BHYT sàng lọc ung thư: bước ngoặt chuyển BHYT từ chữa sang phòng
BHYT sàng lọc ung thư là chính sách đề xuất cho phép Quỹ bảo hiểm y tế chi trả chi phí khám, xét nghiệm và các dịch vụ kỹ thuật cần thiết để phát hiện sớm nhiều loại ung thư, theo lộ trình ưu tiên từng nhóm đối tượng và từng bệnh, nhằm giảm gánh nặng chi phí khi người dân đi tầm soát và hỗ trợ chuyển hệ thống từ tập trung điều trị sang chú trọng phòng bệnh. Điểm đáng nói của dự thảo nghị định là Bộ Y tế không chỉ tăng mức hưởng mà còn mở rộng chi trả bảo hiểm sang khám sàng lọc, chẩn đoán sớm 8 nhóm bệnh gồm 7 loại ung thư và viêm gan B, C. Danh mục dự kiến có ung thư cổ tử cung, vú, phổi, tuyến tiền liệt, đại trực tràng, dạ dày, gan và viêm gan virus B, C. Đây là nhóm bệnh đang gây tử vong cao, chi phí điều trị lớn, nên nếu phát hiện sớm bệnh ung thư, hệ thống y tế và người bệnh đều giảm áp lực dài hạn. Nhưng điều quan trọng người dân cần hiểu: quyền lợi BHYT mới này có lộ trình, điều kiện và không tự động áp dụng cho mọi xét nghiệm tầm soát.
Ai được ưu tiên hưởng quyền lợi BHYT mới và mức chi trả cụ thể
Dự thảo thiết kế rõ ràng theo hướng ưu tiên những nhóm dễ tổn thương, thay vì tăng đều cho tất cả mọi người cùng lúc. Người từ 75 tuổi trở lên, người khuyết tật nhẹ suy giảm khả năng lao động 35–60%, người dưới 18 tuổi và người thuộc hộ gia đình có mức sống trung bình là nhóm được ưu tiên hàng đầu. Theo đề xuất, các đối tượng hiện đang được thanh toán 80% chi phí khám chữa bệnh sẽ được nâng lên 85% từ 1/7/2027 và lên 90% từ 1/7/2029. Một phát biểu có thể trích dẫn là: "Bộ Y tế đề xuất BHYT tăng chi trả lên mức 95% đối với người cao tuổi từ 75 tuổi trở lên khi khám bệnh, chữa bệnh tại cấp ban đầu, cấp cơ bản". Từ 1/7/2030, nhóm ưu tiên này có thể đạt mức 95% tại tuyến ban đầu, trừ trường hợp đã có quyền lợi cao hơn. Các nhóm còn lại đang hưởng 80% sẽ được nâng lên 85% từ 1/7/2028 và 90% tại cấp ban đầu từ 1/7/2030. Đây là sự mở rộng quyền lợi BHYT mới nhưng đi kèm yêu cầu tăng mức đóng trong tương lai, nên người dân cần chuẩn bị tâm thế tham gia dài hạn.
Chi trả sàng lọc 8 bệnh ung thư và khám định kỳ: được gì, không được gì
Một trong những thay đổi quan trọng là mở rộng chi trả khám sàng lọc ung thư, nhưng cần nhìn thẳng: không phải ai cũng được tầm soát miễn phí cho mọi bệnh. Quỹ BHYT sẽ thanh toán chi phí khám, xét nghiệm, kỹ thuật cận lâm sàng, thuốc, thiết bị y tế, máu, vật tư, hóa chất và chi phí liên quan trong phạm vi quyền lợi và mức hưởng của từng người tham gia. Nếu trong quá trình sàng lọc phát hiện bệnh, chi phí điều trị tiếp theo vẫn được thanh toán theo luật BHYT hiện hành. Khám sức khỏe định kỳ cũng được đưa vào phạm vi chi trả từ 1/7/2027 cho một số nhóm đối tượng theo lộ trình ưu tiên, với mức thanh toán tối đa bằng 15% mức lương cơ sở. Đáng chú ý, xét nghiệm viêm gan B, C sẽ được thanh toán lồng ghép trong khám sức khỏe định kỳ từ thời điểm này. Riêng ung thư cổ tử cung, dự thảo thí điểm thanh toán sàng lọc từ 1/7/2028 và chính thức từ 1/1/2030. Từ 1/1/2030, việc chi trả sàng lọc ung thư vú, phổi, tuyến tiền liệt, đại trực tràng, cùng tăng huyết áp và đái tháo đường sẽ đi theo lộ trình do Bộ Y tế quy định. Điều đó nghĩa là người dân cần theo dõi kỹ hướng dẫn mỗi giai đoạn, thay vì nghĩ quyền lợi mở rộng là tức thì và đồng loạt.
Tăng mức đóng BHYT: cái giá của quyền lợi mở rộng
Không có bữa ăn miễn phí trong an sinh y tế: mở rộng chi trả bảo hiểm, thêm quyền lợi BHYT mới gần như luôn đi cùng tăng mức đóng để quỹ cân đối lâu dài. Dự thảo nêu rõ từ 1/7/2027, nhiều nhóm tham gia BHYT sẽ đóng 5,1% tiền lương tháng làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc, tăng 0,6 điểm phần trăm so với mức hiện hành. Sau ba năm, mức này có thể điều chỉnh lên 5,4%, rồi 6% sau ba năm tiếp theo. Ưu điểm là ngân sách Nhà nước được đề xuất tăng hỗ trợ cho nhiều nhóm: người khuyết tật nhẹ thuộc hộ cận nghèo được hỗ trợ 100% mức đóng; người cận nghèo tối thiểu 80%; học sinh, sinh viên tối thiểu 70%; hộ mức sống trung bình tối thiểu 50%; người được nuôi dưỡng tại cơ sở từ thiện, tôn giáo cũng tối thiểu 50%. Nhưng hỗ trợ chỉ là một phần, phần còn lại vẫn cần trách nhiệm đóng của người dân và người sử dụng lao động. Ai đang chần chừ tham gia BHYT nên xem đây là tín hiệu rõ ràng: nếu muốn hưởng BHYT sàng lọc ung thư, quản lý bệnh mạn tính và điều trị dinh dưỡng, việc tham gia sớm và liên tục là gần như bắt buộc.
Người dân nên làm gì để tận dụng quyền lợi sàng lọc ung thư?
Với lộ trình đề xuất, Nghị định dự kiến có hiệu lực từ 1/4/2027, còn quy định khám sức khỏe định kỳ từ 1/1/2027. Điều này cho thấy câu chuyện không còn là "có nên sàng lọc hay không", mà là "chuẩn bị như thế nào để được chi trả". Người dân cần chủ động kiểm tra mình thuộc nhóm nào: trẻ dưới 18 tuổi, người cao tuổi, khuyết tật nhẹ, hộ mức sống trung bình hay các nhóm khác để dự đoán mức hưởng tương lai. Về thực tế tiếp cận, ba bước cơ bản gồm: (1) Duy trì thẻ BHYT liên tục, tránh gián đoạn; (2) Theo dõi thông báo của cơ quan bảo hiểm và cơ sở y tế về danh mục sàng lọc ung thư được thanh toán tại tuyến ban đầu; (3) Đăng ký khám định kỳ và tầm soát theo đúng lộ trình, ưu tiên các bệnh nằm trong danh mục chi trả. Khi phát hiện sớm bệnh ung thư nhờ BHYT, người bệnh không chỉ giảm chi phí điều trị dài hạn mà còn nâng cơ hội sống sót, dù điều này chưa được lượng hóa rõ trong dự thảo. Quan trọng hơn, sự tham gia rộng của người dân sẽ quyết định khả năng duy trì quỹ, nên mỗi thẻ BHYT là một lá phiếu cho hệ thống phòng bệnh bền vững.
