Từ nghiên cứu đến sản phẩm, khoảng cách vẫn còn
Thương mại hóa nghiên cứu là quá trình biến kết quả khoa học và công nghệ thành sản phẩm, dịch vụ hoặc giải pháp có thể đáp ứng nhu cầu thực tế của thị trường. Đây là phép thử quan trọng của đổi mới sáng tạo số: nghiên cứu chỉ tạo tác động rộng khi doanh nghiệp có thể tiếp cận, hoàn thiện và đưa công nghệ vào sử dụng.
Chiều 28/10/2026, trong khuôn khổ Tuần lễ Số Quốc tế Việt Nam, Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với các đối tác EU tổ chức Diễn đàn Đổi mới sáng tạo số ASEAN–EU, tập trung vào cách đưa chính sách hỗ trợ nghiên cứu và phát triển công nghệ vào thực tiễn doanh nghiệp. Trọng tâm ấy đúng hướng: không thiếu ý tưởng hay tuyên bố về tiềm năng công nghệ, nhưng cầu nối để doanh nghiệp thử nghiệm và ứng dụng kết quả nghiên cứu vẫn chưa đủ thông suốt.
Việt Nam đứng thứ 43 trong 139 nền kinh tế về Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu năm 2026, đồng thời xếp thứ ba ASEAN. Thứ hạng này cho thấy nền tảng đáng kể, nhưng không thể thay thế câu trả lời cho câu hỏi thiết thực hơn: doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, có thể biến nghiên cứu thành sản phẩm đến đâu?
Ba nút thắt nằm ở cơ chế, hạ tầng và con người
Nút thắt đầu tiên là cơ chế hỗ trợ chưa đến được đúng nơi cần thiết. Doanh nghiệp nhỏ và vừa thường hạn chế về vốn, nhân lực và khả năng tiếp cận công nghệ; vì vậy, có chính sách trên giấy chưa đủ nếu doanh nghiệp không thể tìm nguồn lực, đối tác nghiên cứu hay hỗ trợ thử nghiệm phù hợp. Các tổ chức trung gian và mô hình nghiên cứu gắn với khu vực tư nhân có thể giúp thu hẹp khoảng cách này.
Nút thắt thứ hai là hạ tầng, dữ liệu và năng lực tính toán, đặc biệt khi các ứng dụng AI đòi hỏi nền tảng kỹ thuật đủ sức phục vụ nghiên cứu lẫn triển khai. Nút thứ ba là nhân lực chất lượng cao và liên kết còn lỏng giữa viện, trường, doanh nghiệp và cơ quan nhà nước. Gộp những vấn đề này thành một bài toán công nghệ sẽ bỏ sót điều cốt lõi: hạ tầng không tự tạo ra sản phẩm nếu thiếu người biết sử dụng và cơ chế để doanh nghiệp tham gia.
Kinh nghiệm được nêu tại diễn đàn gợi ý cách làm cụ thể. Các tổ chức nghiên cứu và công nghệ ở Áo hỗ trợ doanh nghiệp thử nghiệm, hoàn thiện rồi thương mại hóa công nghệ; phía doanh nghiệp, Nokia nhấn mạnh nghiên cứu dài hạn cần gắn chặt với hợp tác công nghiệp.
Hợp tác ASEAN–EU cần đo bằng kết quả ứng dụng
Hợp tác ASEAN EU có lý do rõ ràng: kết nối năng lực công nghệ của châu Âu với nhu cầu thị trường ASEAN, đồng thời mở cơ hội phối hợp về AI, hạ tầng số, kỹ năng, kết nối an toàn và tiêu chuẩn số. Kế hoạch công tác số EU–ASEAN được thông qua tháng 1/2026 cũng mở hướng hợp tác nghiên cứu qua chương trình Horizon Europe. Nhưng danh mục chủ đề rộng chỉ có ý nghĩa nếu chuyển thành dự án mà doanh nghiệp trong khu vực có thể tham gia và hưởng lợi.
Tác động đến người dân cũng phụ thuộc vào việc công nghệ đi ra khỏi phòng nghiên cứu. Tại Quảng Ninh, thiết bị bay không người lái, dữ liệu số và AI được kết hợp để đo đạc, lập bản đồ và quản lý đất đai; địa phương đã hoàn thành hơn 80% khối lượng bay chụp ảnh 2D phục vụ số hóa dữ liệu đất đai. Ở Singapore, chương trình AI Singapore triển khai hơn 350 dự án AI với doanh nghiệp, đào tạo khoảng 600 kỹ sư và phổ cập kiến thức AI cho hơn 350.000 người dân.
Đây là những ví dụ cho thấy đổi mới không chỉ nằm ở công nghệ mới, mà còn ở năng lực đưa công nghệ vào dịch vụ và hoạt động cụ thể. Các đại biểu đề xuất mở rộng hợp tác nghiên cứu, thử nghiệm công nghệ và phát triển nguồn nhân lực giữa ASEAN và EU. Kết luận nên thẳng thắn: thành công không được đo bằng số thỏa thuận, mà bằng việc doanh nghiệp tiếp cận được nghiên cứu, công nghệ được thử nghiệm và người dân nhận được lợi ích rõ ràng.
