Phán quyết tạm hoãn và ý nghĩa tức thời cho visa du học sinh Mỹ
Phán quyết tạm hoãn việc thi hành quy định siết chặt thời gian lưu trú đối với visa du học sinh Mỹ và nhà báo nước ngoài là quyết định của tòa án liên bang nhằm giữ nguyên tạm thời hệ thống thị thực đã tồn tại gần nửa thế kỷ, tạo điều kiện cho hàng chục triệu sinh viên, nhà nghiên cứu và phóng viên nước ngoài học tập, làm việc và đóng góp cho đời sống khoa học, kinh tế và truyền thông tại Mỹ.
Thẩm phán liên bang Dennis Saylor đã hoãn thi hành chính sách của chính quyền Tổng thống Donald Trump, vốn tìm cách áp đặt giới hạn nghiêm ngặt hơn lên thời hạn lưu trú của du học sinh và nhà báo nước ngoài. Động thái được đưa ra ngày 14.9, chỉ một ngày trước khi quy định mới của Bộ An ninh Nội địa (DHS) dự kiến có hiệu lực. Nói thẳng, đây là một cú phanh gấp đối với một chính sách có nguy cơ làm đảo lộn kế hoạch học tập và sự nghiệp của hàng triệu người đang giữ thị thực F, J và I. Theo quy định bị chặn, thời gian lưu trú của thị thực F và J sẽ bị giới hạn tối đa 4 năm, còn thị thực I của nhà báo bị khóa ở mức 240 ngày. Đặt trong bối cảnh đó, quyết định tạm hoãn không chỉ là một thủ tục pháp lý, mà là sự bảo lưu quỹ thời gian và sự linh hoạt vốn là nền tảng của hệ thống visa hiện tại.
Hệ thống visa đã tạo điều kiện cho hàng chục triệu sinh viên: vì sao cần bảo vệ
Vị thẩm phán được bổ nhiệm dưới thời cựu Tổng thống George W. Bush cho rằng quy định mới sẽ “làm đảo lộn” hệ thống mà Mỹ áp dụng gần năm thập niên qua. Hệ thống này, theo chính ông, đã tạo điều kiện cho hàng chục triệu sinh viên và nhà nghiên cứu nước ngoài đến Mỹ, mang lại những nghiên cứu mang tính đột phá trong khoa học, y học, công nghệ, cùng tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ và vô số lợi ích khác. Khi một thẩm phán bảo thủ nêu rõ luận điểm như vậy, đó là lời cảnh báo nghiêm khắc: chạm vào nền tảng này không chỉ ảnh hưởng cá nhân, mà còn đe dọa lợi ích chiến lược của Mỹ.
Thực tế, nhiều trường nghiên cứu hàng đầu như MIT và Harvard có tỷ lệ sinh viên nước ngoài rất cao, đặc biệt ở bậc sau đại học. Nếu giới hạn cứng 4 năm với F, J và 240 ngày với I, hệ thống đào tạo và nghiên cứu của các trường này sẽ phải gò mình theo đồng hồ hành chính, thay vì theo tiến độ khoa học. Đề xuất đó không chỉ gây bất lợi cho sinh viên nước ngoài, mà còn tự bắn vào chân những trường đang cạnh tranh nhân tài toàn cầu. Đối với các sinh viên đang hoặc chuẩn bị xin visa du học sinh Mỹ, phán quyết tạm hoãn là một khoảng thở, tránh nguy cơ bị “đồng hồ đếm ngược” chi phối toàn bộ lộ trình học tập và nghiên cứu.
Tranh chấp pháp lý: các bang đối đầu chính sách nhập cư Mỹ của chính quyền liên bang
Quyết định của thẩm phán Saylor không đứng một mình; nó nằm trong bức tranh rộng hơn về tranh chấp chính sách nhập cư Mỹ giữa các bang và chính quyền liên bang. Một liên minh 22 bang đã kiện chính quyền ông Trump về các quy định nhập cư, nhắm vào việc thay đổi quy tắc “gánh nặng xã hội” (public charge) có nguồn gốc từ Đạo luật Nhập cư năm 1882. Trong nhiệm kỳ đầu, chính quyền này từng tìm cách mở rộng những loại trợ cấp mà viên chức nhập cư được tính khi xét đơn, như các chương trình trợ cấp thực phẩm hay hỗ trợ y tế.
Các bang lập luận rằng những thay đổi này làm gia tăng nỗi sợ bị trục xuất, khiến gia đình nhập cư, kể cả khi con cái là công dân Mỹ, từ bỏ các phúc lợi mà họ có quyền hợp pháp hưởng. Chính sách này đối mặt với hàng loạt thách thức pháp lý và sau đó bị chính quyền Tổng thống Joe Biden hủy bỏ. Việc tiếp tục kiện tụng cho thấy các bang không còn chấp nhận đứng ngoài, mà chủ động dùng tòa án để chặn các nỗ lực siết chặt chính sách nhập cư Mỹ từ trung ương. Trong bối cảnh đó, thẩm phán chặn quy định về thời gian lưu trú là thêm một mắt xích trong chuỗi phản ứng pháp lý chống lại đường lối nhập cư định hướng hạn chế.
Tác động thực tế lên sinh viên nước ngoài và báo chí quốc tế
Nếu quy định mới không bị tòa tạm hoãn, thời gian lưu trú của visa F dành cho sinh viên quốc tế và visa J cho chương trình trao đổi sẽ bị khóa 4 năm. Với nhiều ngành học dài, dự án nghiên cứu phức tạp, hay trường hợp phải gia hạn vì dịch bệnh, chiến sự, đây là khung thời gian dễ tạo áp lực và khiến sinh viên buộc phải rút ngắn kế hoạch hoặc chấp nhận rủi ro ở lại trong trạng thái bấp bênh. Khoảng 1,6 triệu người đang giữ visa F và 500.000 người sở hữu visa J sẽ trực tiếp chịu tác động.
Đối với báo chí quốc tế, việc giới hạn visa I tối đa 240 ngày sẽ gần như triệt tiêu khả năng xây dựng mạng lưới nguồn tin và hiểu sâu bối cảnh chính trị, kinh tế Mỹ. Khi thời gian bị cắt ngắn, những bài điều tra dài hơi, loạt phóng sự chuyên sâu về Mỹ sẽ khó duy trì, và quyền được tiếp cận thông tin của công chúng quốc tế cũng bị ảnh hưởng. Nói cách khác, nỗ lực siết visa không chỉ nhắm vào “người ngoại quốc” trừu tượng; nó đánh thẳng vào sinh viên nước ngoài, các chương trình trao đổi văn hóa, và dòng thông tin xuyên biên giới, vốn là nền tảng của sự hiểu biết và hợp tác quốc tế.
Tương lai nào cho chính sách visa du học sinh Mỹ?
Thẩm phán Saylor mới chỉ tạm hoãn thi hành quy định và ấn định phiên điều trần tiếp theo vào ngày 2.10, chưa đưa phán quyết cuối cùng về nội dung vụ kiện. Điều này nghĩa là cuộc chiến pháp lý còn đang ở hiệp giữa, không phải hồi kết. Trong khi đó, các bang tiếp tục dẫn dắt những vụ kiện nhằm ngăn chính quyền Trump tái áp dụng các quy định nhập cư từng bị đánh bại trước đây, với mục tiêu “không để gia đình bị làm hại thêm lần nữa”.
Đối với sinh viên nước ngoài đang cân nhắc visa du học sinh Mỹ, thông điệp hiện tại mang tính hai mặt: hệ thống vẫn tương đối cởi mở nhờ sự can thiệp của tòa án, nhưng chính sách nhập cư Mỹ tiếp tục là chiến trường chính trị. Điều khôn ngoan là coi phán quyết này như một cơ hội vàng để chuẩn bị hồ sơ kỹ hơn, tính đủ thời gian học và nghiên cứu, đồng thời theo sát diễn biến pháp lý. Nếu các tòa tiếp tục ưu tiên bảo vệ hệ thống đã tạo điều kiện cho hàng chục triệu người đến học và làm việc tại Mỹ, luồng sinh viên quốc tế và nhà báo nước ngoài có thể giữ được đà, thay vì bị chặn lại bởi đồng hồ hành chính.
