Phán quyết bước ngoặt: vì sao việc chặn quy định thị thực mới đáng chú ý
Phán quyết của Thẩm phán liên bang F. Dennis Saylor tạm thời đình chỉ quy định thị thực mới nhằm giới hạn thời gian lưu trú của sinh viên quốc tế, khách trao đổi, nhà báo nước ngoài và đại diện truyền thông tại Mỹ, qua đó giữ nguyên cơ chế lưu trú linh hoạt gắn với tình trạng học tập và hoạt động nghề nghiệp của người nước ngoài thay vì áp đặt thời hạn cố định phải gia hạn định kỳ. Đây không chỉ là một diễn biến thủ tục pháp lý; đó là một tuyên bố chính trị về việc hệ thống thị thực hiện tại của Mỹ đang mang lại lợi ích thực tế cho giáo dục, nghiên cứu khoa học và truyền thông quốc tế. Khi thẩm phán chọn chặn quy định ở phút chót, ông gửi đi thông điệp rằng an ninh không thể là lý do duy nhất để hy sinh tính mở của môi trường học thuật và báo chí. Câu chuyện visa vì thế trở thành phép thử cho cách Mỹ cân bằng giữa kiểm soát nhập cư và duy trì sức hút đối với nhân tài toàn cầu.
Quy định thị thực mới muốn thay đổi điều gì?
Bộ An ninh Nội địa Mỹ đưa ra một gói quy định thị thực mới nhằm thay đổi tận gốc cách quản lý người mang thị thực F cho sinh viên, J cho khách trao đổi và I cho đại diện truyền thông. Thay vì cơ chế “thời hạn tình trạng” cho phép sinh viên quốc tế Mỹ và nhà báo nước ngoài Mỹ ở lại miễn là họ tuân thủ đúng tư cách, DHS muốn chuyển sang cấp thời gian lưu trú cố định và buộc gia hạn nếu muốn ở lâu hơn. Điều này đồng nghĩa sinh viên chỉ được phép ở tối đa 4 năm cho một lần cấp thị thực, nhà báo nước ngoài 240 ngày, còn nhà báo Trung Quốc chỉ 90 ngày mỗi lần. Theo DHS, đó là cách tăng cường giám sát, hạn chế lưu trú quá hạn và phục vụ mục tiêu an ninh quốc gia.
Lập luận pháp lý của thẩm phán: bảo vệ hệ thống đã chứng minh hiệu quả
Điểm đáng chú ý nhất trong bản ghi nhớ là sự hoài nghi rõ ràng của Thẩm phán Saylor đối với việc siết thị thực. Ông nhấn mạnh hệ thống hiện nay đã tạo điều kiện cho hàng chục triệu sinh viên nước ngoài đến Mỹ, thúc đẩy nghiên cứu khoa học, y tế, công nghệ và tăng trưởng kinh tế. Theo ông, thay vì cải thiện hệ thống, DHS lại tìm cách thay thế bằng một cơ chế làm giảm đáng kể số sinh viên, nhà nghiên cứu, giáo sư và nhà báo nước ngoài. Quan trọng hơn, quy định mới trao cho DHS quyền từ chối gia hạn dựa trên những tiêu chí hạn chế, thiếu rõ ràng, trong khi người bị từ chối không có quyền kháng nghị. Đây là vấn đề pháp lý lớn: khi nhà nước mở rộng quyền tùy nghi mà không bảo đảm cơ chế bảo vệ quyền lợi, tòa án có lý do can thiệp. Liên minh công đoàn và tổ chức giáo dục vì thế đã có một điểm tựa vững chắc cho lập luận rằng an ninh không thể biện minh cho sự mơ hồ và thiếu công bằng thủ tục.
Tác động tới sinh viên, nhà báo và lao động nước ngoài
Đối với sinh viên quốc tế Mỹ, cơ chế thời hạn cố định sẽ làm tăng rủi ro pháp lý: chỉ một sai sót hành chính hay chậm gia hạn là có thể mất tình trạng hợp pháp, ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch học tập và sự nghiệp sau này. Các trường đại học nghiên cứu hàng đầu vốn dựa nhiều vào nguồn sinh viên quốc tế ở bậc sau đại học cũng có nguy cơ suy giảm tuyển sinh và chịu tổn thất lớn về chi phí vận hành chương trình. Các tổ chức sử dụng lao động nước ngoài Mỹ cảnh báo sự thay đổi này sẽ gia tăng thủ tục, chi phí và rủi ro cho cả người lao động lẫn chủ sử dụng. Với nhà báo nước ngoài Mỹ, việc rút ngắn thời gian lưu trú xuống 240 ngày, thậm chí 90 ngày với công dân Trung Quốc, sẽ bó hẹp khả năng theo dõi dài hạn và đưa tin sâu về xã hội Mỹ, qua đó khiến bức tranh truyền thông quốc tế về nước này trở nên rời rạc hơn.
Tương lai bất định: phiên tòa tiếp theo và rủi ro cho người nước ngoài
Dù phán quyết tạm thời là thắng lợi cho các bên phản đối, cuộc chiến pháp lý chưa kết thúc. Thẩm phán Saylor chưa đưa ra phán quyết về nội dung vụ kiện và đã ấn định phiên xét xử tiếp theo vào ngày 2/10. Vụ kiện sẽ tiếp tục được xem xét và tương lai của quy định thị thực mới phụ thuộc vào các bước tố tụng tiếp theo. Điều này đặt sinh viên, nhà báo và lao động nước ngoài Mỹ vào trạng thái lửng lơ: họ tạm thời được hưởng cơ chế linh hoạt hiện tại, nhưng phải lên kế hoạch với giả định rằng quy định mới có thể vẫn được khôi phục. Trong giai đoạn này, người nước ngoài buộc phải thận trọng hơn với việc tuân thủ điều kiện thị thực, đồng thời theo dõi sát các diễn biến tại tòa án. Dù hệ thống mở đang được bảo vệ, sự bất định kéo dài có nguy cơ khiến nhiều người cân nhắc chuyển hướng sang các điểm đến khác ổn định hơn cho học tập và sự nghiệp.
