Một lưỡng cư cổ đại giữa biển Trias
Gerrothorax maritimus là một loài lưỡng cư cổ đại sống vào cuối kỷ Trias, được nhận diện từ hóa thạch có niên đại khoảng 237 triệu năm và được cho là có thể hoàn tất vòng đời trong biển. Nhà địa chất học Lipin Diao cùng các cộng sự công bố loài này ngày 26/10/2026, dựa trên hai bộ hóa thạch do nông dân địa phương phát hiện tại huyện Quan Lĩnh, tỉnh Quý Châu, Trung Quốc. Vào thời điểm con vật sống, khu vực này nằm dưới biển, giữa môi trường có bò sát biển ichthyosaur, huệ biển và rùa. Điểm đáng chú ý không chỉ là tuổi hóa thạch, mà là khả năng một nhóm thường gắn với nước ngọt đã thích nghi để sống dưới biển. Trong hơn 8.000 loài lưỡng cư hiện đại, chưa loài nào được biết là sống hoàn toàn trong biển.
Bằng chứng cho thấy xác không trôi từ bờ ra
Giả thuyết về đời sống biển của Gerrothorax maritimus không dựa riêng vào nơi tìm thấy hóa thạch. Hai bộ xương được phát hiện cách những đảo gần nhất có khả năng tồn tại hơn 30 km, trong khi các tái dựng địa lý cổ cũng đặt địa điểm này cách đất nổi ít nhất hàng chục kilomet. Cả hai mẫu vật gần như nguyên vẹn, còn giữ được cả những xương nhỏ ở đầu chi. Điều đó khiến kịch bản xác chết trôi xa từ bờ rồi mới bị chôn vùi kém thuyết phục hơn. Nhóm nghiên cứu còn phân tích tỷ lệ đồng vị stronti-87 và stronti-86 trong xương: kết quả phù hợp với nước biển thời Trias hơn là đá tại nơi hóa thạch được chôn. Những dấu hiệu độc lập này khiến khả năng con vật sinh trưởng trong nước mặn đáng tin hơn, dù hóa thạch vẫn không thể kể lại mọi chi tiết đời sống.
Bộ giáp có thể giúp kiểm soát nước và muối
Hình dáng của loài này cũng khác xa hình dung quen thuộc về lưỡng cư. Gerrothorax maritimus có thân dẹt, bè và chắc nịch, gần như phủ kín bởi các tấm giáp cứng; mẫu vật hoàn chỉnh nhất dài ít nhất 73,7 cm, dù một số đốt đuôi đã thất lạc. Các chi yếu cùng lớp giáp nặng có thể khiến nó khó đi lại trên đất liền. Bộ giáp có lẽ vừa bảo vệ cơ thể trước thú săn mồi, vừa góp phần giải quyết một thách thức lớn hơn: lưỡng cư hiện đại thường có da thấm nước, khiến cân bằng nước và muối trở nên khó khăn trong biển. Các nhà nghiên cứu đề xuất lớp giáp hạn chế trao đổi nước qua da, buộc con vật uống nước biển rồi hấp thụ qua đường tiêu hóa. Mang có thể giúp thải lượng muối dư thừa, nhưng đây vẫn là giả thuyết, chưa được xác nhận trực tiếp.
Một ngoại lệ buộc phải nhìn lại lịch sử tiến hóa
Ý nghĩa của hóa thạch 237 triệu năm không nằm ở việc chứng minh mọi lưỡng cư đều có thể sống mặn, mà ở việc cho thấy một nhánh cổ đại có thể đã vượt qua giới hạn mà các loài hiện đại thường gặp. Da, mang và các cơ quan mềm không được bảo tồn đầy đủ, nên các nhà khoa học chưa thể xác nhận chính xác cách Gerrothorax maritimus uống nước hay bài tiết muối. Cũng chưa rõ tổ tiên của loài này có làn da thấm nước như nhiều lưỡng cư ngày nay hay không. Sự thận trọng ấy không làm giảm sức nặng của phát hiện; nó xác định rõ điều gì đã được củng cố bằng hóa thạch và điều gì vẫn là suy luận sinh lý. Thay vì xem lưỡng cư là nhóm bị giới hạn ở nước ngọt và vùng ven bờ, phát hiện này mở rộng những khả năng cần tính đến khi tái dựng tiến hóa động vật có xương sống.
