Một bước chạy vào làn xe có thể lấy đi mạng người
Tai nạn cao tốc là va chạm xảy ra trên tuyến đường dành riêng cho xe cơ giới, nơi phương tiện di chuyển nhanh và người đi bộ không được phép tùy tiện đi vào. Vì vậy, một hành vi băng cắt tưởng như giúp rút ngắn quãng đường có thể khiến người đi bộ không còn cơ hội tránh xe.
Khoảng 6h55 ngày 2-11, tại Km 192+300 cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ, hướng Ninh Bình - Hà Nội, thuộc xã Hồng Vân, một người đàn ông bất ngờ chạy ngang đường. Ô tô con đi ở làn sát dải phân cách giữa; tầm nhìn bị xe tải chạy ở làn bên cạnh che khuất, khiến tài xế không kịp xử lý và tông trúng người đàn ông, làm nạn nhân tử vong tại chỗ.
Theo dữ liệu camera hành trình, xe con chạy khoảng 90km/h, đúng làn được phép. Tốc độ ấy không tự nó chứng minh tài xế có lỗi hay không: điều cần làm rõ là người lái có thể nhìn thấy nguy cơ, có thời gian phản ứng và đã tuân thủ đầy đủ quy tắc hay chưa. Cơ quan điều tra vẫn đang xác minh vụ việc; đánh giá ban đầu không thay thế kết luận chính thức.
Lỗi của người đi bộ là trọng tâm, nhưng chưa phải kết luận cuối
Cục Cảnh sát giao thông nhận định sơ bộ rằng, nếu loại trừ khả năng tự tử hoặc nguyên nhân khác, hành vi chạy cắt ngang cao tốc là nguyên nhân chính dẫn đến hậu quả và vi phạm khoản 3 Điều 25 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ. Đây là đánh giá có cơ sở từ diễn biến được nêu, nhưng trách nhiệm pháp lý cuối cùng phải chờ cơ quan điều tra xác minh đầy đủ.
Cao tốc dành riêng cho xe cơ giới; người đi bộ và phương tiện bị cấm không được đi vào, trừ trường hợp thực hiện nhiệm vụ theo quy định. Do đó, việc người đi bộ qua đường ở đây không thể được xem như lựa chọn băng qua một tuyến phố thông thường. Xe chạy nhanh, khoảng cách phản ứng ngắn và vật cản có thể che khuất tầm nhìn khiến một tình huống bất ngờ nhanh chóng trở thành tai nạn chết người.
Rủi ro không dừng ở người bị va chạm. Khi người đi bộ xuất hiện đột ngột, tài xế khác có thể phanh gấp hoặc đánh lái, tạo nguy cơ va chạm dây chuyền. Bởi vậy, cấm người đi bộ vào cao tốc không phải quy định hình thức: đó là hàng rào an toàn cho cả người đi bộ lẫn những người đang lưu thông.
Trách nhiệm tài xế phụ thuộc vào khả năng phòng tránh
Trách nhiệm tài xế không thể được xác định chỉ từ hậu quả nghiêm trọng, cũng không thể được miễn trừ chỉ vì nạn nhân đi sai. Cần xem xét dữ liệu tốc độ, làn đường, giấy phép lái xe, tình trạng tỉnh táo, kỹ thuật phương tiện và liệu người lái có thể hoặc buộc phải lường trước nguy cơ hay không. Trong vụ việc này, Cục Cảnh sát giao thông cho biết các điều kiện ban đầu của người lái và phương tiện được đánh giá là bảo đảm quy định.
Cục nêu rằng nếu xác định tài xế không thể lường trước hoặc không buộc phải lường trước hậu quả, vụ việc có thể được xem xét là sự kiện bất ngờ theo pháp luật hình sự; khi được xác định là bất khả kháng, trách nhiệm bồi thường dân sự cũng được xem xét theo quy định. Vì vậy, tài xế có thể không bị truy cứu hình sự trong trường hợp sự kiện bất ngờ, nhưng đây không phải kết luận tự động cho mọi vụ va chạm.
Cách phân định này hợp lý hơn việc quy trách nhiệm chỉ theo cảm tính: hành vi của người đi bộ có thể là nguyên nhân chính, nhưng vẫn phải kiểm tra từng dữ kiện và ngoại lệ pháp luật, kể cả khả năng tài xế cố ý gây thiệt hại. Kết luận cuối cùng trong vụ tai nạn tại Km 192+300 thuộc về cơ quan điều tra, không phải suy đoán từ một đoạn video hay thông tin ban đầu.
Đừng đánh đổi an toàn để tiết kiệm vài chục mét
Cảnh báo này cũng áp dụng trên đường đô thị. Tại khu vực trước cổng Bệnh viện Nhi đồng 1 ở đường Lý Thái Tổ, có người không đi theo vạch dành riêng và tự vượt dải phân cách dù điểm qua đường hợp lệ cách đó chưa đến 20m. Theo Nghị định 168/2024, người đi bộ qua đường không đúng nơi quy định hoặc vượt dải phân cách có thể bị phạt từ 150.000 đến 250.000 đồng.
Cái giá đáng ngại hơn tiền phạt là nguy cơ một tài xế bất ngờ phanh hoặc đánh lái, kéo theo tai nạn cho nhiều người. Muốn bảo đảm an toàn giao thông, hãy qua đường tại vạch dành cho người đi bộ, cầu vượt hoặc hầm chui; chấp hành đèn tín hiệu, quan sát kỹ và không dùng điện thoại hay đeo tai nghe khiến mình mất tập trung.
Cơ quan chức năng đang nghiên cứu sửa đổi, bổ sung quy định về trật tự, an toàn giao thông đường bộ; tại TP.HCM, lực lượng chức năng cũng dự kiến tuyên truyền, rà soát điểm đông người để đề xuất bổ sung vạch qua đường, sơn giảm tốc và tăng kiểm tra vi phạm. Nhưng hạ tầng hay chế tài không thể thay thế lựa chọn an toàn của mỗi người: cao tốc tuyệt đối không phải lối tắt cho người đi bộ.
