Lệnh tạm hoãn: Một cú phanh gấp cho kế hoạch siết visa du học sinh Mỹ
Lệnh tạm thời của thẩm phán liên bang Mỹ Dennis Saylor hoãn thi hành quy định giới hạn thời gian lưu trú đối với visa du học sinh Mỹ, nhà nghiên cứu và nhà báo quốc tế là quyết định pháp lý nhằm giữ nguyên cơ chế “thời gian có tư cách” đã tồn tại gần nửa thế kỷ, bảo vệ khả năng học tập và làm việc dài hạn của hàng triệu người nước ngoài tại Mỹ trong khi tranh chấp pháp lý về chính sách nhập cư còn tiếp diễn. Đây không phải một thủ tục mang tính kỹ thuật, mà là thông điệp chính trị: tòa án sẵn sàng chặn những bước đi được cho là vội vã của cơ quan hành pháp trong việc siết chặt nhập cư. Ngày 14/9, chỉ một ngày trước khi quy định mới dự kiến có hiệu lực, thẩm phán Saylor tại Boston đã ra phán quyết chặn triển khai các giới hạn mới đối với thời gian lưu trú của sinh viên, khách trao đổi và đại diện truyền thông nước ngoài. Quy định bị chặn vốn là một phần trong chiến dịch siết nhập cư của chính quyền Donald Trump, viện dẫn lý do an ninh quốc gia và chống gian lận thị thực. Về bản chất, đây là cuộc đọ sức trực diện giữa tòa án và một định hướng chính sách muốn thu hẹp sự hiện diện của sinh viên quốc tế Mỹ.
Quy định bị chặn: Từ “thời gian có tư cách” đến trần 4 năm và 240 ngày
Điểm gây tranh cãi nhất của đề xuất mới là việc thay thế cơ chế “thời gian có tư cách” bằng các mốc thời gian cứng cho từng loại visa. Trong gần 50 năm, sinh viên quốc tế chỉ cần giữ tư cách học tập hợp lệ là có thể ở lại Mỹ, không bị buộc rời đi hay xin gia hạn chỉ vì visa chạm đến một mốc thời gian cố định. Quy định mới của Bộ An ninh Nội địa lại áp một chiếc “đồng hồ đếm ngược” lên đời sống học thuật. Theo đề xuất, thị thực F dành cho sinh viên quốc tế bị giới hạn tối đa 4 năm, cũng như thị thực J cho người tham gia các chương trình trao đổi văn hóa và có thể làm việc tại Mỹ. Với nhà báo diện visa I, thời gian lưu trú từ mức có thể kéo dài nhiều năm, thậm chí lên đến 5 năm, bị siết còn tối đa 240 ngày. Đây là một cú chuyển hướng mạnh: từ linh hoạt theo chương trình học sang ràng buộc bằng con số cứng, tạo ra rủi ro gián đoạn cho những khóa học dài, nghiên cứu cần nhiều năm, hoặc hoạt động báo chí chuyên sâu.
Tác động lên hệ thống giáo dục và báo chí: Vì sao tòa án nói “thảm họa”?
Nếu quy định mới được áp dụng, người chịu tác động đầu tiên không phải là bộ máy nhập cư, mà là các trường đại học và phòng tin quốc tế. Hiện có khoảng 1,6 triệu người đang sử dụng thị thực F và khoảng 500.000 người có thị thực J tại Mỹ, phần lớn đang gắn với những chương trình học, nghiên cứu và trao đổi văn hóa dài hơi. Việc buộc họ tuân theo trần thời gian cố định là rủi ro trực tiếp đối với sự liên tục của các dự án khoa học và khóa học cao học. Thẩm phán Saylor nhấn mạnh các trường nghiên cứu hàng đầu như MIT và Harvard có tỷ lệ sinh viên nước ngoài rất cao, nhất là ở bậc sau đại học; nếu quy định mới có hiệu lực, họ có thể đối mặt với chi phí phát sinh lớn và suy giảm tuyển sinh ở mức được ông gọi là “mang tính thảm họa”. Ông cũng lưu ý hệ thống “thời gian có tư cách” đã giúp hàng chục triệu sinh viên và nhà nghiên cứu nước ngoài đến Mỹ, tạo ra nghiên cứu đột phá trong khoa học, y học, công nghệ và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong nhiều thập niên. Bằng cách đó, phán quyết lần này không chỉ bảo vệ quyền lợi cá nhân, mà còn bảo vệ hạ tầng tri thức của nước Mỹ.
Căng thẳng giữa siết nhập cư và nhu cầu giáo dục quốc tế
Chính quyền Trump và Bộ An ninh Nội địa lập luận rằng họ cần siết chặt visa để ngăn gian lận và tăng cường an ninh, ví dụ trường hợp người dùng visa sinh viên nhưng chỉ học một lớp mỗi học kỳ và ở lại nhiều thập niên. Nhưng lập luận này bị thẩm phán Saylor đánh giá là “đặc biệt yếu”, bởi không chứng minh được rằng toàn bộ hệ thống hiện tại là lỗ hổng cần bị bịt lại. Về phía nguyên đơn – liên minh các nghiệp đoàn và tổ chức giáo dục đại học – thông điệp rất rõ: nếu siết visa du học sinh Mỹ và giới hạn thời gian lưu trú một cách cơ học, Mỹ đánh đổi sức hút giáo dục quốc tế, nguồn nhân lực chất lượng cao và năng lực cạnh tranh khoa học – công nghệ của mình. Trong nhiều thập niên, các trường đại học Mỹ phụ thuộc đáng kể vào sinh viên và học giả quốc tế, đặc biệt trong các ngành STEM và y học. Vụ kiện vì thế trở thành biểu tượng của căng thẳng lớn hơn trong chính sách nhập cư: nước Mỹ muốn kiểm soát biên giới, nhưng cũng muốn tiếp tục là điểm đến của trí tuệ toàn cầu. Đặt nặng lý do an ninh mà bỏ qua lợi ích giáo dục là cách tiếp cận dễ dẫn đến tự cắt giảm sức mạnh mềm của chính nước Mỹ.
Điều gì tiếp theo cho sinh viên quốc tế Mỹ và nhà báo?
Lệnh hoãn của thẩm phán Saylor mới chỉ là bước đầu trong một cuộc chiến pháp lý còn dài. Ông chưa phán quyết về nội dung vụ kiện mà ấn định thêm một phiên điều trần vào ngày 2/10, đồng nghĩa là quy định siết thời gian lưu trú vẫn treo lơ lửng trên đầu sinh viên quốc tế Mỹ, nhà nghiên cứu và nhà báo nước ngoài. Hệ thống “thời gian có tư cách” tiếp tục được duy trì, nhưng không ai dám chắc nó sẽ không bị thay đổi trong tương lai gần. Về chính trị, chính quyền Trump chắc chắn sẽ tiếp tục bảo vệ đề xuất của mình như một phần trong chiến dịch siết nhập cư đã được triển khai từ nhiệm kỳ thứ hai. Về phía các trường đại học và liên minh giáo dục, phán quyết tạm thời là cơ hội để củng cố hồ sơ, đưa thêm bằng chứng về tác động tiêu cực của giới hạn thời gian lưu trú đối với tuyển sinh, nghiên cứu và kinh tế. Trong bối cảnh đó, sinh viên quốc tế và nhà báo nước ngoài cần theo dõi chặt chẽ diễn biến vụ kiện, bởi kết quả cuối cùng sẽ định hình lại cách họ lên kế hoạch học tập, làm việc và gắn bó dài hạn với nước Mỹ.
