An toàn số phải được dạy bằng tình huống đời thực
Chiến dịch “Not Alone” là chương trình truyền thông và tập huấn giúp trẻ em, thanh thiếu niên nhận diện nguy cơ trên mạng, tự bảo vệ mình và biết tìm người hỗ trợ khi gặp sự cố. Thông điệp “Kết nối không tổn thương” đặt trọng tâm đúng chỗ: an toàn mạng học sinh không chỉ là tránh nhấp vào liên kết lạ, mà còn là biết bảo vệ ranh giới cá nhân và tôn trọng người khác.
Sáng 2/11, Công an tỉnh Khánh Hòa phối hợp với Câu lạc bộ Niềm tin số Khánh Hòa và các đơn vị tổ chức hoạt động hưởng ứng chiến dịch, với hơn 900 cán bộ, giáo viên và học sinh tham dự. Báo cáo viên thuộc lực lượng an ninh mạng trực tiếp chia sẻ kiến thức thực tế, giúp người học nhận diện rủi ro lộ thông tin và những thủ đoạn tiếp cận, thao túng hoặc lừa gạt học sinh. Quy mô đông người tạo độ phủ, nhưng giá trị của chương trình nằm ở việc biến cảnh báo thành kỹ năng có thể áp dụng.
Kỹ năng cụ thể thay cho lời cảnh báo chung chung
Học sinh được hướng dẫn nhận biết hành vi bất thường trên mạng xã hội, cảnh giác với người lạ chủ động kết bạn, lời mời hấp dẫn và yêu cầu gửi ảnh hay thông tin riêng tư. Các buổi tập huấn cũng nhấn mạnh việc bảo vệ thông tin cá nhân, thận trọng với đường dẫn không rõ nguồn gốc và không đáp trả lời công kích bằng lời lẽ gây tổn thương. Đây là những kỹ năng an toàn số thiết thực hơn một lời dặn “hãy cẩn thận”, vì chúng gắn với lựa chọn cụ thể mà học sinh thường gặp.
Khi bị quấy rối hoặc thấy không an toàn, học sinh được khuyến khích lưu bằng chứng, chặn và báo cáo tài khoản vi phạm, rồi tìm đến người lớn đáng tin cậy hoặc cơ quan chức năng. Cách tiếp cận này giúp phòng tránh xâm hại mạng mà không đẩy trách nhiệm xử lý hoàn toàn lên vai trẻ. Thông điệp cũng mở rộng sang ứng xử: phía sau mỗi tài khoản là một người thật, có cảm xúc thật, nên sự tôn trọng phải hiện diện cả trong môi trường số.
Nhà trường và giáo viên là một phần của mạng lưới bảo vệ
“Not Alone” không chỉ hướng đến học sinh. Tại các buổi sinh hoạt, giáo viên cũng được trang bị cách nhận diện lừa đảo phổ biến như giả danh bắt cóc trực tuyến hoặc lời mời kết bạn giả, đồng thời học cách ứng phó với nội dung độc hại và bắt nạt mạng. Điều này quan trọng vì học sinh cần một người lớn đủ hiểu biết để lắng nghe và hỗ trợ, thay vì bị trách móc khi kể về sự cố.
Ở Trường THPT Hà Đông, đại sứ học sinh chia sẻ trải nghiệm từng bị chế giễu, xúc phạm trên mạng và cách vượt qua. Câu chuyện cá nhân giúp biến bài học về ứng xử tử tế thành điều gần gũi; hoạt động vẽ tranh cũng để học sinh thể hiện mong muốn về không gian mạng không bắt nạt và không ai phải chịu tổn thương trong im lặng. Sự kết hợp giữa chia sẻ, hướng dẫn của công an và hoạt động sáng tạo khiến nhà trường không chỉ là nơi tiếp nhận thông tin mà còn là điểm tựa để lên tiếng.
Từ tập huấn đến thói quen tìm kiếm trợ giúp
Chiến dịch diễn ra từ ngày 10/10 đến 10/12, hướng đến trẻ em và thanh thiếu niên từ 10 đến 22 tuổi, đồng thời thúc đẩy phối hợp giữa gia đình, nhà trường và cộng đồng. Tại một buổi sinh hoạt ở Trường Tiểu học Lê Ngọc Hân, học sinh và giáo viên thực hành xử lý tình huống để ghi nhớ nguyên tắc: chủ động nhận diện, ngắt kết nối với nguy cơ, lên tiếng và chia sẻ. Cách học qua tình huống giúp các em có sẵn bước hành động khi gặp lừa đảo, bắt nạt hoặc dấu hiệu xâm hại.
Các chương trình tập huấn không thể tự mình loại bỏ mọi nguy hiểm trực tuyến; điều cần duy trì là sự phối hợp sau buổi học. Công an phường Hai Bà Trưng cho biết sẽ tiếp tục kết hợp với cơ sở giáo dục và lực lượng chuyên môn để xây dựng môi trường mạng an toàn, lành mạnh cho người trẻ. Đây là hướng đi đáng ủng hộ: dạy kỹ năng, tạo kênh cầu cứu và bảo đảm người lớn sẵn sàng đồng hành. Khi học sinh hiểu mình không đơn độc, kiến thức tự bảo vệ mới có cơ hội trở thành thói quen.
