Từ quy định đến kỹ năng xử lý tình huống
Tuyên truyền pháp luật học đường là hoạt động giúp học sinh hiểu quy định, nhận ra dấu hiệu nguy hiểm và biết cách ứng xử hoặc tìm người hỗ trợ trong những tình huống có thể dẫn đến vi phạm hay tổn hại. Giá trị của cách làm này nằm ở việc biến kiến thức thành phản ứng cụ thể, thay vì dừng ở lời nhắc chung chung về nội quy.
Tại Trường THCS Đề Thám, hơn 2.000 học sinh tham gia chương trình về phòng, chống vi phạm pháp luật; nội dung gồm bạo lực học đường, xâm hại trẻ em, nguy cơ vi phạm trong học sinh, an toàn trên mạng và kỹ năng tự bảo vệ. Các em được hướng dẫn nhận diện hành vi đánh, xúc phạm, bắt nạt, cô lập bạn bè, cũng như nguy cơ bị dụ dỗ, đe dọa, lừa đảo hoặc quấy rối qua mạng xã hội và trò chơi trực tuyến. Đây là điểm mạnh đáng chú ý: học sinh được đặt trước những dấu hiệu có thể gặp trong đời sống hằng ngày, chứ không chỉ nghe định nghĩa pháp lý.
Phối hợp liên ngành giúp thông điệp gần với thực tế
Các chương trình tại Gia Lai cho thấy tuyên truyền pháp luật không phải phần việc riêng của nhà trường hay công an. Tại THCS Đề Thám có đại diện Cục Cảnh sát hình sự, Công an tỉnh, ngành giáo dục cùng cán bộ, giáo viên; chương trình ở Trường THCS Trần Bá còn có lực lượng công an cấp xã và chính quyền địa phương tham gia. Sự phối hợp này có ý nghĩa thực chất: nhà trường hiểu bối cảnh học sinh, còn lực lượng công an có thể giải thích nguy cơ và cách tìm hỗ trợ từ góc độ thực thi pháp luật.
Nội dung được chuyển thành hướng dẫn dễ áp dụng: xử lý mâu thuẫn không dùng bạo lực, bảo vệ thông tin cá nhân, sử dụng mạng xã hội văn minh và báo cho gia đình, thầy cô hoặc cơ quan chức năng khi gặp tình huống vượt quá khả năng. Phòng chống vi phạm vì thế bắt đầu từ năng lực nhận biết và lên tiếng, chứ không chỉ từ hình thức kỷ luật sau sự việc. Muốn phối hợp có hiệu quả, những kênh tìm trợ giúp cần đủ rõ để học sinh biết phải tìm ai khi cần.
THCS và THPT: cùng mục tiêu, khác trọng tâm
Ở cấp THCS, chương trình tại Đề Thám và Trần Bá tập trung vào những tình huống gần với quan hệ bạn bè, bắt nạt, xâm hại và rủi ro trên mạng; học sinh được luyện cách ứng xử khi có mâu thuẫn và chủ động tìm người giúp đỡ. Với lứa tuổi này, việc gọi đúng tên hành vi như xúc phạm hay cô lập bạn bè có thể giúp các em nhận ra vấn đề sớm hơn, thay vì xem đó là chuyện đùa hoặc xung đột nhỏ.
Tại Trường THPT số 2 Phan Bội Châu, nội dung mở rộng sang phòng, chống mua bán người, lừa đảo trực tuyến, an toàn thoát nạn và tái hòa nhập cộng đồng; học sinh còn được hướng dẫn xử lý nguy cơ cháy, đuối nước và tai nạn giao thông. Khác biệt này cho thấy tuyên truyền nên điều chỉnh theo độ tuổi và mức độ tự chủ của học sinh. Một bài nói chung cho mọi cấp học khó tạo được tác động tương đương nếu không gắn với những rủi ro các em có thể gặp.
Đo hiệu quả bằng khả năng lên tiếng
Các buổi tuyên truyền còn có hoạt động trực quan và hỗ trợ học sinh khó khăn: chương trình tại THCS Trần Bá trao 10 suất học bổng cùng 400 sản phẩm truyền thông, đồ dùng học tập; tại THPT số 2 Phan Bội Châu, ban tổ chức trao 10 suất học bổng và 350 phần quà. Những hỗ trợ này bổ sung cho hoạt động giáo dục, nhưng không nên bị xem là thước đo chính của hiệu quả.
Điều đáng quan tâm hơn là học sinh có nhận ra dấu hiệu bị bắt nạt, dụ dỗ hay lừa đảo; có biết bảo vệ dữ liệu cá nhân; và có dám tìm đến người lớn đáng tin cậy khi bị đe dọa hay không. Các chương trình ở nhiều trường đã tạo nền tảng bằng sự phối hợp giữa công an, ngành giáo dục, gia đình và nhà trường. Kết luận cần rõ: tuyên truyền chỉ có sức nặng khi kiến thức được chuyển thành kỹ năng và một con đường trợ giúp an toàn. Với học sinh Gia Lai, đó mới là cách phòng ngừa thiết thực, giúp trường học an toàn hơn trước các nguy cơ trong lớp lẫn trên không gian mạng.
