Tiếng Anh ngôn ngữ thứ hai: từ khẩu hiệu đến thay đổi trong lớp học
Đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường phổ thông là quá trình biến ngoại ngữ từ một môn học độc lập thành công cụ giao tiếp và tiếp nhận tri thức trong mọi hoạt động học đường, thông qua dạy học song ngữ, xây dựng môi trường học tiếng Anh thường xuyên và chuẩn bị đội ngũ giáo viên đủ năng lực để sử dụng tiếng Anh trong các môn học khác nhau, phù hợp với từng cấp học và điều kiện địa phương. Đây không phải câu chuyện tăng vài tiết ngoại ngữ, mà là thay đổi cách nhìn về vai trò tiếng Anh trong hệ thống giáo dục. Khi tiếng Anh đi vào giờ chào cờ, vào tiết Toán, Hóa, Tin, vào góc thư viện, bảng chỉ dẫn, học sinh được sống trong môi trường song ngữ thay vì chỉ ôn tập để thi. Những mô hình ở Hà Tĩnh, Gia Lai, Phú Thọ hay Trường Tiểu học Tây Tiền Hải cho thấy: nếu không xây hệ sinh thái tiếng Anh, mọi đề án sẽ dừng ở văn bản.
Hà Tĩnh: bắt đầu từ những lớp học thật để xây môi trường song ngữ
Hà Tĩnh chọn con đường khó nhưng đúng: thử nghiệm dạy học song ngữ trường phổ thông ngay trên các môn chuyên, thay vì chỉ nói về khẩu hiệu. Tại Trường THPT chuyên Hà Tĩnh, từ năm học 2025-2026, Toán, Tin học, Hóa học được dạy bằng tiếng Anh, buộc học sinh nghe, trao đổi, trình bày và giải quyết nhiệm vụ học tập bằng ngoại ngữ. Ở cấp THCS, Trường Lê Văn Thiêm duy trì 1–2 tiết Toán bằng tiếng Anh mỗi tuần cho mỗi khối, tạo thêm không gian rèn tư duy toán học gắn với năng lực ngoại ngữ. Theo kế hoạch của UBND tỉnh, việc đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai phải đi cùng đào tạo, tập huấn, bồi dưỡng đội ngũ nhà giáo. Câu chuyện không dừng ở vài giáo viên giỏi tiếng Anh; tỉnh nhìn rõ cần kết hợp năng lực chuyên môn, tiếng Anh học thuật và phương pháp dạy học bằng tiếng Anh, với nguồn lực từ Trường Đại học Hà Tĩnh để thiết kế chương trình bồi dưỡng dài hơi.
Gia Lai: tiếng Anh ngôn ngữ thứ hai gắn với chuyển đổi số và AI
Gia Lai cho thấy một hướng đi khác: biến tiếng Anh ngôn ngữ thứ hai thành trục gắn với chuyển đổi số trong trường học. Tại Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn, nhà trường không chỉ nâng chất giờ ngoại ngữ chính khóa mà còn yêu cầu giáo viên các bộ môn tích hợp thuật ngữ, câu lệnh, tài liệu tiếng Anh trong giảng dạy. Đặc biệt, Toán và các môn Khoa học tự nhiên được dạy bằng tiếng Anh tối thiểu 2 lần trong học kỳ I và 1 lần/tháng trong học kỳ II, mở thêm cánh cửa tiếp cận tri thức khoa học bằng ngoại ngữ. Giáo viên được tập huấn chuyên sâu, tự bồi dưỡng năng lực ngoại ngữ, kỹ năng ứng dụng công nghệ số và AI trong biên soạn học liệu, thiết kế bài giảng tương tác. Công nghệ số đi vào hoạt động học tập qua video, podcast, infographic, nền tảng trực tuyến và công cụ AI an toàn, giúp học sinh chủ động tự học, luyện giao tiếp thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào lớp học truyền thống.
Phú Thọ và Tây Tiền Hải: xây môi trường học tiếng Anh từ mầm non đến tiểu học
Nếu Hà Tĩnh và Gia Lai tập trung vào dạy học song ngữ trường phổ thông, Phú Thọ và Trường Tiểu học Tây Tiền Hải lại cho thấy tầm quan trọng của việc gieo nền từ sớm. Ở Phú Thọ, các trường đang dần tạo môi trường để trẻ em và học sinh tiếp cận, sử dụng tiếng Anh thường xuyên, với lộ trình phù hợp từng cơ sở và năng lực người học. Tại một trường mầm non, giáo viên được bồi dưỡng phát âm, vốn từ theo chủ đề gần gũi, sử dụng lệnh ngắn trong lớp, tổ chức hoạt động “học qua chơi” bằng bài hát, thơ, truyện, trò chơi vận động, đóng vai, tập trung giai đoạn nghe hiểu và không ép trẻ phải nói khi chưa sẵn sàng. Ở Trường Tiểu học Tây Tiền Hải, sáng 12/10, chương trình nói tiếng Anh trong nhà trường được triển khai trong tiết chào cờ, hướng tới mục tiêu từng bước đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai. Với 33 lớp, hơn 960 học sinh và 62 cán bộ, giáo viên, nhà trường xác định tăng cường thực hành tiếng Anh là hoạt động thiết thực để đổi mới phương pháp dạy ngoại ngữ và nâng chất giáo dục.
Bài học chung: tiếng Anh chỉ thành ngôn ngữ thứ hai khi có hệ sinh thái
Các mô hình từ mầm non Phú Thọ đến trường chuyên Hà Tĩnh, THPT chuyên Lê Quý Đôn ở Gia Lai hay Tiểu học Tây Tiền Hải đều gửi chung một thông điệp: tiếng Anh không thể trở thành ngôn ngữ thứ hai nếu chỉ tăng thời lượng học ngoại ngữ. Cần một hệ sinh thái gồm: lớp học song ngữ ở những môn cốt lõi; môi trường học tiếng Anh hiện diện trong góc sinh hoạt, thư viện, bảng tin, khẩu hiệu, biển chỉ dẫn; hoạt động ngoại khóa, câu lạc bộ, sân chơi, diễn đàn, thi hùng biện; và đặc biệt là đội ngũ giáo viên vừa vững chuyên môn vừa thành thạo tiếng Anh, biết dùng công nghệ số và AI để thiết kế bài giảng hấp dẫn. Theo các hiệu trưởng, khi học sinh buộc phải dùng tiếng Anh để giải quyết nhiệm vụ học tập, thuyết trình dự án STEM hoặc giao tiếp trong sinh hoạt tập thể, ngoại ngữ mới chuyển từ “môn thi” thành “ngôn ngữ sống” trong trường học.
