Đối tác Chiến lược Việt Nam Canada: bước nhảy vọt hay chỉ đổi tên?
Đối tác Chiến lược Việt Nam Canada là khuôn khổ hợp tác cấp cao, trong đó hai nước coi kinh tế, thương mại, đầu tư, khoa học – công nghệ, chuyển đổi số, năng lượng sạch và hợp tác nghị viện là những trụ cột ưu tiên, nhằm biến quan hệ song phương từ mức “đối tác toàn diện” thành một cấu trúc liên kết sâu hơn, có tính dài hạn, gắn với lợi ích chiến lược tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Nâng cấp quan hệ diễn ra trong chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Canada, khi ông hội đàm với Thủ tướng Mark Carney và hai bên công bố Tuyên bố chung chính thức xác lập Đối tác Chiến lược. Từ đây, câu hỏi không phải là “nâng cấp vì lễ nghi”, mà là liệu doanh nghiệp hai nước có nắm được cơ hội công nghệ, năng lượng và chuỗi cung ứng mới hay không.
Thương mại và CPTPP: Việt Nam là “cửa ngõ ASEAN” của Canada
Thông điệp mạnh nhất từ phía Ottawa là nhìn nhận Việt Nam như điểm tựa thương mại trong ASEAN. Thủ tướng Mark Carney khẳng định: “Việt Nam là đối tác thương mại lớn nhất của Canada trong khối ASEAN”, đồng thời giữ vị trí chiến lược ngày càng quan trọng ở Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Đây không chỉ là lời khen ngoại giao; nó đặt Việt Nam vào vai trò cửa ngõ cho doanh nghiệp Canada đi vào thị trường hơn 100 triệu dân và rộng hơn là toàn khối ASEAN, trong bối cảnh hai bên cùng là thành viên CPTPP và có Ủy ban Kinh tế hỗn hợp làm kênh điều phối. Cả hai lãnh đạo đều yêu cầu khai thác hiệu quả CPTPP, tạo thuận lợi cho hàng hóa và doanh nghiệp tiếp cận thị trường của nhau, và sớm kết thúc Hiệp định Thương mại tự do ASEAN – Canada để mở rộng không gian hợp tác, đa dạng hóa chuỗi cung ứng.
Hợp tác công nghệ năng lượng: ưu tiên số một nếu muốn tạo giá trị lớn
Điểm mới nổi bật của Đối tác Chiến lược Việt Nam Canada là nhấn mạnh hợp tác công nghệ năng lượng như một động lực tăng trưởng, chứ không chỉ là một phụ lục trong quan hệ thương mại. Hai bên cam kết tăng cường nghiên cứu, phát triển và ứng dụng công nghệ mới, chia sẻ kinh nghiệm chuyển đổi số, xây dựng chính phủ số, kinh tế số, xã hội số, đồng thời chú trọng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và kết nối các trường đại học, viện nghiên cứu với doanh nghiệp để hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Về năng lượng, hợp tác năng lượng sạch, LNG, năng lượng tái tạo và tiềm năng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình được xác định là các hướng đi ưu tiên. Với nhu cầu chuyển dịch năng lượng và số hóa mạnh mẽ tại Việt Nam, còn Canada sở hữu thế mạnh về công nghệ, vốn và chuẩn quản trị, đây là lĩnh vực nhiều khả năng tạo ra giá trị kinh tế lớn nhất cho cả hai phía trong thập kỷ tới.
Đầu tư, hạ tầng và chuỗi cung ứng: nơi doanh nghiệp có thể hành động ngay
Hợp tác đầu tư Việt Nam Canada trong khuôn khổ mới được định vị là “xung lực quan trọng” của Đối tác Chiến lược, với trọng tâm là tài chính, hội nhập kinh tế và liên kết chuỗi cung ứng. Thủ tướng Mark Carney mong muốn mở cửa thị trường hàng hóa hơn nữa, thúc đẩy xúc tiến thương mại, đầu tư và khuyến khích các doanh nghiệp, quỹ đầu tư Canada tăng hiện diện tại Việt Nam, đặc biệt trong các lĩnh vực hạ tầng, giao thông và kết nối hàng không – bao gồm nghiên cứu mở đường bay thẳng giữa hai nước. Về phía Hà Nội, đề nghị rất rõ ràng: khai thác CPTPP để tạo thuận lợi cho hàng hóa và doanh nghiệp tiếp cận thị trường của nhau, khuyến khích doanh nghiệp Canada đầu tư vào các lĩnh vực Việt Nam có nhu cầu và Canada có thế mạnh. Với cộng đồng khoảng 275.000 người gốc Việt sinh sống tại Canada, đóng góp mạnh trong kinh doanh và dịch vụ công, lớp nhà đầu tư, doanh nhân hai quốc gia đã sẵn sàng giữ vai trò cầu nối tự nhiên cho dòng vốn và tri thức.
Nghị viện và giao lưu nhân dân: nền tảng chính trị cho hợp tác kinh tế dài hạn
Một điểm ít được chú ý nhưng có sức nặng dài hạn là việc hai bên coi hợp tác nghị viện là trụ cột của Đối tác Chiến lược Việt Nam Canada. Tại Quốc hội Canada, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp Nhóm Nghị sĩ hữu nghị Canada – Việt Nam với 25 thành viên thuộc cả Thượng viện và Hạ viện, đến từ nhiều tỉnh bang, trong đó có nghị sĩ Chi Nguyen, người Canada gốc Việt. Các nghị sĩ khẳng định sẽ tiếp tục làm cầu nối, thúc đẩy hợp tác nghị viện, kinh tế – thương mại, khoa học – công nghệ, giáo dục – đào tạo và giao lưu nhân dân, đồng thời nhận lời mời thăm Việt Nam. Về phía Việt Nam, đề nghị rõ ràng là Quốc hội và Chính phủ Canada tạo điều kiện cho cộng đồng người Việt Nam ổn định cuộc sống, hội nhập, phát huy vai trò cầu nối; đồng thời tạo thuận lợi cho đi lại, du lịch, học tập và kinh doanh của người dân hai nước. Nếu tầng quan hệ xã hội này được nuôi dưỡng, nó sẽ giúp các cam kết kinh tế không bị lung lay bởi biến động chính trị hay chu kỳ bầu cử ở mỗi bên.
