Bệnh án tâm thần giả mạo là gì và vì sao vụ 42 bị cáo nguy hiểm
Bệnh án tâm thần giả mạo là hồ sơ y khoa và kết luận giám định bị cố ý làm sai sự thật về tình trạng nhận thức, hành vi của một người nhằm mang lại lợi ích cho một số cá nhân hoặc nhóm, thường là để trốn tránh trách nhiệm hình sự, chiếm đoạt tiền bạc hoặc lạm dụng chính sách, qua đó phá vỡ niềm tin vào hệ thống pháp luật và y tế. Vụ việc 42 bị cáo, trong đó có hai cựu viện trưởng Viện Pháp y tâm thần Trung ương Biên Hòa, bị truy tố vì nhận tiền để làm sai lệch kết luận giám định và hồ sơ bệnh án tâm thần cho thấy mức độ nguy hiểm của lừa đảo giám định tâm thần đối với cả công lý lẫn an toàn xã hội. Đây không chỉ là một vụ án tham nhũng, mà là cú đánh trực diện vào niềm tin của người dân vào bác sĩ, giám định viên và cơ quan tố tụng.
Bên trong đường dây “bán” bệnh án: Khi người khỏe thành “mất năng lực”
Theo cáo trạng, từ tháng 1/2016 đến tháng 6/2024, các cựu lãnh đạo Bùi Thế Hùng, Lê Văn Hùng, Trần Văn Thành cùng đồng phạm đã ban hành 26 kết luận giám định tâm thần và 3 hồ sơ bệnh án sai sự thật. Nói thẳng, hệ thống lẽ ra phải bảo vệ sự thật lại bị biến thành công cụ để “hô biến” hàng chục người thành bệnh nhân tâm thần chỉ vì tiền. Số tiền chung chi cho mỗi trường hợp dao động từ 20 triệu đồng đến 2 tỷ đồng. Đây là lừa đảo giám định tâm thần ở mức có tổ chức: từ người nhận hối lộ, môi giới hối lộ đến cả chỉ đạo chuyển khoa điều trị trái quy định và cho người đang bắt buộc chữa bệnh về nhà sai luật. Một câu nói đáng nhớ trong hồ sơ: “Mỗi kết luận sai sự thật là một nhát cắt vào công lý” – và ở đây, đã có ít nhất 26 nhát cắt như vậy.
Cách các bác sĩ biến chất “phù phép” hồ sơ và những con số biết nói
Cáo trạng cho thấy các cựu viện trưởng và giám định viên không chỉ nhận hối lộ mà còn lợi dụng chức vụ để chiếm đoạt, chi sai kinh phí và làm giả hồ sơ bệnh án. Bùi Thế Hùng bị cáo buộc nhận hối lộ tổng cộng 1,25 tỷ đồng, trong đó hưởng lợi cá nhân 270 triệu đồng, đồng thời môi giới hối lộ 250 triệu đồng và chỉ đạo chi sai hơn 9,3 tỷ đồng. Lê Văn Hùng bị cáo buộc 18 lần nhận hối lộ với tổng số 768 triệu đồng và chiếm đoạt 1,9 tỷ đồng bằng cách cắt phần trăm tiền thanh toán cho giám định viên. Cựu giám đốc Trung tâm Pháp y khu vực Tây Nguyên Trần Văn Thành bị xác định cùng đồng phạm nhận 330 triệu đồng trong 3 vụ để ban hành một kết luận giám định sai sự thật. Những con số này cho thấy đây không phải vài “con sâu”, mà là một cơ chế trục lợi có hệ thống, kéo dài nhiều năm.
Làm sao nhận biết hồ sơ giả mạo và không để quyền lợi của mình bị bán đứng
Sau vụ án này, bất kỳ ai cũng phải tự nâng cao cảnh giác với bệnh án tâm thần giả mạo, đặc biệt trong các vụ việc liên quan đến tranh chấp, hình sự hoặc bồi thường. Nhận biết hồ sơ giả mạo không hề dễ, nhưng có thể bắt đầu từ việc quan sát những điểm bất thường: các lần giám định diễn ra quá sát thời điểm khởi tố; chẩn đoán thay đổi đột ngột mà không có quá trình điều trị; hoặc hồ sơ thiếu hẳn dữ liệu về tiền sử bệnh, quá trình bệnh sử. Khi thấy những bất thường này, người dân nên chủ động yêu cầu đối chiếu thông tin với cơ sở giám định chính thức, đồng thời đề nghị thêm một kết luận độc lập từ đơn vị khác. Bảo vệ quyền lợi bệnh nhân không chỉ là việc của cơ quan chức năng; đó là trách nhiệm của mỗi cá nhân khi ký vào bất kỳ giấy tờ y tế nào liên quan đến mình hoặc người thân, đặc biệt trong bối cảnh lừa đảo giám định tâm thần đã được chứng minh là có thật.
Phiên tòa chỉ kéo dài 7 ngày, nhưng hệ quả niềm tin thì lâu dài
Phiên tòa sơ thẩm dự kiến kéo dài 7 ngày, nhưng những gì cần điều tra, làm rõ về sai phạm của nhiều cựu cán bộ tại các cơ sở pháp y và bệnh viện tâm thần vẫn còn tiếp tục, do chưa đủ chứng cứ xử lý nên phải tách vụ việc để điều tra thêm. Điều đó cho thấy “vết dầu loang” của bệnh án tâm thần giả mạo có thể còn rộng hơn những gì đang bị truy tố. Về mặt tích cực, việc khởi tố và xét xử 42 bị cáo là thông điệp rõ ràng rằng bất cứ ai dùng chuyên môn y khoa để mua bán công lý đều phải trả giá. Nhưng về lâu dài, nếu xã hội muốn bảo vệ quyền lợi bệnh nhân, không thể chỉ trông chờ vào vài vụ án điểm. Cần cơ chế kiểm tra chéo, minh bạch dữ liệu giám định, và quan trọng nhất là văn hóa nói không với “chạy” hồ sơ, dù là hồ sơ tâm thần hay bất cứ loại hồ sơ nào.
