Giáo dục tài chính số: từ khẩu hiệu chiến lược đến bài học dưới sân trường
Giáo dục tài chính số là chương trình trang bị cho học sinh kiến thức về sản phẩm, dịch vụ ngân hàng điện tử, thanh toán không tiền mặt và kỹ năng phòng chống lừa đảo trên môi trường số, giúp các em sử dụng tài chính an toàn, có trách nhiệm ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Trọng tâm của chương trình là thay đổi cách học sinh nhìn nhận tiền và các giao dịch điện tử: không còn là việc “bấm nút cho xong” mà là một hành vi gắn với quyền lợi, nghĩa vụ pháp lý và rủi ro rất cụ thể. Vì vậy, việc Ngân hàng Nhà nước khu vực 15 chủ động bước vào sân trường THPT để nói về tài chính số không chỉ là một buổi tuyên truyền phong trào, mà là một can thiệp chính sách có chủ đích vào thói quen sử dụng tiền của thế hệ trẻ. Nếu không làm từ bây giờ, chúng ta đang để hàng triệu học sinh tự học tài chính số qua… các đường link lạ và lời mời việc nhẹ lương cao. Theo kế hoạch, loạt hoạt động tại An Giang là một phần trong Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia giai đoạn 2026-2030, được cụ thể hóa bằng chương trình phối hợp giữa ngành giáo dục tỉnh và Ngân hàng Nhà nước khu vực 15.
Ngày 21/9 ở An Phú, Châu Phú: khi cờ khai giảng gắn với thẻ ngân hàng và OTP
Sáng 21/9, Ngân hàng Nhà nước chi nhánh khu vực 15 đã chỉ đạo các tổ chức tín dụng trên địa bàn triển khai chương trình giáo dục tài chính toàn diện tại hai trường THPT An Phú và THPT Châu Phú, mở màn cho chuỗi hoạt động dự kiến phủ tới 16 trường THPT trong năm học 2026-2027. Điều đáng chú ý là chương trình diễn ra ngay trong lễ chào cờ, với nội dung được thiết kế sinh động, phù hợp lứa tuổi, do cán bộ ngân hàng trực tiếp trình bày. Các bài học không khô cứng dạng khái niệm, mà xoay quanh những tình huống học sinh có thể gặp mỗi ngày: nhận tiền qua tài khoản, dùng điện thoại để thanh toán, truy cập ứng dụng ngân hàng, tham gia mạng xã hội tài chính. Ở đó, khái niệm “giáo dục tài chính số” bước ra khỏi slide trình chiếu để trở thành lời cảnh báo rất cụ thể: một cú click vào link lạ, một lần đưa mã OTP cho người khác, hay một tài khoản cho mượn “giúp việc chuyển tiền” đều có thể là khởi đầu của rắc rối pháp lý. "Thông qua chương trình, học sinh tại 16 trường sẽ được trang bị kiến thức và kỹ năng cần thiết để tiếp cận, sử dụng dịch vụ tài chính – ngân hàng một cách an toàn". Đây là câu nói đáng trích dẫn, bởi nó khẳng định mục tiêu không phải là quảng bá dịch vụ, mà là bảo vệ người dùng tương lai.
Thanh toán không tiền mặt: kỹ năng tiện lợi hay cánh cửa dẫn vào rủi ro?
Một trọng tâm quan trọng của chương trình là đưa kiến thức về thanh toán không tiền mặt vào bài học đời sống hàng ngày của học sinh. Các em được làm quen với các phương thức thanh toán điện tử, phân loại thẻ ngân hàng, lợi ích của việc không dùng tiền mặt và những hành vi bị cấm trong giao dịch theo quy định pháp luật. Về mặt chính sách, đó là bước đi hợp lý: khi xã hội đẩy mạnh thanh toán điện tử, không thể để người trẻ bước vào thế giới thẻ, ví điện tử, app ngân hàng mà không có kỹ năng tối thiểu. Điểm tích cực là chương trình không dừng ở phần lý thuyết. Học sinh được hướng dẫn liên kết tài khoản an sinh xã hội trên VNeID với tài khoản ngân hàng, trải nghiệm một số ứng dụng ngân hàng số và tham gia trò chơi, minigame kiến thức do các ngân hàng thương mại phối hợp tổ chức. Điều này biến “kỹ năng tài chính học sinh” từ khẩu hiệu thành thao tác thực hành. Tuy nhiên, nếu nhà trường chỉ dừng lại ở vài buổi trải nghiệm, không lồng ghép lâu dài vào chương trình kỹ năng sống, những thói quen tốt về thanh toán không tiền mặt sẽ khó bền vững.
Phòng chống lừa đảo: bài học pháp lý đầu tiên mà học sinh buộc phải học
Phần gây ấn tượng nhất trong chương trình không phải là giới thiệu tính năng app ngân hàng, mà là các cảnh báo lừa đảo gắn với tài khoản học sinh. Ngân hàng Nhà nước khu vực 15 nêu thẳng các chiêu trò: đề nghị "chuyển tiền hộ nhận hoa hồng", "nhận rồi chuyển tiền cho người khác", mua bán, cho thuê, cho mượn tài khoản ngân hàng, thẻ ATM, thông tin đăng nhập Internet Banking/Mobile Banking. Những lời mời tưởng như vô hại này được chỉ rõ là mắt xích trong các đường dây chiếm đoạt tài sản, rửa tiền, che giấu nguồn gốc tiền bất hợp pháp. Học sinh được nhấn mạnh nguyên tắc: không cho người khác dùng tài khoản để nhận/chuyển tiền; không cung cấp mật khẩu, OTP; không bấm vào link từ nguồn không xác định; không cài ứng dụng ngoài kho chính thức; không giao dịch theo yêu cầu của người lạ khi chưa kiểm tra kỹ thông tin. Các quảng cáo "việc nhẹ lương cao" buộc dùng tài khoản cá nhân, các gói "đầu tư siêu lợi nhuận" cũng bị đặt vào nhóm nội dung cần cảnh giác. Quan điểm xuyên suốt là: tham gia những giao dịch kiểu này, dù chỉ vì hoa hồng nhỏ, không làm người thực hiện vô can. Tùy tính chất, mức độ vi phạm, người học sinh có thể bị xử phạt hành chính, buộc hoàn trả khoản thu trái pháp luật, thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu có dấu hiệu giúp sức cho hành vi phạm tội. Đây là bài học pháp lý thẳng thắn, đúng lúc, nhất là trong bối cảnh nhiều em coi tài khoản ngân hàng như một món đồ có thể cho mượn.
Từ 2 trường lên 16 trường: vì sao An Giang đang đi trước và cần đi xa hơn?
Sau An Phú và Châu Phú, chương trình giáo dục tài chính số sẽ tiếp tục triển khai tại 14 trường THPT còn lại ở các xã, phường trên toàn tỉnh, bao gồm cả khu vực xa, biên giới, đảo. Toàn bộ chuỗi hoạt động kéo dài suốt hai học kỳ năm 2026-2027 và dự kiến hoàn thành vào tháng 3/2027. Việc mở rộng tới 16 trường cho thấy đây không phải phong trào ngắn hạn, mà là một chiến dịch có lộ trình, gắn với nhiệm vụ thực hiện Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia. Điều đáng đánh giá cao là sự phối hợp bài bản giữa cơ quan quản lý tiền tệ, ngành giáo dục và các tổ chức tín dụng trên địa bàn, không chỉ ở An Giang mà còn đang được chuẩn bị triển khai tại khu vực khác như Cà Mau. Tuy vậy, nếu muốn "kỹ năng tài chính học sinh" trở thành năng lực cốt lõi, chương trình cần vài bước đi tiếp theo: đưa nội dung vào môn kỹ năng sống hoặc hoạt động trải nghiệm bắt buộc; đào tạo giáo viên làm người hướng dẫn lâu dài; và xây dựng công cụ đánh giá mức độ hiểu biết tài chính số của học sinh. Kết lại, giáo dục tài chính số trong trường phổ thông không nên được nhìn như hoạt động phụ trợ cho ngân hàng, mà là một phần trách nhiệm của hệ thống giáo dục trong việc chuẩn bị công dân số. Khi tiền đang chảy qua điện thoại, việc dạy học sinh cách bảo vệ mình trước lừa đảo trong thanh toán không tiền mặt phải được coi quan trọng không kém dạy toán và ngữ văn.
