Công nghiệp thế hệ mới không thể chỉ đo bằng diện tích
Công nghiệp thế hệ mới là mô hình sản xuất dựa trên công nghệ và đổi mới sáng tạo, trong đó doanh nghiệp, nhân lực, cơ sở nghiên cứu và nhà đầu tư phối hợp để đưa tri thức vào sản phẩm và hoạt động kinh doanh. Đây là lý do quỹ đất, dù cần thiết, không thể tự mình tạo nên lợi thế công nghiệp lâu dài. Ngày 26/10, tại Ngày Đổi mới sáng tạo mở trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Trương Minh Huy Vũ nhấn mạnh thành phố cần xây dựng hệ sinh thái kết nối trường đại học, viện nghiên cứu, vườn ươm, doanh nghiệp và nhà đầu tư. Quan điểm này đặt trọng tâm đúng vào chất lượng liên kết: mặt bằng và hạ tầng tạo điều kiện khởi đầu, còn khả năng biến tri thức thành năng lực sản xuất mới quyết định thành phố có đi xa hay không.
Mắt xích cần nối là nghiên cứu với nhu cầu thị trường
TP.HCM đã có hơn 40 vườn ươm, trung tâm đổi mới sáng tạo và cơ sở ươm tạo công nghệ. Nhưng số lượng tổ chức chỉ có ý nghĩa khi nghiên cứu tìm được đường tới doanh nghiệp, nhà đầu tư và thị trường. Thành phố cần đánh giá các mô hình này qua khả năng giải quyết bài toán sản xuất, thay vì chỉ đếm dự án hay hoạt động kết nối. Một hướng đi đáng chú ý là các đơn vị hợp tác trực tiếp với tập đoàn, doanh nghiệp và đối tác quốc tế, lấy nhu cầu thị trường làm định hướng nghiên cứu và phát triển sản phẩm. Trung tâm SoiHub, chẳng hạn, tiếp nhận bài toán cụ thể từ doanh nghiệp và địa phương rồi kết nối chuyên gia, nhà khoa học cùng đối tác công nghệ để tìm giải pháp. Cách làm này giúp thu hẹp khoảng cách giữa nghiên cứu trong trường đại học và thương mại hóa công nghệ—một điều kiện thiết yếu để hệ sinh thái đổi mới tạo ra giá trị sản xuất, không dừng ở ý tưởng.
Không gian mở rộng, nhưng phải đi cùng năng lực công nghệ
Sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, TP.HCM có thêm dư địa tổ chức lại không gian sản xuất và phát triển các ngành công nghiệp mới. Bắc Tân Uyên và Châu Đức được định hướng cho các không gian công nghiệp quy mô lớn, gắn với hạ tầng năng lượng như điện mặt trời, điện gió ngoài khơi và hệ thống kết nối năng lượng. Thành phố cũng ưu tiên phát triển 11 công viên công nghệ số, bên cạnh công nghiệp công nghệ cao và nông nghiệp công nghệ cao. Đây là cơ hội để giảm sức ép về quỹ đất ở khu vực trung tâm và bố trí sản xuất phù hợp hơn. Tuy vậy, mở rộng địa giới không đồng nghĩa tự động nâng cấp công nghiệp TP.HCM. Nếu các khu mới chỉ cung cấp mặt bằng mà thiếu nhân lực phù hợp, công nghệ và liên kết nghiên cứu, thành phố sẽ tái tạo mô hình cũ trên một không gian lớn hơn. Quy hoạch và hạ tầng vì thế cần được thiết kế để nuôi dưỡng hoạt động đổi mới, không chỉ để đón nhà máy.
Từ mở rộng mặt bằng sang tăng năng lực liên kết
Ưu tiên đổi mới sáng tạo cho thấy TP.HCM đang chuyển câu hỏi phát triển công nghiệp từ “có bao nhiêu đất?” sang “các nguồn lực có phối hợp được không?”. Thành phố có mạng lưới trường đại học, viện nghiên cứu, vườn ươm, doanh nghiệp, nhà đầu tư và cơ chế chính sách cần được kết nối thành một chuỗi đưa công nghệ vào sản xuất. Đó là thước đo thực chất hơn diện tích quy hoạch. Bước tiếp theo phải là duy trì hợp tác quanh các nhu cầu cụ thể và biến kết quả nghiên cứu thành giải pháp có thể triển khai. Tại sự kiện, Bộ Khoa học và Công nghệ đề nghị TP.HCM chủ động thử nghiệm các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, thiết bị bay không người lái, hệ thống tự hành, sản xuất thông minh và xây dựng trung tâm xuất sắc về trí tuệ nhân tạo. Thành phố đang hoàn thiện quy hoạch tổng thể, dự kiến trình và ban hành trong tháng 11/2026. Kết luận nên rõ ràng: quỹ đất mở cửa cho công nghiệp, nhưng hệ sinh thái đổi mới mới quyết định loại công nghiệp nào sẽ hình thành.
