Trường nội trú vùng biên: từ “điểm trường lẻ” đến không gian học tập mở
Trường nội trú vùng biên là các cơ sở giáo dục được xây dựng tập trung tại khu vực biên giới và miền núi, với phòng học, khu nội trú, thư viện và sân chơi đồng bộ, nhằm đưa học sinh miền núi – chủ yếu là con em đồng bào dân tộc thiểu số – ra khỏi những điểm trường lẻ thiếu thốn để bước vào môi trường học tập an toàn, hiện đại và có cơ hội kết nối với thế giới bên ngoài. Những ngày đầu năm học 2026-2027, Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Buôn Đôn ở xã biên giới cùng tên của tỉnh Đắk Lắk đón học sinh trong diện mạo mới, với phòng học rộng rãi, thiết bị dạy học hiện đại, thư viện khang trang và khu nội trú được đầu tư đồng bộ. Giữa đại ngàn Trường Sơn, nhiều ngôi trường phổ thông dân tộc nội trú liên cấp mới cũng đang mang đến không gian học tập, ăn ở khang trang cho hàng nghìn học sinh vùng biên, đồng thời tạo ra một không gian kết nối cộng đồng.
Buôn Đôn và A Lưới 4: cơ sở vật chất trường học trở thành “đòn bẩy” giáo dục dân tộc thiểu số
Điểm đáng nói ở các trường nội trú vùng biên mới là mức độ đầu tư đồng bộ vào cơ sở vật chất trường học, không chỉ để đủ điều kiện dạy chữ mà còn thay đổi chất lượng sống của học sinh dân tộc thiểu số. Buôn Đôn là xã biên giới có diện tích tự nhiên hơn 111.000 ha, dân cư phân tán, giao thông nhiều nơi còn khó khăn; trước đây, nhiều học sinh phải vượt hàng chục km để đến trường. Việc xây dựng 3 Trường Phổ thông nội trú tiểu học và trung học cơ sở ở các xã biên giới Buôn Đôn, Ia Lốp, Ia R’vê, khởi công từ tháng 11/2025 với tổng mức đầu tư lớn đã tạo bước ngoặt hạ tầng giáo dục tại đây. Ở xã biên giới A Lưới 4, nơi đa số người dân là đồng bào dân tộc thiểu số với điều kiện kinh tế – xã hội còn nhiều vướng mắc, chính quyền xác định giáo dục là “chìa khóa cốt lõi để nâng cao dân trí và giúp người dân thoát nghèo bền vững”. Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS xã A Lưới 4 được quy hoạch bài bản trên diện tích gần 5 ha, phục vụ 1.400 học sinh với 42 lớp, phòng học chuyên môn và phòng làm việc của giáo viên đều trang bị thiết bị hiện đại, từ tivi màn hình lớn, bảng chống lóa đến hệ thống âm thanh và máy móc hỗ trợ chuyển đổi số, cùng khối nhà nội trú cho học sinh và khu phòng công vụ cho giáo viên vùng cao.
Hàng nghìn học sinh miền núi: từ yên tâm ăn ở đến cơ hội giảm nghèo
Bước chuyển lớn của giáo dục dân tộc thiểu số không nằm ở những bức tường mới sơn mà ở việc hàng nghìn học sinh miền núi được đưa vào môi trường học tập tập trung, an toàn, có cơ hội vươn lên. Năm học 2026-2027, Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Buôn Đôn có 41 lớp với 1.120 học sinh, trong đó 941 em là học sinh dân tộc thiểu số, chiếm 84%; khu nội trú giúp các em ở xa yên tâm học tập, sinh hoạt thay vì phải đi lại vất vả. Tại các xã vùng biên phía Tây một thành phố miền Trung, sự xuất hiện của 6 trường phổ thông dân tộc nội trú liên cấp mới đưa hơn 4.600 học sinh, thuộc nhiều dân tộc thiểu số, vào chung những ngôi trường có đầy đủ phòng học, khu nội trú, sân chơi, sân thể thao và công trình phục vụ sinh hoạt, thay vì phân tán ở vô số điểm trường nhỏ trên địa bàn rộng lớn. Theo nhận định được nêu tại A Lưới 4, những lớp học mới tinh tươm đã trở thành “đòn bẩy” để học sinh vùng miền núi vươn lên giảm nghèo trong tương lai. Sự đầu tư chu đáo cho cấp mầm non với đồ dùng, đồ chơi, trang thiết bị dạy học, sơn sửa phòng học, xây cổng và hàng rào cũng giúp phụ huynh yên tâm gửi con, tập trung lao động sản xuất để tăng thu nhập.
Không gian nuôi dưỡng ước mơ và kết nối với thế giới bên ngoài
Cơ sở vật chất khang trang không chỉ giúp học sinh vùng biên yên tâm học tập, rèn luyện mà còn mở ra một thế giới trải nghiệm mới – điều mà giáo dục dân tộc thiểu số từng thiếu hụt. Trong những lớp học mới, thiết bị dạy học thông minh như tivi màn hình lớn có chức năng cảm ứng giúp học sinh tương tác trực tiếp, quan sát bài dễ hơn; nhiều em lần đầu được tiếp cận thư viện với phong phú đầu sách để đọc thêm, mở rộng kiến thức. Khi có hệ thống cơ sở vật chất đồng bộ, sân bãi rộng, học sinh vùng cao có thêm cơ hội tham gia các chương trình văn hóa, nghệ thuật, thiện nguyện quy mô lớn, nhờ đó tự tin hơn và nuôi dưỡng những ước mơ vượt ra khỏi bản làng. Những chương trình như Trung thu "Trăng sáng muôn nơi - Vầng trăng chiến sỹ" được tổ chức tại các trường nội trú vùng biên cho thấy biên giới đang trở thành điểm đến của yêu thương, là nơi thế giới bên ngoài đến gần với trẻ em miền núi, để các em được tham gia sự kiện, nói lên ước mơ và làm cho thế giới của mình rộng mở hơn. Ngôi trường mới, như cách một giáo viên nhận xét, không chỉ rút ngắn khoảng cách địa lý mà còn mở thêm cơ hội để học sinh tiếp tục con đường học tập, nuôi dưỡng ước mơ và hướng tới tương lai.
Từ hạ tầng đến chất lượng: bước đường dài của giáo dục vùng biên
Điều dễ thấy là trường nội trú vùng biên với cơ sở vật chất trường học hiện đại đã tạo ra bước nhảy vọt về điều kiện học tập cho học sinh miền núi. Nhưng nếu dừng ở hạ tầng, cơ hội đổi đời sẽ bị bỏ lỡ. Thực tế tại Buôn Đôn cho thấy, với tỉ lệ học sinh dân tộc thiểu số cao, giáo viên phải dành nhiều thời gian giúp các em làm quen với phương pháp học mới, từng bước hình thành sự tự tin, khuyến khích đọc nhiều, luyện từ và mạnh dạn giao tiếp tiếng Việt để không bị tụt lại. Ở A Lưới 4, ban giám hiệu đang rà soát theo đề án vị trí việc làm để đề xuất chính quyền điều động, tăng cường giáo viên từ nơi thừa về bổ sung cho trường, bảo đảm chất lượng giảng dạy tương xứng với quy mô 1.400 học sinh. Thời gian tới, ngành giáo dục được định hướng tiếp tục phối hợp với chính quyền địa phương và các đơn vị liên quan để vận hành nhà trường hiệu quả, bố trí đội ngũ phù hợp, bổ sung nhân lực khi cần thiết và tập trung nâng cao chất lượng dạy học. Từ những hoạt động tại các ngôi trường mới ở vùng biên, có thể thấy giá trị của chúng không chỉ đo bằng số phòng học, khu nội trú hay sân bãi, mà ở việc trở thành điểm hội tụ của giáo dục, văn hóa và các nguồn lực xã hội – nơi những ước mơ nhỏ bé của trẻ em dân tộc thiểu số có cơ hội thành hiện thực.
