Vì sao phải ép khoa học rời phòng thí nghiệm để bước ra thị trường?
Từ phòng thí nghiệm đến ứng dụng là quá trình chuyển đổi các tri thức nền tảng và kết quả thử nghiệm trong hóa học, dược học phân tử và khoa học vật liệu thành giải pháp, công nghệ hoặc sản phẩm cụ thể phục vụ đời sống, công nghiệp và y tế, thông qua hợp tác liên ngành, kết nối đại học – doanh nghiệp và các chương trình hợp tác quốc tế có tổ chức, được thiết kế để rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu cơ bản và thị trường. Đây không còn là câu chuyện mang tính khẩu hiệu. Khi hóa học hiện diện ở mọi ngóc ngách từ dược phẩm, vật liệu mới, xử lý nước tới nông nghiệp và sức khỏe, việc kết quả nghiên cứu bị “mắc kẹt” trong bài báo khoa học là một lãng phí. Nếu không kéo mạnh khoa học ra khỏi vùng an toàn học thuật, chúng ta chấp nhận để người khác thương mại hóa những ý tưởng mà chính các nhà khoa học Việt đã có khả năng đặt nền móng.
VinFuture InnovaConnect: phép thử nghiêm túc cho đổi mới sáng tạo hóa học
Chương trình VinFuture InnovaConnect 2026 cho thấy cách một trường đại học có thể biến khẩu hiệu “đổi mới sáng tạo hóa học” thành hành động cụ thể. Thay vì chỉ nói về công bố quốc tế, chương trình tập trung vào xúc tác hiện đại, tổng hợp hữu cơ, hóa dược, khám phá thuốc và các phân tử có hoạt tính sinh học – đúng những mảng có tiềm năng chuyển hóa thành sản phẩm và quy trình công nghiệp. Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Minh Tâm, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh đang hướng đến một hệ sinh thái đại học đổi mới sáng tạo, kết nối nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng, đào tạo nhân lực chất lượng cao và hợp tác với doanh nghiệp. Đây là tuyên bố quan trọng, vì nó đặt trách nhiệm của trường đại học không chỉ ở tri thức mà còn ở việc đưa tri thức thành giá trị kinh tế. Khi diễn giả nói thẳng về “khả năng đưa kết quả nghiên cứu từ phòng thí nghiệm đến ứng dụng”, đó là cách tuyên bố rằng bài báo không còn là điểm dừng cuối cùng.
KeyLab và dược học phân tử: khi thực nghiệm bắt tay với tính toán
Ở Hà Nội, chuỗi hội thảo KeyLab đang âm thầm làm một việc mà nhiều hệ sinh thái nghiên cứu còn thiếu: buộc thực nghiệm phải nói chuyện bình đẳng với mô phỏng và tính toán trong dược học phân tử và khoa học vật liệu. Hội thảo quốc tế lần thứ 5 quy tụ hơn 35 diễn giả đến từ 10 quốc gia trong ba ngày, từ 05 đến 07/10/2026, tại cơ sở 334 Nguyễn Trãi, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, ĐHQGHN; họ cùng tập trung vào dược học phân tử, y học cá nhân hóa, công nghệ gene, kỹ thuật y sinh, phát triển thuốc theo nguyên lý mới, khoa học vật liệu, khoa học tính toán và trí tuệ nhân tạo. Một phòng thí nghiệm trọng điểm được thiết kế với hai đồng Giám đốc – một giáo sư Việt Nam và một giáo sư quốc tế – là thông điệp rõ ràng: không thể rút ngắn khoảng cách từ ý tưởng phân tử đến ứng dụng lâm sàng nếu thiếu nền tảng tính toán mạnh, mạng lưới hợp tác dài hạn và dòng nhân lực trẻ được đào tạo hai bên bờ châu Âu – Việt Nam.
Hợp tác đại học – viện – doanh nghiệp: mắt xích còn yếu nhưng đang chuyển động
Nếu phải chỉ ra mắt xích dễ đứt nhất trong hành trình từ phòng thí nghiệm đến ứng dụng, đó chính là đoạn chuyển giao sang doanh nghiệp. Tuy nhiên, những gì đang diễn ra quanh VinFuture InnovaConnect và KeyLab cho thấy các trường đại học đã bắt đầu coi đây là nhiệm vụ chiến lược, không phải phần việc bên lề. Chương trình InnovaConnect được thiết kế để thúc đẩy hợp tác giữa trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp, mở cơ hội trao đổi dự án chung, chương trình học thuật và chuyển giao công nghệ. Trong khi đó, phòng thí nghiệm trọng điểm liên kết giữa Viện Nghiên cứu Jülich và ĐHQGHN đã xây dựng mạng lưới trao đổi học viên cao học, nghiên cứu sinh giữa Việt Nam và châu Âu, cùng nhiều quỹ tài trợ nghiên cứu. Nếu mắt xích doanh nghiệp chịu bước vào chuỗi giá trị này sớm hơn, khoa học vật liệu tiên tiến, công nghệ thiết kế thuốc thế hệ mới và các giải pháp xử lý nước, chất thải hoàn toàn có thể trở thành nền tảng cạnh tranh công nghiệp, không dừng ở vai trò minh chứng học thuật.
Kết luận: tương lai thuộc về những nhà khoa học biết nghĩ như doanh nhân
Điểm chung đáng chú ý của các sáng kiến VinFuture InnovaConnect và chuỗi hội nghị KeyLab là tinh thần liên ngành được đặt ở trọng tâm: hóa học, dược học phân tử, khoa học vật liệu, vật lý sinh học, khoa học tính toán và học máy cùng xuất hiện trong một hệ sinh thái, không phải trong những “ô” tách biệt. GS.TS. Lê Thanh Sơn kỳ vọng KeyLab sẽ là nơi ý tưởng mới được hình thành, kết nối mới được tạo dựng và hợp tác khoa học mới được bắt đầu; đó chính là cách nói khác của mục tiêu rút ngắn khoảng cách giữa khám phá và thị trường. Từ góc độ người viết, tương lai sẽ nghiêng về những nhà khoa học Việt sẵn sàng hỏi: “Nghiên cứu này giải quyết vấn đề cụ thể nào? Ai cần nó? Doanh nghiệp nào có thể đồng hành?” Khi câu hỏi ấy được đặt ra ngay từ lúc thiết kế đề tài, hành trình từ phòng thí nghiệm đến ứng dụng không còn là con đường mù mờ, mà trở thành kế hoạch có thể đo đếm, bước từng nhịp một.
