Nghịch lý chi tiêu: khi du khách nước ngoài “tiết kiệm” còn người Việt lại chi mạnh
Nghịch lý kinh tế du lịch hiện nay là tình trạng du khách quốc tế đến Việt Nam có mức chi tiêu bình quân trên mỗi chuyến đi chỉ bằng khoảng một phần ba so với mức chi của người Việt khi ra nước ngoài, phản ánh sự mất cân đối giữa sức hấp dẫn sản phẩm nội địa và nhu cầu trải nghiệm ngày càng cao của chính người Việt. Chính sự chênh lệch này buộc ngành du lịch phải tự hỏi: chúng ta đông khách, nhưng có thực sự bán được những trải nghiệm du lịch chất lượng cao tương xứng với tiềm năng hay không? Mục tiêu đón hàng chục triệu lượt khách sẽ trở nên rỗng nếu mỗi lượt khách chỉ để lại giá trị kinh tế thấp; bài toán không còn là kéo thêm người đến, mà là làm sao để mỗi người sẵn sàng ở lâu hơn và chi tiêu nhiều hơn cho các dịch vụ, sản phẩm tại điểm đến.
Từ “đếm đầu khách” đến đo giá trị: vì sao phải đổi tư duy tăng trưởng
Khi đặt mục tiêu đến năm 2030, du lịch đóng góp trực tiếp 10-12% GDP với tổng thu 80-90 tỷ USD, trọng tâm là dòng khách chi tiêu cao, lưu trú dài ngày, ngành đã thừa nhận cần một bước ngoặt tư duy. Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh yêu cầu “chuyển đổi mô hình tăng trưởng và phương thức quản trị du lịch từ số lượng sang chất lượng, nâng cao giá trị gia tăng cho nền kinh tế”. Tư duy cũ coi thành công là số lượt khách; tư duy mới buộc phải đo chi tiêu mỗi ngày, số đêm lưu trú, số địa phương khách đi qua và tỷ lệ quay lại. Kinh nghiệm của Singapore cho thấy chiến lược tập trung vào du lịch chất lượng cao, đặc biệt phân khúc MICE, giúp doanh thu tăng nhanh hơn tốc độ khách nhờ mỗi khách chi tiêu cao hơn nhiều so với khách nghỉ dưỡng thông thường. Đây là hướng đi Việt Nam cần chủ động chọn nếu không muốn rơi vào vòng xoáy “nhiều khách, ít tiền”.
Thực tế ở điểm đến: khách đông nhưng không biết chi cho cái gì
Câu chuyện của chị Khánh Ngọc từ Đồng Nai cho thấy rõ nghịch lý ở tầng trải nghiệm đời sống: dịp lễ, gia đình gần 20 người lên TP.HCM, tham quan Dinh Độc Lập, chợ Bến Thành rồi về nhà người thân, nhưng chi tiêu chỉ dừng ở vé vào cửa, nước uống và một bữa trưa vì “không biết mua gì”. Đây không phải trường hợp cá biệt mà phản ánh tình trạng thiếu các sản phẩm bổ trợ khiến chi tiêu du khách quốc tế lẫn nội địa bị kìm lại. Nhiều điểm đến vẫn chỉ bán cảnh quan và vài dịch vụ cơ bản, trong khi du khách cần thêm show đêm, tuyến phố ẩm thực, trải nghiệm văn hóa có chiều sâu, sản phẩm lưu niệm sáng tạo… Các chuyên gia gợi ý muốn khách chi thêm phải chủ động đưa vào hoạt động ngoài khung chương trình chính, nhất là ban đêm, nơi họ dùng “tiền túi” thay vì gói tour được tính sẵn. Không có sản phẩm hấp dẫn, mọi chiến dịch thu hút khách chỉ dừng ở mức tạo đông đúc ngắn ngày.
Nhìn vào cấu trúc: hạ tầng, giá dịch vụ và sự nghèo nàn sản phẩm
Để giải mã nghịch lý chi tiêu du khách quốc tế thấp, cần nhìn vào cấu trúc ngành: hạ tầng, giá dịch vụ và sự đa dạng của sản phẩm. Nghị quyết mới yêu cầu phát triển đồng bộ hạ tầng và các trung tâm du lịch có sức cạnh tranh, chuyển từ đầu tư từng công trình đơn lẻ sang xây dựng hệ sinh thái và cực tăng trưởng, gắn với kết nối đa phương thức từ cửa ngõ quốc tế tới trung tâm du lịch. Khi việc di chuyển giữa sân bay, ga tàu, đô thị và điểm tham quan vẫn tốn thời gian, thiếu thuận tiện, du khách khó có động lực mở rộng hành trình và chi thêm. Ở chiều sản phẩm, giới chuyên môn thẳng thắn: khách không thiếu tiền, điểm đến thiếu thứ đáng để chi. Giá dịch vụ tại nhiều nơi hoặc bị đẩy lên nhưng chất lượng không tương xứng, hoặc giữ ở mức trung bình, khiến khó hình thành các gói du lịch chất lượng cao đúng nghĩa, đủ hấp dẫn nhóm khách chi tiêu lớn mà chiến lược quốc gia đang hướng tới.
Tối ưu doanh thu du lịch: đổi KPI và thiết kế lại trải nghiệm
Nếu tiếp tục chạy theo chỉ tiêu khách, du lịch sẽ là ngành đông người nhưng “mỏng tiền”. Để doanh thu du lịch Việt Nam tiệm cận các mục tiêu đã đặt, cần một bộ KPI mới như đề xuất: chi tiêu mỗi ngày, số đêm lưu trú, số địa phương khách đi qua, tỷ lệ quay lại và tỉ lệ tiền thực sự ở lại nền kinh tế nội địa. Điều này đòi hỏi nhà nước tập trung vào hạ tầng kết nối và môi trường kinh doanh, còn địa phương, doanh nghiệp phải làm nhiệm vụ thiết kế lại trải nghiệm: du lịch ban đêm, sự kiện văn hóa nghệ thuật, tour chủ đề, sản phẩm thủ công sáng tạo, dịch vụ cá nhân hóa cho phân khúc khách chi tiêu cao. Khi mỗi lượt khách quốc tế đến không chỉ “check-in” rồi rời đi nhanh, mà ở lâu hơn, chi nhiều hơn cho các trải nghiệm chất lượng cao, nghịch lý chi tiêu hiện nay sẽ dần được giải, và du lịch mới thật sự trở thành ngành kinh tế mũi nhọn đúng nghĩa chứ không chỉ là câu khẩu hiệu.
