gắn với yêu cầu mới tại Nghị quyết 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Cách tiếp cận này cho thấy chủ trương ưu tiên tính liên tục của quá trình học, thay vì gây xáo trộn thêm trong bối cảnh học sinh vừa chuyển sang chương trình mới vài năm gần đây.
Giảm nội dung trùng lặp và lý thuyết nặng: Bước đi đúng nhưng phải làm đến nơi đến chốn
Điểm đáng chú ý nhất trong kế hoạch cập nhật sách giáo khoa là cam kết giảm nội dung trùng lặp, nặng về lý thuyết hoặc quá chuyên sâu, không cần thiết với giáo dục phổ thông. Đây là vấn đề giáo viên và phụ huynh đã kêu ca nhiều năm: cùng một khái niệm xuất hiện lặp đi lặp lại ở nhiều môn, hoặc bài học ôm đồm kiến thức thuộc trình độ đại học. Với sách giáo khoa mới 2028, nếu việc giảm tải được thực hiện một cách thực chất, học sinh sẽ có thêm thời gian cho luyện tập, vận dụng và trải nghiệm thay vì chỉ ghi nhớ. Chủ trương xây dựng sách theo hướng “thiết thực, dễ tiếp cận, phù hợp điều kiện dạy học thực tế ở các vùng, miền” cho thấy Bộ đã thừa nhận khoảng cách giữa sách và lớp học. Câu hỏi còn lại là mức độ dũng cảm trong cắt bỏ: có dám bỏ hẳn những mảng quá chuyên sâu, hay chỉ chỉnh nhẹ để tránh va chạm lợi ích của từng môn học?
Kế thừa trên nền sách hiện hành: Vì sao học sinh sẽ không bị “học lại từ đầu”?
Một điểm tích cực của lần cập nhật sách giáo khoa này là việc Bộ khẳng định sách mới sẽ không xây dựng lại từ đầu, mà kế thừa, cập nhật và bổ sung trên nền tảng sách hiện hành. Về lý thuyết, điều này giúp mạch kiến thức của chương trình giáo dục phổ thông được giữ nguyên, chỉ tinh chỉnh cho hợp lý hơn. Việc hoàn thiện sách giáo khoa được thực hiện trên cơ sở bộ sách đã được quyết định sử dụng thống nhất trên toàn quốc, theo lộ trình dùng từ năm học 2028–2029, sau khi toàn bộ học sinh đã chuyển sang bộ “Kết nối tri thức với cuộc sống” từ năm học 2026–2027. Cách làm này nhằm “bảo đảm tính kế thừa, ổn định, không gây xáo trộn lớn trong dạy và học; đồng thời cập nhật kịp thời những yêu cầu, định hướng mới của Chương trình vào sách giáo khoa”. Nói thẳng, Bộ đang cố gắng tránh kịch bản gần 20 triệu học sinh phải làm quen với một hệ thống kiến thức hoàn toàn khác sau vài năm, vốn là bài học đắt giá từ những lần thay đổi chương trình trước.
Không chỉ giảm tải, mà còn tăng chiều sâu về lịch sử, đạo đức và giá trị sống
Điều chỉnh sách giáo khoa mới không chỉ là phép toán trừ nội dung trùng lặp, mà còn là phép cộng về các giá trị nền tảng. Việc hoàn thiện sách sẽ chú trọng tăng cường giáo dục đạo đức, nhân cách, lòng yêu nước, ý thức trách nhiệm và khát vọng cống hiến, đồng thời bổ sung, cập nhật các nội dung về lịch sử, văn hóa, truyền thống dân tộc và các nhân vật lịch sử, tiền bối cách mạng, phù hợp lứa tuổi học sinh. Nếu làm khéo, đây là cơ hội để lịch sử và giá trị Việt không chỉ tồn tại trong vài tiết học, mà thấm vào nhiều môn, nhiều hoạt động. Tuy nhiên, tăng nội dung giá trị sống mà không làm sách dày thêm đòi hỏi sự sắp xếp lại ưu tiên: dám bỏ bớt kiến thức hàn lâm, nhường chỗ cho năng lực công dân, năng lực sống. Cuộc chơi lúc này không phải là thêm bao nhiêu trang lịch sử, mà là thiết kế trải nghiệm học tập để học sinh thấy tổ quốc và cộng đồng gắn với chính lựa chọn hằng ngày của mình.
Bản quyền, phát hành và dữ liệu: Những thay đổi âm thầm nhưng có thể làm nhẹ ví tiền phụ huynh
Bên cạnh nội dung, sách giáo khoa mới 2028 còn gắn với một loạt thay đổi mang tính hệ thống. Quyền tác giả sách giáo khoa sẽ được chuyển về Bộ Giáo dục và Đào tạo; bản quyền sách được xác định là tài sản của Nhà nước, Bộ chỉ đạo biên soạn, chịu trách nhiệm nội dung và giữ bản quyền. Từ đó, Bộ nghiên cứu phương án khai thác bản quyền để từng bước phát sách miễn phí cho học sinh theo lộ trình. Đây là thay đổi có ý nghĩa thực tế với phụ huynh, nếu được triển khai từ khâu biên soạn đến phát hành, không bị “mềm hóa” bởi các chi phí trung gian. Bộ cũng sẽ rà soát, đổi mới phương thức phát hành, cắt giảm các khâu trung gian, đa dạng hóa kênh cung ứng, tăng tính chủ động của địa phương, đồng thời hoàn thiện cơ sở dữ liệu ngành, kết nối dữ liệu dân cư để dự báo chính xác nhu cầu sách, hạn chế tình trạng thừa, thiếu. Nói cách khác, nếu phần “hậu cần” sách giáo khoa được làm tốt, phụ huynh sẽ đỡ áp lực mua sách trễ, sai hoặc phải đổi nhiều lần.
