Đường sắt TP.HCM - Cần Thơ: Hạ tầng chiến lược và lựa chọn mang tính bước ngoặt
Đường sắt TP.HCM - Cần Thơ là tuyến hạ tầng giao thông chiến lược, nối trung tâm kinh tế lớn nhất phía Nam với đô thị hạt nhân của Đồng bằng sông Cửu Long, được thiết kế để vận chuyển cả hành khách và hàng hóa, qua đó tái định hình dòng chảy logistics, không gian đô thị và động lực phát triển kinh tế vùng trên nền tảng công nghệ, đổi mới sáng tạo và tăng trưởng xanh.
Điểm khác biệt của dự án này không chỉ nằm ở quy mô – chiều dài khoảng 175,2km, tổng mức đầu tư dự kiến hơn 171.000 tỷ đồng, tốc độ thiết kế 160km/h – mà ở cách Cần Thơ lựa chọn bước đi: ký kết hợp tác khoa học, công nghệ để nghĩ về khai thác trước khi đường sắt thành hình. Sáng 6/8, UBND TP Cần Thơ và CT Group đã ký Biên bản ghi nhớ hợp tác về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển các sản phẩm công nghệ chiến lược. Đây là cách tiếp cận chủ động hiếm thấy: không chờ hạ tầng xong mới tính chuyện khai thác, mà thiết kế ngay từ đầu mô hình kinh tế xoay quanh đường sắt TP.HCM Cần Thơ.
Là dự án hạ tầng giao thông chiến lược của quốc gia, tuyến đường sắt TP.HCM - Cần Thơ được kỳ vọng sẽ mở ra không gian phát triển mới cho Cần Thơ và toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long, tạo bước đột phá trong kết nối với TP.HCM, giảm chi phí logistics và thúc đẩy các đô thị theo mô hình phát triển gắn giao thông công cộng. Câu hỏi không còn là "có làm hay không", mà là "ai tận dụng tốt nhất". Ở thời điểm này, Cần Thơ đang gửi đi thông điệp rõ ràng: thành phố muốn trở thành không chỉ điểm cuối của tuyến đường sắt, mà là trung tâm vận tải, logistics và đổi mới sáng tạo của cả vùng.
Từ biên bản hợp tác đến chiến lược công nghệ cho hạ tầng giao thông Cần Thơ
Biên bản hợp tác với CT Group không phải một thỏa thuận chung chung, mà là khung chiến lược để Cần Thơ dựng lên hệ sinh thái công nghệ xoay quanh hạ tầng giao thông Cần Thơ, trong đó đường sắt TP.HCM Cần Thơ là trục chính. Thành phố và doanh nghiệp thống nhất phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tại CASIC Complex Hub và Khu Công nghệ số Hậu Giang, hệ sinh thái máy bay không người lái, ứng dụng công nghệ sinh học trong nông nghiệp công nghệ cao, kinh tế xanh, tín chỉ carbon, xây dựng Khu Công nghệ cao Cần Thơ và đặc biệt là nghiên cứu các mô hình khai thác hiệu quả tuyến đường sắt đi qua địa bàn.
Một trục hạ tầng chỉ phát huy hết giá trị khi nó gắn với các cực tăng trưởng hai bên tuyến. Đề xuất phát triển các mô hình đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) gắn với tuyến đường sắt TP.HCM - Cần Thơ chính là cách CT Group và Cần Thơ biến ga đường sắt thành hạt nhân của các khu công nghệ, trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và không gian phát triển mới. Nói cách khác, mỗi nhà ga không chỉ là điểm dừng, mà là cổng vào của một hệ sinh thái kinh tế số và công nghiệp sạch.
Theo Chủ tịch UBND TP Cần Thơ Trương Cảnh Tuyên, việc hợp tác này là bước đi cụ thể để triển khai Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, đồng thời mở ra cơ hội thử nghiệm các mô hình phát triển mới gắn với dự án đường sắt TP.HCM - Cần Thơ. Ông cũng nhấn mạnh, sau sáp nhập, Cần Thơ với diện tích hơn 6.360km², dân số khoảng 4,2 triệu người, được quy hoạch là đô thị hạt nhân, cực tăng trưởng của vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Nếu không đi trước một bước về công nghệ và mô hình khai thác, thành phố sẽ bỏ lỡ lợi thế mà tuyến đường sắt mang lại.
Kết nối đường sắt và nông nghiệp xanh: Cần Thơ xây lại chuỗi giá trị vùng
Không thể hiểu chiến lược đường sắt TP.HCM Cần Thơ nếu tách rời khỏi định hướng phát triển kinh tế Đồng bằng sông Cửu Long dựa trên nông nghiệp chất lượng cao và tăng trưởng xanh. Cần Thơ hiện triển khai Đề án phát triển bền vững một triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030 trên quy mô 170.877ha, với 171 hợp tác xã và tổ hợp tác tham gia. Đây không đơn thuần là câu chuyện ruộng đồng; đó là một chiến lược tái thiết chuỗi giá trị lúa gạo, nơi hạ tầng giao thông hiện đại đóng vai trò bệ đỡ để nông sản chất lượng cao đến thị trường nhanh hơn, ổn định hơn.
Các mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp đã cho thấy lợi ích rất cụ thể: lượng giống gieo sạ giảm 40–50%, phân đạm giảm trên 30%, số lần phun thuốc giảm 2–3 lần, nước tưới giảm 30–40%, trong khi lợi nhuận của người sản xuất tăng từ 1,3 đến 6,5 triệu đồng/ha. Một mô hình ghi nhận lợi nhuận thành viên tăng thêm trên 20% và nông dân có thêm 3–4 triệu đồng/ha nhờ sử dụng rơm cho trồng nấm và làm phân bón hữu cơ. "Mô hình này không chỉ nâng cao thu nhập cho nông dân, mà mang lại nhiều lợi ích thiết thực cả về kinh tế, môi trường." Khi Cần Thơ đầu tư đường sắt và logistics hiện đại, toàn bộ giá trị gia tăng này có cơ hội được nhân lên trên quy mô vùng.
Điểm đáng nói là Cần Thơ không dừng lại ở mô hình thí điểm. Sau hơn hai năm triển khai Đề án, thành phố chuyển trọng tâm từ trình diễn sang xây dựng vùng nguyên liệu lớn, tổ chức lại sản xuất thông qua hợp tác xã để bảo đảm chất lượng đồng đều, thuận tiện cơ giới hóa và chuyển đổi số. Trong vụ Hè Thu 2026, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật phối hợp với IRRI và Vietrisa lồng ghép mô hình bón phân đúng, quản lý dinh dưỡng chính xác vào quy trình Đề án tại HTX Kiến Thành, ghi nhận giảm 42% lượng giống gieo sạ, tiết kiệm đáng kể chi phí và tăng thêm 7,2 triệu đồng/ha lợi nhuận so với đối chứng. Đây là loại nguồn hàng ổn định, chất lượng cao mà một tuyến đường sắt chiến lược rất cần để khai thác hiệu quả công suất vận chuyển hàng hóa.
Tăng trưởng xanh và vị thế mới của Cần Thơ trong bản đồ khu vực
Hợp tác công nghệ gắn với đường sắt TP.HCM Cần Thơ và chiến lược phát triển lúa chất lượng cao, phát thải thấp cho thấy Cần Thơ đang chọn con đường tăng trưởng xanh làm trụ cột. Thành phố xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực tăng trưởng mới, đồng thời khuyến khích các doanh nghiệp có tiềm lực công nghệ đồng hành trong quá trình phát triển. Khi hạ tầng giao thông Cần Thơ được thiết kế ngay từ đầu để phục vụ logistics nông nghiệp xanh, đô thị thông minh và kinh tế số, lợi ích không chỉ dừng ở một địa phương, mà lan ra toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
Theo báo cáo tiền khả thi, tuyến đường sắt TP.HCM - Cần Thơ được kỳ vọng tạo bước đột phá trong kết nối TP.HCM với Đồng bằng sông Cửu Long, giảm chi phí logistics, thúc đẩy đô thị TOD và mở ra không gian phát triển mới cho vùng. Trên nền đó, thỏa thuận với CT Group, với đề xuất xây dựng Khu Công nghệ số dựa trên Bản sao số Quốc gia 15 tầng, hạ tầng dữ liệu số, chính quyền số, đô thị thông minh và CT Innovation Hub 4.0, là những mắt xích quan trọng để Cần Thơ trở thành trung tâm khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và logistics của vùng.
Tiếp theo, các sở ngành Cần Thơ và CT Group sẽ phải biến biên bản ghi nhớ thành kế hoạch hành động cụ thể, từ thiết kế các ga đường sắt gắn với đô thị TOD, đến xây dựng các trung tâm logistics hỗ trợ chuỗi nông nghiệp xanh và kinh tế số. Nếu làm được, Cần Thơ không chỉ "đón" tuyến đường sắt, mà có thể dẫn dắt một mô hình phát triển mới cho phát triển kinh tế Đồng bằng sông Cửu Long: hạ tầng giao thông hiện đại gắn liền với nông nghiệp công nghệ cao, tăng trưởng xanh và chuyển đổi số. Đây là cơ hội để Cần Thơ bước ra khỏi hình ảnh một thành phố sông nước truyền thống, trở thành cực tăng trưởng hiện đại, bền vững của cả vùng.
