Hội đàm cấp cao: Quốc hội bước lên tuyến đầu của quan hệ Việt Nam – Thái Lan
Hợp tác Quốc hội Việt Thái là quá trình phối hợp giữa cơ quan lập pháp hai nước nhằm xây dựng khuôn khổ pháp lý, giám sát thực thi các thỏa thuận cấp cao và tạo động lực chính sách cho đối tác chiến lược toàn diện, qua đó biến cam kết ngoại giao thành các chương trình hợp tác cụ thể trong kinh tế, quốc phòng, giáo dục và kết nối khu vực.
Điểm nhấn của hội đàm cấp cao giữa Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và Chủ tịch Quốc hội kiêm Chủ tịch Hạ viện Thái Lan Sophon Zaram là việc đặt Quốc hội vào vị trí trung tâm của quan hệ Việt Nam Thái Lan. Đây không chỉ là cuộc gặp xã giao nhân chuyến thăm chính thức đầu tiên của Chủ tịch Quốc hội Thái Lan tới Việt Nam, mà là một bước điều chỉnh trọng tâm: từ ngoại giao Chính phủ sang ngoại giao nghị viện có chiều sâu. Lựa chọn thời điểm ngay trước kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao và sau khi hai nước nâng cấp lên khuôn khổ đối tác chiến lược toàn diện đã cho thấy ý chí chính trị rõ ràng: quan hệ song phương đang bước vào giai đoạn cần nhiều quyết sách của cơ quan lập pháp hơn là các tuyên bố hữu nghị.
Vì sao Quốc hội phải gánh vai trò “nhạc trưởng” trong đối tác chiến lược toàn diện?
Nếu coi đối tác chiến lược toàn diện là một bản thiết kế phát triển dài hạn, thì Quốc hội chính là người phác thảo và điều chỉnh từng đường nét pháp lý của bản thiết kế đó. Hai Chủ tịch Quốc hội không chỉ trao đổi về tình hình kinh tế – xã hội mà còn thẳng thắn thống nhất tăng cường vai trò của Quốc hội trong việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, giám sát triển khai các thỏa thuận cấp cao và Chương trình hành động quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện Việt Nam – Thái Lan giai đoạn 2026-2031.
Quan hệ Việt Nam Thái Lan đã vượt qua giai đoạn “mật ngọt ngoại giao”, bước vào giai đoạn đòi hỏi các đạo luật, hiệp định và cơ chế giám sát cụ thể. Khi hai bên cùng đặt mục tiêu đưa kim ngạch thương mại song phương đạt 25 tỷ USD, câu hỏi không còn là có muốn hay không, mà là Quốc hội sẽ tháo những nút thắt thể chế nào để doanh nghiệp có thể biến mục tiêu thành hiện thực. Chính ở đây, hợp tác Quốc hội Việt Thái trở thành thước đo chất lượng của đối tác chiến lược toàn diện: không có cải cách lập pháp, mọi khuôn khổ chiến lược chỉ dừng ở mức văn bản.
Ba trục ưu tiên: kinh tế, kết nối hạ tầng và hợp tác xã hội – công nghệ
Hội đàm cấp cao không dừng ở những khẩu hiệu chung chung. Hai bên thống nhất ưu tiên một loạt lĩnh vực chiến lược: hợp tác quốc phòng – an ninh; kinh tế, thương mại, đầu tư theo hướng cân bằng và bền vững; tăng cường kết nối hạ tầng, logistics, doanh nghiệp và địa phương; mở rộng hợp tác du lịch, giáo dục – đào tạo, khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và giao lưu nhân dân. Đây là sự lựa chọn có tính toán nếu nhìn vào cấu trúc lợi thế của hai nền kinh tế: Việt Nam nổi lên như trung tâm sản xuất và đổi mới, trong khi Thái Lan giữ vai trò điểm đến du lịch, trung tâm dịch vụ và logistics của khu vực.
Chiến lược “Ba kết nối” được hai bên nhấn mạnh cho thấy tư duy vượt khỏi biên giới quốc gia: kết nối chuỗi cung ứng, kết nối doanh nghiệp và kết nối địa phương không chỉ là câu chuyện song phương, mà còn là cách hai Quốc hội cùng định hình lại vai trò của mình trong Tiểu vùng Mê Công và ASEAN. Đặt các ưu tiên này trong khuôn khổ đối tác chiến lược toàn diện cho thấy một thông điệp mạnh: nghị viện hai nước không muốn bị động chạy theo dòng chảy kinh tế, mà muốn chủ động viết luật cho tương lai gắn kết khu vực.
Ngoại giao nghị viện: từ nghi thức đến cơ chế phối hợp thực chất
Điểm khác biệt của hợp tác Quốc hội Việt Thái hiện nay nằm ở chiều sâu cơ chế chứ không chỉ ở tần suất gặp gỡ. Hai Chủ tịch Quốc hội nhất trí tiếp tục tăng cường trao đổi đoàn cấp cao và các cấp; triển khai hiệu quả Thỏa thuận hợp tác giữa Quốc hội hai nước và Bản ghi nhớ hợp tác giữa Văn phòng Quốc hội Việt Nam với Ban Thư ký Hạ viện Thái Lan; đồng thời mở rộng hợp tác, chia sẻ kinh nghiệm giữa các Ủy ban chuyên môn, Nhóm Nghị sĩ hữu nghị, Nhóm Nghị sĩ trẻ, Nhóm nữ Nghị sĩ và cơ quan tham mưu trong các lĩnh vực xây dựng pháp luật, giám sát tối cao, chuyển đổi số, tăng trưởng xanh và ứng phó biến đổi khí hậu.
Nếu được triển khai đúng mức, mạng lưới hợp tác nghị sĩ và cơ quan tham mưu này sẽ tạo ra một “hệ sinh thái chính sách” song song giữa hai Quốc hội. Khi từng Ủy ban chuyên môn cùng trao đổi khung pháp lý về thương mại, khi các nhóm nghị sĩ trẻ cùng bàn về chuyển đổi số và tăng trưởng xanh, đối tác chiến lược toàn diện không còn là khái niệm ngoại giao, mà trở thành tập hợp các chuẩn mực pháp lý và giám sát chung. Việc Chủ tịch Quốc hội Thái Lan mời Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn thăm chính thức Thái Lan, và lời đáp sẽ thu xếp vào thời gian phù hợp, cho thấy ý định kéo dài đối thoại nghị viện thành chuỗi hợp tác liên tục, không bị giới hạn bởi một nhiệm kỳ hay một sự kiện kỷ niệm.
Kết luận: Đối tác chiến lược toàn diện sẽ được đo bằng hiệu quả lập pháp
Ở giai đoạn mới của quan hệ Việt Nam Thái Lan, thước đo cho sự thành công không còn là số lượng chuyến thăm hay mức độ hữu nghị trong tuyên bố chung, mà là khả năng của hai Quốc hội biến khung đối tác chiến lược toàn diện thành các đạo luật, hiệp định và cơ chế giám sát cụ thể. Khi hai bên cùng đặt mục tiêu thương mại, cùng ưu tiên kết nối hạ tầng và cùng mở rộng hợp tác về giáo dục, khoa học – công nghệ, việc Quốc hội đứng ra đảm nhiệm vai trò “nhạc trưởng chính sách” là lựa chọn hợp lý, thậm chí bắt buộc.
Hội đàm cấp cao vừa qua cho thấy các nhà lãnh đạo nghị viện đã ý thức rõ trách nhiệm đó. Nếu những cam kết về hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và tăng cường giám sát được thực thi nhất quán, hợp tác Quốc hội Việt Thái sẽ trở thành động lực quan trọng cho một cấu trúc khu vực ổn định hơn, liên kết hơn và thực chất hơn. Ngược lại, nếu các cam kết bị treo trên giấy, đối tác chiến lược toàn diện sẽ là một thuật ngữ đẹp nhưng rỗng. Câu trả lời nằm ở chính các bước đi lập pháp sắp tới của hai Quốc hội.
